сыһ.
1. Көнтөрүктүк, олус сыылбатык. ☉ Неуклюже, неповоротливо, очень медленно
Кини бииргэ үөрэммит доҕордоох …… улахан уҥуохтаах, өҕүллэҥнээн, хайдах эрэ көһүүннүк туттан хаамар. А. Сыромятникова
Күөх туман кэтэҕэр Көһүүннүк өҕүллэр Хараарар хайа арҕаһа Халлааҥҥа харбаһар. Эрчимэн
Грифтэр — бөдөҥ-садаҥ, сиргэ көнтөрүктүк хамсанар, көһүүннүк хаамар көтөрдөр. ББЕ З
2. көсп. Бытааннык, нэстик, уһаарбатык (хол., дьыаланы быһаарар, үлэҕэ, дьыалаҕа сыһыаннаһар). ☉ Очень медленно, безынициативно, косно (напр., решать дела)
Уларыйыы процеһа сорох дьоҥҥо бэрт көһүүннүк, охсуһуу-айдаан түмүгэр барар. ПБН ОПТ
3. көсп. Тоҥуйдук, тымныытык, абааһы көрбүттүү, ахсарбатахтыы. ☉ Холодно, неодобрительно, недоброжелательно
Тэрэнтэй оҕонньор бүгүн эмиэ улахан кулуба ыҥыртарыытыгар киирэн таҕыста. Боһомо [кулуба] бэрт көһүүннүк көрүстэ. Болот Боотур. Тимошиҥҥа сорох табаарыстара көһүүннүк сыһыаннаһаллар. А. Федоров

даҕ.
1. Хоччорхой, кытаанах эбэтэр олус халыҥ буолан бороҕой (үксүгэр таҥас туһунан). ☉ Жесткий или слишком грубый, толстый, стесняющий движения (обычно об одежде)
Тугу да билбэккэ сыарҕаҕа олорон иһэр киһи …… кэннин хайыһан көрөөрү гыммыта, саҕынньаҕа көһүүнэ бэрт буолан, кыайан эргиллибэтэ. В. Протодьяконов
Кыыс хас да төгүл тыраахтар тиһилигэр атаҕын уураары уунна да, көһүүн таба күрүмэтэ кыайан уурдарбата. Дьолбут к. Таба ыстааным хаамарга көһүүн. «ХС»
2. Көһүйбүт курдук, аанньа токуруйбат (хол., тарбах, илии). ☉ Малоподвижный, неуклюжий, негибкий (напр., о руках, пальцах)
Дьокуускайга биир хаһыат эрэдээксийэтигар …… үөрүйэҕэ суох көһүүн тарбахтарынан бадьахтаммыт ыарахан ис хоһоонноох суругу кытта кичэллэн оҥоһуллубут түөрт-биэс хаартыска тиийэн кэлбитэ. В. Яковлев
Инчэҕэй таҥаһы көһүүн тарбахтарынан ылан, ытын хааннаах түүтүн сэрэнэн сотто, кичэйэн ыраастаата. Н. Борисов
△ Кытаанах, хоччорхой, токуруйбат (хол., түү). ☉ Жесткий, твердый (напр., о перьях)
[Буура Дохсун бухатыыр] үҥүүнү көлүннэри охсубут курдук көһүүн соҕус көҕүс түүлээх …… оҕо хотой кыыл буолан …… улуу халлаан улаҕатыгар олодуйа охсуллан таҕыста. Эрилик Эристиин
Тоҥсоҕой кутуругар эмиэ өйөнөр: кутуругун дороххой, көһүүн куорсуннара мас хатырыгар бөҕөтүк тирэнэллэр. ББЕ З
△ Имигэһэ, сымсата суох. ☉ Неуклюжий, неповоротливый
Көтөр эрэ барыта, көһүүн анды буолбатах. П. Тобуруокап
Хойууктар, уйуктаах буолан баран, нэстэрэ, көһүүннэрэ кэпсэлгэ киирэр. Багдарыын Сүлбэ
3. көсп. Тоҥуй, хаҕыс, тымныы; элэккэйэ суох, тоҥкуруун (киһи, сыһыан). ☉ Черствый, холодный, жесткий, нелюдимый; неприветливый (о человеке)
Баҕар эн, сэгэриэм, миигиттэн, Бу көһүүн, ыарахан киһиттэн, Хоргутан-хараастан ыллаатыаҥ, Кистээҥҥин бүтэйдии ытаатыаҥ? М. Тимофеев
Дьүөгэлэрэ киниэхэ кэнникинэн тоҕо эрэ тоҥкуруун, көһүүн буолан испиттэр. С. Федотов
Кини убайын курдук көһүүн буолбатах. Кыргыттарга сыстаҕас, онон [билсэр кыыс] баара чахчы. П. Аввакумов
4. Бытаан, көнтөрүк. ☉ Неповоротливый, неуклюжий, медлительный
Омос көрдөххө дайылгы, Көһүүн уолчаан ыксал кэмҥэ Оноҕос тэҥэ ойор эбит. Р. Баҕатаайыскай
Наһаа мөдөөн, олус көһүүн курдук да, киниэхэ ким баҕарар ымсыырыах кыыма баар — сүрэх-санаа баҕата. С. Федотов
△ Саҥаны ылынымтыата суох, хаалынньаҥ, унуку. ☉ Косный, рутинный, консервативный
Туох эмэ саҥа үөскээһинигэр онуоха көһүүннэр. Суорун Омоллоон
Сүөһү туһунан өйдүүрэ Сүрдээх тутах, көһүүн. Нуктуу түстэр эрэ Нус-хас олоҕу түһүүр. С. Тарасов
Аныгы ыччат көһүүн буолла, үчүгэй өттүгэр, хайдах эрэ, ыараата дииргэ эрэ тиийиллэр. Э. Соколов
5. Хойуу, сөҥ (куолас). ☉ Грубый, низкий и глухой (голос)
Татаар эмээхсинэ Фатима эр киһилии көһүүн куолаһынан кими эрэ мөҕөр. И. Гоголев
6. Күүттэххэ бараммат, хамсаабат, барбат курдук бытаан (күн-дьыл, бириэмэ туһунан). ☉ Двигающийся очень медленно, будто стоит на месте, остановился (о течении времени — напр., при ожидании)
Хараҥа түүҥҥэ хонук сири көрдүүр кэриэтэ, күүттэриилээх дьыл-хонук Көһүүнүн ньии, кэлэрэ! Р. Баҕатаайыскай
Бүтүн көһүүн чаас ааспытын кэннэ кинини иһирдьэ хоско аһарбыттара. Софр. Данилов. Көһүүн күн-дьыл аалыҥнаан Аргыый устар. К. Кулиев (тылб.)

1) жёсткий, грубый; көһүүн таҥас грубая материя; 2) перен. необщительный; көһүүн киһи необщительный человек.

a. slow