совм.-взаимн. от көөҕүнээ =.

побуд. от көөҕүнээ =; ыллаан көөҕүнэт = запеть хриплым басом.

көөҕүнээ диэн курдук
Муннун анныгар туора бытыктаах киһи, иннигэр халыҥ баҕайы кинигэни тутан туран, ыллаан көөҕүнэтэр. П. Ламутскай (тылб.)

аат., эргэр. Ыраахтааҕылаах Россия саҕана куорат полициятыгар алын чыын. ☉ В царской России: низший чин городской полиции, городовой
Өрө көбдьүөрэн, мөҕөн-этэн Көөҕүнүүрэ хородобуой. Баал Хабырыыс
Хородобуойдар баар буола түстүлэр. Биир дада-буурай миигин ситтэ да харбаан ылан төҥүргэскэ лах гына олорто. УуУЛ

сыһ. Кытаанахтык ыга тутар, күүскэ бобо ылар гына. ☉ Туго (напр., завязать), крепко-накрепко (напр., прижать). Ыбылы тардан баай
□ Тохороон Сыллайы икки быччыҥыттан ыбылы харбаан ылан, төлө анньан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Дар уҥуох түөһүгэр оҕотун ыбылы кууһан олорон, Өлөөнө ытыыр икки ынчыктыыр икки ардынан төлө биэрэр. Н. Якутскай
«Привет, атаас!», — диэн кэбиниэт иһэ доргуйуоҕунан көөҕүнээтэ уонна ытарчалыы ыбылы тутан дорооболосто. Н. Лугинов

тыаһы үт. туохт. Кыратык тохтоон ыла-ыла хойуутук, көөҕүнээн саҥар. ☉ Говорить с небольшими паузами глухим, сдавленным, низким голосом
Баҕана төрдүгэр бааҕырҕыы олорор баар үһү (тааб.: баҕа). «Аттаах киһитэ ыытан билэ охсуохха»,– диэн хамандыыра өлбүт этэрээт дьаһалын бэйэтигэр ылынар киэбинэн Будашевскай бааҕырҕаабыта. Эрилик Эристиин
«Туох да бур-бур буруйа суох дьоммут», – диэн Кыаһай саҥата оһох төрдүн хараҥатыгар бааҕырҕаата. Эрилик Эристиин
Князь Василий бары ыарахаттары быһаара охсон кэбиһэр үгэстээх түргэн куолаһынан бааҕырҕаабытынан көхсүн этиппэхтээн кэбистэ. Л. Толстой (тылб.)

I
көөҕүнээ диэнтэн холб. туһ. Өр буола-буола итирик бандьыыттар кэһиэхтээх куоластара көөҕүнэһэр, күлсэн алларастаһар саҥалара иһиллэр. А. Сыромятникова
[Барааннар:] Күөмэйбитин көйгөлөөмөҥ, Көөҕүнэһэн үтүктүмэҥ: Аны кэлэн, өстүбэһи, Чаҕаарбаппыт буолуо биһи. С. Васильев
II
даҕ. Бүтэн хаалбыт курдук кэһиэхтээх сөҥ куоластаах. ☉ Густой, низкий, басистый (о голосе)
Сүрдээх доруобай, сөҥ көөҕүнэс саҥалаах, кытаанах тыйыстыҥы сирэйдээх-харахтаах күрдьүөттээбит курдук киһи естествознание уруогун биэрэрэ. Н. Заболоцкай
Мин дьякон курдук көөҕүнэс куоластаах кыргыттары сөбүлээччибин. А. Фадеев (тылб.)

туохт. Туох эмэ аһаҕас (үүт, хайаҕас) бүүрүгүнэн алдьан, хайын. ☉ Рваться, разорваться (по отверстию)
Силлиэттэн силлибит Сэлибирэс сибэкки Сиэмэтэ тилиннэ. Эллэй
Муҥха хараҕа силиннэҕинэ, Мунду да таба ылларбат. С. Васильев
[Уол] күөгүтүн күүскэ өрө охсубута да, биир балык тахсыһан иһэн, силлэн, ууга төттөрү «чом» гыммыта. И. Федосеев
♦ Силлибэт сириттэн ылларда — сатаан быыһанар, куотунар кыаҕа суох буолла. ☉ Он попался крепко, ему не уйти
«Силлибэт сиргиттэн ыллардаҕыҥ буолуо, Чыычаахап», — Саарбалаахап көөҕүнээтэ. Софр. Данилов
Кистэлэҥинэн да кэпсэтии буоллар, суруктаһан-бичиктэһэн, силлибэт сириттэн ылан турабын. Болот Боотур
ср. др.-тюрк. йерин ‘расщепляться’

I
аат. Тус-туһунан тыастаах хас да тимир эбэтэр алтан ылтаһыннар кэккэлэрэ уһун синньигэс холбукаҕа олордуллубут муусукалыыр инструмент көрүҥэ. ☉ Музыкальный инструмент в виде ряда железных или медных пластинок разного размера, помещённых в длинную узкую коробку, по которым ударяют двумя палками с набалдашниками, извлекая звуки различной высоты
Тайма-табык, эбэтэр көннөрү тайма …… икки бөлчөх маһынан охсон оонньууллар. «ХС»
II
хом. суолт. эб. Ол-бу арааһынай; туохха эмэ эбиискэ, холбуу ылыллара. ☉ И прочее; и тому подобное
Дорооболоһуу, ол-бу тайма диэни билиммэт «ыалдьыттар» кэлбиттэр. И. Никифоров
Эрдэлээн ойон турдум, аһыыр-хайыыр тайма суох, сыыһа-халты таҥнаат, оскуолабар тэбинним. А. Кондратьев
«Тугун эмиэ ол оҕуһай тайматай», — диэн сөбүлээбэтэхтии көхсүн иһигэр көөҕүнээтэ Көлөппүнэ. Н. Заболоцкай

тыаһы үт. туохт.
1. Сөҥнүк, көөҕүнэччи саҥар. ☉ Говорить низким, густым голосом
«Манна дьону харааччы иирдээри кэлбитиҥ дуо? Эрдэ-сылла киэр буоллаххына сатаныыһы!» – диэн маҥан баттахтаах Богучев тойон бааҕынаата. Эрилик Эристиин
«Туох даа? Туох диибин диигин?» – Степан Саввич кыыһырбыттыы бааҕынаата эрээри, харахтара дьиибэлээхтик төгүрүһэн кэллилэр. Н. Лугинов
Барыларыттан ордук Данило арыт хойуутук бааҕыныыр, арыт сытыытык часкыйталыыр саҥата иһиллэр. Л. Толстой (тылб.)
2. Улаханнык иһиллэр гына сөҥ, хойуу көөҕүнэс тыаста таһаар (хол., гудуок). ☉ Громко издавать густой звук (напр., о гудке)
Баһа суох бааҕыныыр, көхсө суох көөҕүнүүр баар үһү (тааб.: ойуун, дүҥүр). Мин хоһуйуом этэ: Массыына бааҕыныырын, Собуот куугунуурун, Борокуот аал бурдургуурун. А. Софронов
Мотуор татыгынаабыта, гудуок бааҕынаабыта, сотору соҕус буолаат, Коля хараҕыттан кыһыл уот сүтэн хаалбыта. А. Гайдар (тылб.)