аат., эргэр. Бэгэччэги ох саа кирсэ охсуутуттан көмүскүүр хахха (муостан, уҥуохтан, алтантан, тимиртэн оҥороллоро). ☉ Пластинка (из рога, кости, меди, железа), защищающая запястье от удара тетивы лука
Аттаахтар соһуччу өмүтүннэрэн, бөрөлөргө балачча чугаһаан хаалбыттара, икки эдэр бөтөстөр дапсыларын тыаһа лабырҕаспыттара. Далан. Дапсы тыаһа тас гыммыта, олус күүстээхтик уонна бэргэнник ытыллыбыт ох куһууран тиийэн, сылгы бэрбээкэйин ортотунан лас гына тосту көппүтэ. «Чолбон»

I
сыыгынаа диэнтэн холб. туһ. Уолаттар ытаан сыыгынастылар. Амма Аччыгыйа
Уулуссанан күнүстэри-түүннэри уоттаах сылдьар массыыналар бытааннык сыыгынаһан ааһаллар. Н. Лугинов
Наарталар сыҥаахтара хаарга сыыгынаһаллар. «ХС»
II
даҕ. Уһуннук «сыы» гынан иһиллэр, иһиирэр тыастаах. ☉ Сопящий или шипящий (о звуке)
Хоһуун ол турдаҕына эмискэ тулатааҕы иһийэн турар сарсыардааҥҥы чуумпуга дапсылар тыастара лабырҕаспыттара, тула өттүттэн ох сыыгынас буола түспүтэ. Далан
Уһук хоско киирэн истэҕинэ, үлэлии турар массыыналар сыыгынас тыастара иһилиннэ. Н. Лугинов
[Тайах] көхсө көбүөхтэс, таныыта сыыгынас. С. Федотов

туохт.
1. Тылгын тиискэр даҕайан, уоскун хамсатан хатан тыаһы таһаар. ☉ Издавать свист, свистеть
Уҥа тыа иһигэр киһи иһиирэр, кыыс тохтуур. А. Софронов
Хантас гынна да, сүр сытыытык иһиирэн чыскытта. Амма Аччыгыйа
Степа хомойбуттуу иһиирэн кэбиһэр, хаарынан баҕананы быраҕар. Далан
2. Салгыны күүскэ хайа солоон хатан тыаһы таһаар. ☉ Промчаться, пролететь со свистом, просвистеть
Оҕолор үрдүлэринэн, ойоҕосторунан буулдьалар иһиирэн ааһыталыыллар. Н. Якутскай
Тымпыалыкы үрдүгэр эмиэ хара суор кыламмыта. Ону кытта тэҥҥэ дапсылар тыастара лабырҕаспыттара, оноҕосторо иһиирбиттэрэ. Далан
Тымныы эрэ тыһыргыыр, холорук эрэ сөрүүр, тыал эрэ иһиирэр. Күндэ
Сып-сытыы биилээх сааскалар кылбаҥныыллар, иһиирэн кыһыгыраталлар. Эрилик Эристиин

I
хобурҕаа диэнтэн холб. туһ. Ыксабар эттээх аттар туйахтарын тыаһа, сиҥэ уутун бырдааттата ыспахтаан, эрчимнээхтик хобурҕаһан-лабырҕаһан кэлэр тыастара иһилиннэ. С. Маисов
II
даҕ.
1. Хоппойбут ытыс охсулларын курдук «хоп-хоп» гынар, хобургуур бүтэҥи тыастаах. ☉ Производящий глухие хлопающие звуки, характерные для ударов ладонями, сложенными лодочкой, друг о друга
Уолаттар …… сири сутурҕалаан көрө-көрө: «Манна кылаат сытар, тыаһа хобурҕас!» — дэһэллэр. Амма Аччыгыйа
Сотору саах холлоҕос сиртэн хоҥнубут тыаһа хобурҕас буолла. Болот Боотур
2. көсп. Олус элбэҕи мээнэ-мээнэ саҥарар. ☉ Болтающий языком
«Ол таҥас харчытын ким төлүүрүй?» — дьиэлээх дьахтар аараттан хоп-хобурҕас. Н. Якутскай

аат. Былыр сүнньүнэн сэриигэ, кыргыһыыга туттуллар тимир эбэтэр муос төбөлөөх чаачар саанан ытарга аналлаах кутуругун диэки куорсуннаах тэрил. ☉ В старину: боевая стрела для стрельбы из лука (бывает с железными и костяными наконечниками различных форм, обязательно имеет оперение, чаще всего из гусиных маховых перьев)
Оҕонньор кэһэҕиттэн үс оҕу сулбу тардан таһаарар. Саха фольк. Хоһуун ол турдаҕына эмискэ тулатынааҕы иһийэн турар сарсыардааҥҥы чуумпуга дапсылар тыастара лабырҕаспыттара, тула өттүттэн ох сыыгынас буола түспүтэ. Далан
Суптурута түһэр чупчурҕан охтортон аһартаан сиирэ-халты түһэртэрэ-түһэртэрэ чурбука үрдүттэн аллара ыстаммыта. «ХС»
♦ Ох курдук оҥоһун, кустук курдук куоһан — туохха эмэ бэрт үчүгэйдик оҥоһун, бэлэмнэн. ☉ Основательно подготовиться к чему-л.
Ох курдук оҥоһун, кустук курдук куоһан, Бэйэ бодоҕун тардын, Тоҕус тоҕойдоох Толомон маҥан суолу Тобулан көр. П. Ойуунускай. Охтооҕор түргэнник — аһара түргэнник, сымсатык, чыпчылыйыах бэтэрээ өттүгэр. ☉ Очень быстро, проворно, в одно мгновение (букв. быстрее стрелы [выпущенной из лука])
Тоойуом, эр бэрдэ киһи, охтооҕор түргэнник, түүтээҕэр чэпчэкитик сылдьаҥҥын, Маайыһы чып кистэлэҥинэн ыҥыран киллэр. Амма Аччыгыйа. Охтоохтон охтума, саалаахтан самныма алгыс. — хаһан да хотторума; өстөөҕү кыай. ☉ Не имей поражения; побеждай врага
Охтоохтон охтубатын, саалаахтан самныбатын үтүө бырааппыт Миитэрэй! Амма Аччыгыйа
Уолгун охтоохтон охтума, саалаахтан самныма диэн сахалыы алҕаа. «ХС». Ох тыл- лаах — сытыы тыллаах киһи; сэттээх, кырыыстаах тыллаах киһи. ☉ Тот, у кого острый язык, острослов; тот, у кого злой язык
Ох тыллаах тоҕо туойбут соро дуу? Өксөкүлээх Өлөксөй
◊ Бүргэс ох эргэр. — тимир куйаҕы дьөлө ытарга аналлаах түөрт кырыылаах бүргэс курдук тимир төбөлөөх ох. ☉ Бронебойная стрела с четырёхгранным шиловидным железным наконечником. Хотугу сахалар уонна тоҥустар бүргэс оҕу сүлүкэчээн диэн ааттыыллара. Быыра ох эргэр. — ачаахтаах төбөлөөх ох. ☉ Стрела с развилкой на наконечнике
Быыра ох курдук Быһый быһыылаах, Көнө уҥуохтаах, Көрсүө быһыылаах. П. Ойуунускай. Бэттиэмэ ох көр бэттиэмэ. Билигин оннооҕор былыргыны билээччи кырдьаҕас кэпсээнньиттэр бэттиэмэ ох кустук охтон туох уратылааҕын аанньа билбэттэр. Дьиэрбэҥ ох эргэр. — оноҕос көрүҥэ. ☉ Разновидность стрелы
Тоҥ харыйа саҕа киһи Дьиэрбэҥ ох курдук Дьирэс гына түстэ. П. Ойуунускай. Иһиирэр (ырыалаах) ох эргэр. — көттөҕүнэ иһиирэр ох. ☉ Стрела-свистунка
Саха сиригэр былыргы үһүйээннэргэ кэпсэнэр иһиирэр ох биирдэ эрэ булуллубута, билигин Тойбохой кыраайы үөрэтэр музейыгар баар. Кустук ох эргэр. — сэбирдэхтиҥи (сороҕор оруомбатыҥы) быһыылаах устатынан үөстээх тимир төбөлөөх ох. ☉ Стрела с листовидным (иногда ромбическим) железным наконечником, по центральной линии которого имеется продольный желобок. Сибиир түүрдэригэр, холобур хакастарга, хоста диэн былыргы сахалар кустук охторугар маарынныыр ох баар буола сылдьыбыт эбит. Маалтаар (моолчоор) ох — маалтаар оноҕос диэн курдук (көр маалтаар I). Маалтаар ох күндү түүлээҕи түүтүн, тириитин буортулаабат гына бултуурга аналлаах, оттон былыр, кыргыс үйэтин саҕана, өстөөҕү маалтаар оҕунан төбөҕө ытан дөйүтэн билиэн ылаллара. Муостаах ох — уостаах ох диэн курдук. Пекарскай бэйэтин тылдьытыгар муостаах оҕу уостаах оххо тэҥнээбит. Ох маһа — оноҕос мас уга (төбөтө уонна куорсуна суох). ☉ Древко стрелы (без наконечника). Билиҥҥи да усулуобуйаҕа ох маһын оҥорор сүрдээх уустук. Ох саа — чаачар саа, кураахтаах саа (оҕунан ытарга аналлаах киристээх, чаачара тиит киилинэн, хатыҥынан хатыыс хабаҕынан силимнэнэн оҥоһуллубут имигэс оҥоһук). ☉ Лук (ручное метательное оружие). Ох саа кириһин иитэргэ күүс буолбакка, анал ньымалар туттуллаллар. Ох төбөтө — ох уһуга (араас быһыылаах тимир, алтан, мас, муос оҥоһук буолар). ☉ Наконечник стрелы (бывает разнообразных форм, изготавливается из различных материалов: железа, меди, дерева, кости или рога). Бааһынаттан боруонсаттан кутуллубут ох төбөтүн булбуттар. Ох тыл — биллэр ааптардаах буолан баран, норуокка киэҥник тарҕанан өс хоһоонун курдук туттуллар буолбут бэргэн этии. ☉ Крылатое выражение, афоризм
Охсуһуу хонуута — мин сүрэҕим, Онно хаһан да уостубат отойун Хомуһуннаах ох тыл абытайа. С. Данилов. Сардаана (сардаан) ох — төбөтө сүгэ курдук лаппаҕар биилээх хаптаҕай төбөлөөх ох. ☉ Стрела с наконечником в виде плоского срезня. Сардаана ох, үөрүйэҕэ суох харахха, уостаах оххо олус маарынныыр. Сулумах ох — оруомбатыҥы быһыылаах хаптаҕай тимир төбөлөөх ох. ☉ Стрела с железным наконечником обыкновенной ромбовидной формы. Сулумах ох икки сүрүн көрүҥнээх. Уостаах ох — сардаана оххо лаппа маарынныыр, ол гынан баран биитэ саҥа үүммүт эбэтэр үүнэн ортолообут ый курдук быһыылаах төбөлөөх ох. ☉ Стрела с железным наконечником в форме месяца, рога которого повёрнуты в сторону полёта стрелы, плоский двурогий срезень.
др.-тюрк. ох, тюрк. ок