Якутские буквы:

Якутский → Якутский

ласпай

дьүһ. туохт. Толору эттээх кэтит көстүүлээх буол (хол., сылгы са мыытын, киһи көрүҥүн этэргэ). ☉ Быть широким, круглым и полным (напр., о крупе лошади, нижней части тела человека)
Сотору ласпайбыт модьу-таҕа көрүҥнээх эдэр соҕус киһи киирд э. Н. Якутскай
Аттар самыылара ласпайан, сааллара дьогдьойон хааман тамалдьыһаллар. М. Доҕордуурап
Намыһах ласпайбыт уҥуохтаах, кэтит сарын наах Хабыыча суоппар массыына аан нарын тэлэччи аһыталаата. В. Протодьяконов

Якутский → Русский

ласпай=

образн. быть, казаться слишком широким и мясистым (о седалищной части туловища).

Еще переводы:

ласпалдьый=

ласпалдьый= (Якутский → Русский)

равн.-кратн. от ласпай = медленно ходить (о человеке с широким, мясистым седалищем).

ласпаҥнаа

ласпаҥнаа (Якутский → Якутский)

ласпай диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Бу кэмҥэ аны биир эмээхсин ласпаҥнаан кэллэ. Н. Якутскай

ласпалдьый

ласпалдьый (Якутский → Якутский)

ласпай диэнтэн арыт
көстүү. Куукуна диэки …… толору сиэккэлэри тутан хааман ласпалдьыйан эрэр дьахтары, эйэргээн, самыыга охсон хаалла. Е. Неймохов

дьогдьой

дьогдьой (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Үлүн, өрө томтойон көһүн (киһи-сүөһү о. д. а. арҕастарын туһунан). ☉ Вздуваться, возвышаться, казаться выше (о спине человека, о холке лошади и т. п.)
Аттар самыылара ласпайан, сааллара дьогдьойон хааман тамалдьыһаллар. М. Доҕордуурап. Үрэх уҥуор, талахтар быыстарыгар, уһун киппэ систээх атыыр таба илин өттө өрө дьогдьойон, сэбирдэхтэри турута тыытар. А. Федоров. Ыраахтан көрдөххө, харыйа тыа хайа арҕаһын курдук дьогдьойон көстөр. А. Федоров
♦ Дьогдьойор саала - сир-дойду саамай киинэ, үрдүк, көстүүлээх, бастыҥ түөлбэтэ. ☉ Самый центр чего-л., возвышающийся над чем-л. (обычно о возвышенности)
Соҕуруу дойдуттан сүүс ордугуна сүүрбэ судаарыскай суоруннара кэлэннэр дьоллоох Дьокуускай куорат дьогдьойор саалыгар тоҕуоруйбуттара үһү. Болот Боотур
Модун мохсоҕол аал көтөн күүгүнэтэн кэлэн, Внуково аэропорт дьогдьойор саалыгар дугунна. С. Тарасов

түргэн

түргэн (Якутский → Якутский)

  1. даҕ.
  2. Уһуннук буолбакка, кылгас кэм иһигэр буолар. ☉ Совершающийся, осуществляющийся быстро (напр., о каком-л. процессе), скорый, стремительный
    [Бүөтүр] Киһи барахсан сайдара түргэн даҕаны. Амма Аччыгыйа
    Ириэнэх эт күөһэ буһара түргэн, онтон тоҥ күөс уһун. Н. Якутскай
    Сэмэнчик, үөһэ тыынан баран, сайыммыт аастаҕа тоҕо баҕас түргэнэй дии санаата. «Чолбон»
  3. Сыыдам сырыылаах, быһый (хол., ат). ☉ Резвый, горячий (напр., о лошади)
    Сахам сирин таптыыбын, Кини хатан дьыбарын, Түргэн сэлиик аттарын, Түүҥҥү дьаамсык ырыатын. П. Тобуруокап
    Уҥуохтарынан саамай улаханнара, атахтарынан түргэннэрэ Буурҕаһыт диэн баар. Эрилик Эристиин
    Самыыта ласпайан сымнаҕаһа, айана түргэнэ үчүгэйин эриэхсит. КНЗ ОТК
  4. Дьулурҕа (хол., уу сүүрүгэ); ыксаллаах, тиэтэллээх (хол., саҥа, хамсаныы). ☉ Стремительный (напр., о потоке); быстрый (напр., о речи, движении)
    Кини биэрэккэ киирэн туран, Бүлүү эбэ түргэн сүүрүгүн одуулуура. Суорун Омоллоон
    Түтүгүрээбит түргэн саҥалаах, хатыылаах хадаар харахтаах, өрүкүйбүт баттахтаах киһи. И. Гоголев
    Дьукаах Аана киниэхэ холуйдахха, туттара-хаптара түргэнэ бэрдэ. М. Доҕордуурап
  5. аат суолт. Аһара түргэн туох эмэ. ☉ Что-л. очень быстрое. Аракыата түргэнэ. Массыына чааска түргэнэ төһөнүй?
    ♦ Кыл түргэнинэн көр кыл
    Инчэҕэй таба тириитин кыл түргэнинэн сууланан, кэлгинэн кэбистилэр. Д. Апросимов. Массыына кыл түргэнинэн сиилэс угар сиргэ ыстаннаран киирэн, сүөкүү охсор. Үлэ үөр
    ◊ Түргэн атах кэпс. — сылдьарын ыарырҕаабат, сыыдам (киһи). ☉ Шустрый, скорый на ногу (о человеке). Түргэн атах эн баран кэл. Түргэн илии кэпс. — түргэн, олус сымса туттуулаах. ☉ Проворный, ловкий на руку
    Төлөпүөн тыаһаабытыгар орто кыыспыт Сардаана, түргэн илии, туруупканы ылан миэхэ ууммута. СДТА
    ср. др.-тюрк. теркин ‘быстро’, алт. түрген, тув., монг., эвенк. түргэн ‘быстрый’