Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, ло-, лог-, лоҥ, лоп-, лосдиэн саҕаланар олохторго сыстар: лоп-лоһурҕас, лору-лоппоҕор. ☉ Препозитивная уси лительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на ло-, лог-, лоҥ-, лоп-, лос-: лоп-лоһугурас ‘с громким стуком (напр., о сгреба емых чем-л. камнях)’, лору-лоппоҕор ‘очень выпуклый’
Эмтиэкэ иһэ толору киһи, биир кэм лоп-лоһургас. Суорун Омоллоон
Ол уол одууласпыта өр буолбут быһыылаах, лору-лоппоҕор сүүһүн аннынан бүлтээриччи көрөн кэбиспит. Амма Аччыгыйа. Биирдэ хонукка кутаа таһыгар муһуннулар, хормуоска тыаһыгар үҥкүүлээн тибийдилэр. Тоҥот буолан, атах тыаһа лоп-лоһугурас. М. Ш олохов (тылб.)

биирдэм тыас туохт. Хатан тыастаах кыра эттик кытаанахха охсулларын курдук дэгэттэнэн тыаһаа. ☉ Производить звонкий дробный стук, падая и ударяясь обо что-л. твёрдое (напр., о кусочках камня, льда). [Чаачахаан] сытыы кылыһынан бастарын биирдэ быһа охсон кэбиспит, оҕо лор бастара сиргэ лочугур гына түспүттэр. Саха фольк.

сыһ. Лоппойон, лоппоҕор буола эбэтэр оннук гына. ☉ Становясь выпуклым, приобретая (или придавая чему-л.) выпуклый вид, рельефную форму; выпукло
Ол биһилэх сирэйигэр дьикти кэрэтик лоппоччу кутуллубут хомус ойуулааҕа. М. Ефимов
Бу дьиэ дьиктилээх, муостата биир сиринэн лору-лоппоччу өрө сүгүллэн тахсыбыт. С. Федотов

1. сыһыар диэнтэн хай. аата. Звеноҕа сири бастайааннайдык сыһыарыы хайа да күн үчүгэй. «Кыым»
2. Туохха эмэ эбии оҥоһуллубут, эбиилик буолан бэчээттэммит (үксүн суруллубут, бэчээттэммит үлэҕэ). ☉ Приложение
   Сыһыарыыга эбэтэр аатыласка геологическай хаарта ис хоһоонун көрүҥ. САИ ССРС ФГ. Е.И. Убрятова «Сахалыы-нууччалыы тылдьыкка» сыһыарыы быһыытынан суруйбут уочаркатыгар сомоҕо домохтору эмиэ ахтан ааһар. СЛСПҮ
3. тыл үөр. Тыл олоҕор холбонор, киниэхэ эбии суолтаны биэрэр эбэтэр атын тылларга сыһыанын бэлиэтиир тыл өлүүскэтэ. ☉ Аффикс. Үөскэмэй сыһыарыы. Өлүктүйбүт сыһыарыы. Тылы үөскэтэр сыһыарыы
   □ Тоҕо -лар диэн сыһыарыы -лор, -лөр, -лэр буола уларыйбытын быһаарыҥ. ПНЕ СТ
4. бот. Үүнээйи биир суордун үнүгэһин ылан атын суордугар илдьэн хайа быспыкка уган, сыһыары баайан, үүнээйи саҥа суордун үөскэтэн үүннэрии. ☉ Прививка
   И.В. Мичурин отонноох үүнээйилэр саҥа суортарын таһаарар үлэтигэр сыһыарыыны киэҥник туттара. АНК ТСТЗС
   Ордук үгүстүк хараҕынан (үнүгэһинэн) сыһыарыыны тутталлар. КВА Б
   ◊ Сыһыарыы түһүк тыл үөр. — хайааһын ананар предметин, буолар миэстэтин, хайысхатын көрдөрөр, кимиэхэ? туохха? диэн ыйытыыга хоруйдуур түһүк. ☉ Дательный падеж
   Сыһыарыы түһүк дьаһайар туһаайыыга турар туохтуурга салайтаран хайааһыны дьиҥ толорооччуну бэлиэтиир. ВИП СТПС
   Сыһыарыы түһүккэ турар аат тыллар ханна? диэн ыйытыыга эмиэ хоруйдууллар. ЕНВ СТ

аат.
1. Саныыр санааны өйгө сааһылаан баран саҥарыы. ☉ Выраженная словами мысль, суждение, высказывание
Хата, бу сөп этии буолаарай. М. Доҕордуурап
△ Дьон иннигэр бэйэ санаатын саҥарыы, саҥаран тириэрдии. ☉ Выступление (с речью)
Кини Өлөксөй этиитин бэркэ сөбүлүү иһиттэ. В. Протодьяконов
2. тыл үөр. Биир тылынан эбэтэр хас да тыл ситимнэһиитинэн ситэриллибит санааны биэрии. ☉ Грамматически оформленная целостная единица речи, являющаяся главным средством формирования, выражения и сообщения мысли, предложение
Этиини уонна тыллар ситимнэһиилэрин тэҥнээн көрүҥ. ПНЕ СТ
Тутаах чилиэннэрдээх уонна быһаарар тыллардаах биэс этиитэ бэйэҕититтэн булан суруйуҥ. АЕ СТ
♦ Сүрэх этиитинэн көр сүрэх I
Сиэним сүрэҕин этиитинэн кэлэн көмөлөһөн барара миигин олус үөрдэр. Хойукку таба этиитэ көр хойукку. Хойукку таба этиитэ барыахпыт. Болот Боотур
◊ Ааттыыр этии көр ааттаа I
Барамай аата эрэ ааттанар, кэпсиирэтэ ирдэниллибэт этиини ааттыыр этии дэнэр. ЧМА СТС СЭ
Айыыны (аньыыны) этии көр айыы III. Сотору аҕабыыт ырыата бүтэн, айыы этиитэ саҕаланар. И. Бочкарёв
Айыыны этии оччотооҕу оҕолорго улахан сабыдыаллааҕа. ФГЕ ӨӨСҮҮ
Баһылатыылаах холбуу этии көр холбуу. Баһылатыылаах холбуу этии икки чаастаах. ЧМА СТС СЭ. Биир састааптаах этии — тутаах чилиэннэриттэн биирэ эрэ баар, атына суох уонна ирдэниллибэт даҕаны этии. ☉ Односоставное предложение
Тутаах чилиэннэриттэн биирэ эрэ баар, атына суох уонна ирдэниллибэт даҕаны этиини биир састааптаах этии дэнэр. ЧМА СТС СЭ
Болдьох салаа этии көр болдьох. Болдьох салаа этиилэрдэ толкуйдааҥ. Быһаарыылаах сирэйдэммит этии көр быһаарыылаах. Кэпсиирэлэрэ туохтуур маҥнайгы эбэтэр иккис сирэйинэн бэриллэр, туһаана суох этиилэри быһаарыылаах сирэйдэммит этиилэр дэнэр. ЧМА СТС СЭ. Быһаарыыта суох сирэйдэммит этии тыл үөр. — кэпсиирэтэ туохтуур элбэх ахсаанын үһүс сирэйинэн бэриллэр, туһаана биллибэт уонна ирдэниллибэт этии. ☉ Неопределённо-личное односоставное предложение. Суруйбут дьыктааммытыгар быһаарыыта суох сирэйдэммит этии олус элбэх эбит. Икки састааптаах этии — туһаан уонна кэпсиирэ иккиэн баар этиитэ. ☉ Двусоставное предложение
Икки састааптаах этиилэр ырытарга судургулар. Кубулдьутан этии — кубулутан этии диэн курдук (көр кубулдьут). Бу эмиэ кубулдьутан этии ис хоһоонноох чабырҕах. Саха фольк. Кубулутан этии көр кубулут. Троп, хоһуйуу — уобарастаан этии: тылы биитэр этиини ханнык эмэ сыһыанынан, маарынныыр өттүнэн атын тылга, атын этиигэ көһөрөн, кубулутан, хоһуйан этии. ВГМ НСПТ
Күүһүрдүү этии көр күүһүрдүү. Этэр санааҕа ханнык эмэ күүстээх иэйии (үөрүү, кыыһырыы, соһуйуу, куттаныы, ыҥырыы уо. д. а.) эбиллэр этиитин күүһүрдүү этии дэнэр. ЧМА СТС СЭ
Туох эмэ туһунан күүһүрдэн, күүркэтэн этэри күүһүрдүү этии дэнэр. ПНЕ СТ
Кыбытык тыл (этии) көр кыбытык. Кыбытык этиилэр саҥарааччы, этэр санаатыгар даҕатан, эбии бэлиэтээһиннэрин көрдөрөллөр. ЧМА СТС СЭ
Салаа этии көр салаа II. Ааҕыҥ. Салаа этиилэргэ ыйытыыта туруоруҥ. СТ С
Соруйар этии көр соруй. Кими эмэ тугу эрэ оҥорорго көрдөһөр эбэтэр соруйар этиини соруйар этии диэн ааттанар. ПНЕ СТ
Судургу этии көр судургу. Холбуу этиигэ киирэр хас биирдии судургу этии бэйэтэ тутаах чилиэннэрдээх. ПНЕ СТ
Оҕолор учуутал салалтатынан бастаан судургу этии тутаах чилиэннэрин булаллар. ПНЕ СТ
Сэһэн этии көр сэһэн. Туох эмэ туһунан кэпсиир этиини сэһэн этии дэнэр. ПНЕ СТ
Көннөрү кэпсээни сэһэн этии дэнэр. АЕ СТ
Толорута суох этии көр толору. Толорута суох этии биир тылы хос-хос этэн лабаҥхалаабат наадатыттан туттуллар. ЧМА СТС СЭ. Толору этии көр то- лору. Толору этиилэрдэ толкуйдааҥ
□ Этэр санааҕа наада буолар чилиэннэр бары сирэйинэн баар этиилэрин толору этии дэнэр. ЧМА СТС СЭ
Тутаах этии көр тутаах. Баһылатыылаах холбуу этии тутаах этиитин ыйыҥ. Тэнийбит этии көр тэний. Тутаах чилиэннэртэн ураты ойоҕос чилиэннээх этии тэнийбит этии дэнэр. ПНЕ СТ. Тэнийбэтэх этии көр тэний. Оҕолоор, тиэкистэн тэнийбэтэх этиилэри булан устуҥ
□ Тутаах эрэ чилиэннэрдээх этии тэнийбэтэх этии диэн ааттанар. ПНЕ СТ
Тэҥҥэ холбоммут холбуу этии көр тэҥҥэ. Тэҥҥэ холбоммут холбуу этиилэри тиэкистэн булан устуҥ. Ханалытан этии көр ханалытыы. Биһиги сахалыы литературнай тылбыт хос-хос этиини, тэҥнээһиннэри, ханалытан этиилэри таптыыр. «Чолбон»
Холбуу этии көр холбуу. Икки эбэтэр хас да судургу этиилэртэн турар этиини холбуу этии диэн ааттанар. ПНЕ СТ
Холбуу этии маҥнайгы чааһа төрүөт буолар, оттон түмүгэ иккис чааһыгар этиллэр. ЧМА СТС СЭ
Ыйытыы этии көр ыйытыы. Ыйытыы этиигэ ыйытар тылы бэлиэтээн этиллэр, онно куолас үрдүүр. ПНЕ СТ
Ыйытыы этии анал бэлиэлэрдээх. ЧМА СТС СЭ
Этии биир уустаах чилиэннэрэ — биир уустаах чилиэннэр диэн курдук (көр биир). Этии биир уустаах чилиэннэрэ биир тылга сыһыаннаһаллар уонна биир ыйытыыга эппиэттииллэр. ПНЕ СТ. Этии чилиэнэ тыл үөр. — этиигэ киирэн, ханнык эмэ ыйытыыга хоруйдуур тыл эбэтэр тыл ситимэ. ☉ Член предложения. Этии чилиэннэрин ырытыҥ
□ Этиигэ киирэн, ханнык эмэ ыйытыыга хоруйдуур тыллары эбэтэр тыллар ситимнэрин этии чилиэнэ дэнэр. ЧМА СТС СЭ