1. см. луб; 2. мед. чарт; 3. (картина) лубочнай хартыына.

1) скоблить мездру (при обработке кожи); 2) снимать луб (с лиственных деревьев).

1) мездра (слой подкожной клетчатки у животных); тирии субата мездра; 2) луб (лиственных деревьев); тиит субата лиственничный луб; хатыҥ субата берёзовый луб; 3) перен. поверхность кожи # туртаҕар суба презр. белолйчка (соотв. белоручка).

аат. Мас субата, хатырыгын иһинэн сылдьар сымнаҕас араҥата. ☉ Луб (волокнистая ткань под корой деревьев)
Үс илии үрүҥ түмэдьилээх тиит. ПЭК СЯЯ
Үрүҥ көмүс түмэдьилээх Халлаан таҥара хаччала буолбут Хара көмүс хатырыктаах, Чугдаарар тойуктаах Чуҥкунуур мутуктаах Аал-луук мас. П. Ойуунускай
«Бу туос түмэдьитэ үчүгэйдик үүммүт, үчүгэй ойуу тахсыыһы», — дэһэллэрэ. «ББ»

жир, сало || жирный, сальный; сибиинньэ сыата свиное сало; бүөр сыата почечное сало; уулбут сыа топлёное сало; сыа чумэчи сальная свеча; сыа аһылык жирная еда; сыанан аҕаабат это тебя жиром не смажет (т. е. дело нелёгкое, помучаешься); быс да сыа, бас да арыы погов. резануть—жир, черпнуть—масло (о выгодной сделке) # мас сыата луб; от сыата сенная труха; сыа балык пескарь; сыа бас разг. тугодум; сыа мас кедр; сыа хаар верхний мягкий слой снега; свежевыпавший снег.

1. аат.
2. Хагдарыйан түһэр мутукчалаах, төгүрүктүҥү туораахтаах чиргэл эттээх мас. ☉ Лиственница
   Тииттэр күөх солконон бүрүммүт хойуу лабаалара биэтэҥнээн долгулдьуйар. Амма Аччыгыйа
   Арай үрдүк тэҥкэ эрэ тииттэр чыпчааллара суугунуура уурайбата. Суорун Омоллоон
   [Күөрэгэй] хас да алаастары туораан, бөдөҥ тииттэрдээх чагдаҕа киирдэ. Т. Сметанин
   Тиит маһа чиргэл, дэбигис сытыйбат, эмэхсийбэт кэриэтэ. КЗА АҮө
3. түөлбэ. Мас субата. ☉ Луб.
4. даҕ. суолт. Тииттэн оҥоһуллубут; аҥаардас тиит эрэ мастаах. ☉ Лиственничный. Тиит ук
   □ Индигиир кыыһа тиит дьиэлээх үһү (тааб.: киргил уйата)
   Обуй дьарҕаа моонньохтоох, Чопчу курдук оройдоох Тоҕус сул тиит сэргэни Тоҕуоруччу чуоҕуппуттар. С. Зверев
   Ол көһүннэ: мин оҕо сылдьаммын Оонньообут сирим — тиит иһирик. И. Чаҕылҕан
   ◊ Бэс тиитэ түөлбэ. — бэс мас үрүҥ этэ, субата. ☉ Сосновый луб. Бэс ыйыгар дьахталлар бэс тиитин хастаан аска туттарга хаһааналлара. Тиит дьаҥ (дьаҥа) түөлбэ. — ис тиибэ. ☉ Брюшной тиф. Тиит дьаҥа турбут. Тиит күөрэгэйэ — кытарымтыйан көстөр күрэҥ дьүһүннээх, олорор маһыттан көтөн тахса-тахса ыллыыр чыычаах. ☉ Конёк лесной
   Тиит күөрэгэйдэрэ ыллыыллар. Суорун Омоллоон. Тыый, ханнаный тиит күөрэгэйэ, Чычып-чаап, талах чыычааҕа — Ойуур тыа, ой-бэс уран тыллааҕа… М. Тимофеев
   Ханна эрэ чугас, намчы лабаалар быыстарыттан тиит күөрэгэйэ ыллаан дьуруһуйар. «ХС». Тиит мас көр тиит
5. Суол икки өттүнэн …… тиит мас ыга симсэ кэккэлиир. Далан
   Итииргээн иһийбит тиит мастар Кэрииргэ кэккэлээн тураллар. С. Данилов
   Күпсүүрү оҥорорго бэйэтэ охтубут, таһа ханан да хайдыбатах, ортото эмэх буолбут кураанах тиит маһы булан, быһа эрбээн ылан эмэҕин тэбээн кэбиһэҕин. ЧАИ СБМИ. Тиит сыалыйата — тиит суон төрдө, төрдүн саамай суон сирэ. ☉ Толстое место лиственницы вокруг её основания
   Суон тиит сыалыйатын быһан ылан буорга хаһан хамсаабат гына олордоллор. МАП ЧУу. Тиит тиитэ түөлбэ. — тиит субата. ☉ Лиственничный луб. Сайын саҥатыгар дьахталлар бэс үүммэт сиригэр тиит тиитин хастаан аска туттарга хаһааналлара. Тиити төргүү мутугунан көр мутук. Тоҕус халлаан үрдүгэр тура төрөөбүт, тиити төргүү мутугунан тэбэр тураҕас аттаах Дьулуруйар Ньургун Боотур обургу көстө көтүтэн иһэр! Ньургун Боотур. Тиит тыа (ойуур) — аҥаардас тиит эрэ мастаах тыа (ойуур). ☉ Лиственничник
   Тиит ойуур күнү бүөлүү үүммүт, Тииҥ манна туораах курдук үксээбит. Н. Тарабукин (тылб.). Тиит улара түөлбэ. — хара улар. ☉ Каменный глухарь. Тиит үөрэ — тиит субатын тарга эбэтэр үүккэ (сиҥэҕэ) ытыйан оҥорбут ас. ☉ Похлёбка из лиственничной заболони на молоке или на замёрзшей простокваше. Тиит ымыы түөлбэ. — ымыы чыычаах. ☉ Клёст белокрылый. Тиит эргийээччи түөлбэ. — кэкэ-бука. ☉ Поползень.
   др.-тюрк., тув., алт., хак., кирг., шор. тыт

аат.
1. Сүөһү, кыыл этин тас хаҕа, хах этэ (сүлэргэ үксүгэр тириитин кытта барсар, онон тирии субалаах диэн буолар). ☉ Мездра (слой подкожной клетчатки у животных)
Субатын ыытымаары киччирэһэбин диэн, тириитин хас эмэ сиринэн бааһырдан кэбистэ. В. Яковлев
Таман эт, сыа, суба тирии өҥүгэр хаалбатын диэн, биир тэҥ, ып-ыраас гына кыһыаҕынан ылаҕын. АНП ССХТ
[Дьахталлар] кыыл тириитин, субатын, сыатын ыраастаан баран, таҥас тигэллэрэ. КФП БАаДИ
2. Мас хатырыгын иһинэн сымнаҕас, чараас араҥата. ☉ Молодой и менее плотный слой древесины, лежащий непосредственно под корой, заболонь
Ол тиит хатырыгын ис субатыгар тиийэ туох эрэ хастыы анньыбыт этэ. Софр. Данилов
Амарах тайҕам! Сут дьылга Эн бэһиҥ субатынан, …… Тыыммын уһатарыҥ. И. Гоголев
Мас субатын хатара-хатара хааччынара. Кэлин ону кырбаан үөрэ хааһы буһарара. И. Данилов
3. көсп., кэпс. Киһи тириитин, сирэйин өҥө. ☉ Цвет кожи, лица
Суунан-тараанан, ырааһыран Субам туртайбата. С. Тарасов
Туоратык көрөрүҥ сатаммат Субатын өҥүнэн атын диэн. С. Данилов
Хат сылдьан кини ийэтэ Хаары супту одуулуур этэ: Ол иһин кыыһын субата Тунах маҥан буолбута. В. Чиряев
ср. чув. хупа ‘луб’

аат.
1. Сүөһү, кыыл ойоҕоһун чараас тас бүрүө этэ уонна ол иһинэн үөскүүр сыата. ☉ Тонкий наружный слой мяса на рёбрах, а также жир под ним у скота и зверя
Икки сототун бөтөҕөтүнэн Икки таллан таас ойоҕоһун Хат таманнары, Халыҥ куҥнары, Хатан бүлтэстэригэр тиийэ, Хаан оҕуолаан тахсыар диэри Быһыта кыпчыйталаан ылла. Күннүк Уурастыырап
[Эһэни] сүлэн истэхтэрин аайы тас таман сыата бырдьайан тахсыталаата. Эрилик Эристиин
Ынахтарын тас таманнарын сүлэн ылан оҕолорго сэмсэ биэрдилэр. СГФ СКТ
2. кэпс. Үүнэн турар мас хатырыгын, туоһун уонна дьиҥнээх этин икки ардынааҕы субата. ☉ Луб лиственницы, берёзы
Араҕас таманын алдьаппакка хастаан ыллахха, хатыҥ туох да буолбат, хата, куһаҕан да буоллар хаттаан туос үүннэринээччи. Болот Боотур
3. фольк. Дьахтар маҥан, сырдыкыраас сирэйин, сандаархай этин-сиинин, тириитин ойуулаан этии. ☉ Сияющий белизной лик; светлое, чистое тело (о женщине — эпитет красавицы в эпосе олонхо)
Дьахтар быһахха таманын да таарыйтарбатах, аһаран биэрэн барбах таҥаһын эрэ хайа тыырдарбыт. Саха фольк. [Айталыын Куо] Таҥас бүтэй Талба-нарын Тамана көстөр. П. Ойуунускай
Таҥас бүтэй таманыҥ сандаарбыт Талыыкан далбарым! Д. Апросимов
4. Туох эмэ көстөр тас иэнэ, таһаата, ньуура. ☉ Открытая, доступная взору поверхность чего-л. (напр., площади)
Аан маҥнай кыталык үҥкүүлээбит кылааккай кырыстаах кылбаҕар кырдалгыт араҕас таманыгар бастакы булуугу мин соспутум. М. Доҕордуурап
Бырааһынньыкка кэлбит дьоннор улахан күөл халдьаайытын таманыгар турбут балааккаларга түспүттэрэ. П. Аввакумов
Үрэх тас таманыгар халдьаайытын, куулатын батыһа субуруччу бугуллар …… көстөллөр. Р. Кулаковскай
Улуутуйа кэҥии арыллар Улахан болуоссат тамана, Кулгаахпар биир дьүрүс кутуллар. Куугунуур курас дуораана. В. Дедюкин
5. бот. Таастар быыстарыгар, кураанах эниэ сиргэ, кумахха үүнэр, курааны кыһаллыбакка тулуйар кылгас силистээх үүнээйи. ☉ Очиток
Таман сэбирдэҕэ халыҥ, хайдах эрэ эттиҥи. Ардах кэмигэр силистэринэн элбэх ууну оборон ылар, онтуката кураан кэмҥэ кинини өлүүттэн быыһыыр. СМН АҮө
ср. тюрк. табан, таман ‘базис, основа’

аат.
1. Талах эбэтэр саҥа үүммүт үөт дэбигистик хастанар, сымнаҕас хатырыга. ☉ Легко отделяемая, мягкая кора тальника или молодой ивы, лыко
Сытыы быһах инчэҕэй талахха халтарыйдаҕын аайы, үрүҥ сутука сыыйыллан аҕабыт ньилбэгиттэн сиргэ түһэрин дьиэ кэргэн бүтүннүү одуулаһан олордубут. А. Сыромятникова
[Мөрүөн] табахтыыр кэмигэр Маайыс чыпчаххай гынар талаҕын сутукатын тииһинэн хастыы-хастыы, айаҕа хам буолбат. Д. Таас
2. Үүнэн турар мас хатырыгын уонна этин икки ардынааҕы сымнаҕас субата (саас баар буолар). ☉ Мягкий слой непосредственно под корой лиственничного дерева, луб
От үөрэҕэ мас сутукатын былаан, Олорбута кини [Дьэбдьиэ] үлэлээн-хамнаан. Н. Босиков
Дьон бары ити кэмҥэ титирик сутукатын сииллэрэ. ПИС СТС
Эдэр мас хатырыгын хастыыллара, онтон сутукатын ылаллара. Ю. Чернов (тылб.)
♦ Сутука кур (курдаах) — дьадаҥы, туох да баайа-дуола суох. ☉ Очень бедный, нищий (букв. пояс из лыка)
— Дьэ, сутука курдар олус күннээн эрэллэр. Эн улахан, саҥа лааппыгын «Народнай лааппы» диэн ааттаабыттар. Н. Якутскай
Эн буоллар сүөһүҥ сири сапта, итини биир киэһэ уоттаан кэбиһиэхтэрэ. Кинилэргэ суох буолла да, атыттар эмиэ кинилэр курдук сутука курдаах буолуохтарын баҕараллар. А. Сыромятникова
◊ Бэс сутуката — бэс хатырыгын аннынааҕы сымнаҕас субата (урут буһаран тарга, суоракка булкуйан сииллэр этэ). ☉ Молодой наружный слой древесины сосны, лежащий непосредственно под корой, заболонь (раньше употреблялась в пищу)
Бэс сутукатын ууга буһаран баран быыкаайык тооромос тары холбуу ытыйан, күнүс биирдэ аһыыллар. Амма Аччыгыйа
Суоракка бэс сутукатын, сайын муспут үөрэ отторун куттахтарына, син үссэммитэ буолан хоноллоро. А. Сыромятникова
Астара баранан, айаҕалыы сатаан саас диэкинэн бэс сутукатын, араас оту-маһы сии сатаатылар. Г. Колесов. Сутука быа — талах сутукатын илитэн, хатаран өрүллүбүт быа. ☉ Верёвка из мягкой коры тальника или ивы
[Мөлчөс] кэлгиэлээх туоһун ылан санныгар күүскэ бырахпытыгар сутука быа быстан, туоһа ыһылла түһэр. КНЗ ТС
Сутука быаны атыылаан харчыны мэнээк өлөрүллүөхтээҕэ, онон холкуостаахтар …… липа маһы кэрдэн, сутукатын хастаан, илитэн быа өрөллөрө. Г. Николаева (тылб.). Сутука олооччу (тулламай, эмчиирэ) эргэр. — сутуканан өрөн оҥоһуллубут атах таҥаһа. ☉ Плетёная обувь из коры тальника, лапти из лыка
Дьадаҥы мин аҕам күннүктээн Сутука эмчиирэ баайара. Сынньана таарыйа миэхэҕэ Мас аты оҥорор буолара. С. Данилов
Түннүк таһыгар …… илдьи сытыйбыт сутука олооччулаах киһи турара. АМН ҮТӨ
Аҕам эргэ хортууһун хаҥначчы уурунаат, сутука олооччуну анньынаат, ыстанабын. КИ АДББ
ср. чулым. сойҕу ‘лыко’