Якутские буквы:

Якутский → Якутский

таман

аат.
1. Сүөһү, кыыл ойоҕоһун чараас тас бүрүө этэ уонна ол иһинэн үөскүүр сыата. ☉ Тонкий наружный слой мяса на рёбрах, а также жир под ним у скота и зверя
Икки сототун бөтөҕөтүнэн Икки таллан таас ойоҕоһун Хат таманнары, Халыҥ куҥнары, Хатан бүлтэстэригэр тиийэ, Хаан оҕуолаан тахсыар диэри Быһыта кыпчыйталаан ылла. Күннүк Уурастыырап
[Эһэни] сүлэн истэхтэрин аайы тас таман сыата бырдьайан тахсыталаата. Эрилик Эристиин
Ынахтарын тас таманнарын сүлэн ылан оҕолорго сэмсэ биэрдилэр. СГФ СКТ
2. кэпс. Үүнэн турар мас хатырыгын, туоһун уонна дьиҥнээх этин икки ардынааҕы субата. ☉ Луб лиственницы, берёзы
Араҕас таманын алдьаппакка хастаан ыллахха, хатыҥ туох да буолбат, хата, куһаҕан да буоллар хаттаан туос үүннэринээччи. Болот Боотур
3. фольк. Дьахтар маҥан, сырдыкыраас сирэйин, сандаархай этин-сиинин, тириитин ойуулаан этии. ☉ Сияющий белизной лик; светлое, чистое тело (о женщине — эпитет красавицы в эпосе олонхо)
Дьахтар быһахха таманын да таарыйтарбатах, аһаран биэрэн барбах таҥаһын эрэ хайа тыырдарбыт. Саха фольк. [Айталыын Куо] Таҥас бүтэй Талба-нарын Тамана көстөр. П. Ойуунускай
Таҥас бүтэй таманыҥ сандаарбыт Талыыкан далбарым! Д. Апросимов
4. Туох эмэ көстөр тас иэнэ, таһаата, ньуура. ☉ Открытая, доступная взору поверхность чего-л. (напр., площади)
Аан маҥнай кыталык үҥкүүлээбит кылааккай кырыстаах кылбаҕар кырдалгыт араҕас таманыгар бастакы булуугу мин соспутум. М. Доҕордуурап
Бырааһынньыкка кэлбит дьоннор улахан күөл халдьаайытын таманыгар турбут балааккаларга түспүттэрэ. П. Аввакумов
Үрэх тас таманыгар халдьаайытын, куулатын батыһа субуруччу бугуллар …… көстөллөр. Р. Кулаковскай
Улуутуйа кэҥии арыллар Улахан болуоссат тамана, Кулгаахпар биир дьүрүс кутуллар. Куугунуур курас дуораана. В. Дедюкин
5. бот. Таастар быыстарыгар, кураанах эниэ сиргэ, кумахха үүнэр, курааны кыһаллыбакка тулуйар кылгас силистээх үүнээйи. ☉ Очиток
Таман сэбирдэҕэ халыҥ, хайдах эрэ эттиҥи. Ардах кэмигэр силистэринэн элбэх ууну оборон ылар, онтуката кураан кэмҥэ кинини өлүүттэн быыһыыр. СМН АҮө
ср. тюрк. табан, таман ‘базис, основа’

Еще переводы:

дьаҥхалан

дьаҥхалан (Якутский → Якутский)

туохт. Муус чопчулан. ☉ Покрываться, обрастать сосульками
Харахтарын уута Таманнарыгар дьаҥхаламмыт, Көмүскэлэрин уута Көһөгөйдөрүгэр чопчуламмыт. П. Ядрихинскай
Соноҕостоох соноҕоһо дьаҥхаланан, Суолу быһа дьабдьылыйда. С. Васильев

талба-нарын

талба-нарын (Якутский → Якутский)

көр нарын-талба
[Айталыын Куо] Таҥас бүтэй Талбанарын Тамана көстөр, Эт бүтэй Эттэр эриэккэс Уҥуоҕа умайар, Силиитэ дьалкыйар. П. Ойуунускай Талба-нарын күлүгүн Талаһаттан көрүнэ, Күнүс, киэһэ, сарсыарда — Күҥҥэ үстэ уу баһар. Күннүк Уурастыырап

таарыйтар

таарыйтар (Якутский → Якутский)

таарый диэнтэн дьаһ
туһ. Айылҕа киэргэлэ — Ыраас хатыҥ Үүнэн дьулуруйан турар, Нарын кыыс оҕолуу, Үрүйэ уутугар Таарыйтарбат ньуурун көрүнэр. Софр. Данилов
Бу үлэ кэмин саҕана дьаарбайа сылдьар киһи — мин — итини бэйэбэр эмиэ таарыйтара иһиттим. Амма Аччыгыйа. Дьахтар быһахха таманын да таарыйтарбатах, аһаран биэрэн барбах таҥаһын эрэ хайа тыырдарбыт. Саха фольк.

тыырдар

тыырдар (Якутский → Якутский)

тыыр диэнтэн дьаһ
туһ. Дьахтар быһахха таманын да таарыйтарбатах, аһаран биэрэн барбах таҥаһын эрэ хайа тыырдарбыт. Саха фольк. Татаар кыыһа Дьэбдьиэскэҕэ оҕуһун сиэттэрэн, бэйэтэ суха тутан, Сэмэн оҕонньор сонуок хабыллар-хаба ортотунан хайа тыырдаран эрэр эбит. Амма Аччыгыйа
Саша дырааҥка тыырдаран хайыы-үйэҕэ кэлэ охсубут. СН ЭСЭ

чэрэлий

чэрэлий (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Ураты дьикти, нарын сырдыгынан, кэрэнэн сыдьаай. ☉ Излучать добро, нежность и свет
[Айталы куо] Өгүрүк-төгүрүк көрөн Өрө чэрэлийбит барахсан …… Таҥас бүтэй Тамана сандаарбыт. П. Ойуунускай. [Кыыс] ураты тупсан, чэмэлийэн-чэрэлийэн турар кэрэ дьүһүнэ Куралай Кустук этин-хаанын минньигэс кутаа уотунан курдаттыы салаан киирдэ. Д. Апросимов
Утары тыган турар чэмэлкэй күнү уонна ып-ыраас, күөх халлааны көрөн, аргыһыгар: «Чэрэлийэн сарсыарда дии», — диэтэ. ҮҮүДь

быраан

быраан (Якутский → Якутский)

аат. Өрүс, үрэх хочотун икки өттүнэн кыһалыы, сэлэлии үрдээн турар буор модьоҕо томтордор, хайалар. ☉ Горы, холмы вдоль берега или долины реки; коренной берег, высокая терраса (обычно у рек, текущих по плоскогорью)
Сырыттым ахтыбыт ыырдарбар — Арҕааҥҥы бырааным сиһигэр — Улахан-куччугуй маардарбар, Үрүччэм тыгыалыыр сиригэр. Күннүк Уурастыырап
Өлүөнэ эбэкэм үргүөрүн үрдүгэр, Кэрискэ бырааным кэрдиитин иһигэр, Тунаарар Туймаадам таманын киинигэр Туругуран тураҕын, Дьокуускай куоратым. И. Чаҕылҕан
Элиэнэ эбэккэм үлүскэн сүүрүгэ Икки күөх быраанын аннынан килбэҥниир, Сүүрүккэ көрүнэр быраанын дьүһүнэ Күөҕүнэн долгуйан көмүстүү мичиҥниир. И. Эртюков

бырдьай

бырдьай (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт.
1. Ыгыллан эбэтэр туох эмэ аһыллыбытынан, аһаҕаһынан бык, былтайан таҕыс. ☉ Выдавливаться, выступать (напр., о гное, жире)
Сүлэн истэхтэрин аайы тас таман сыата бырдьайан тахсыталаата. Эрилик Эристиин
Кини тырыттыбыт, түүтэ бырдьайан тахсыбыт нэк истээх сонун нэлэккэйдээн кэбистэ. В. Протодьяконов
2. Маҥхайан, туртайан көһүн (бытык туһунан). ☉ Бросаться в глаза своей белизной, сединой (о бороде)
Хаппытыан Ачаарап үргэммит анды түөһүн курдук ыыс араҕас сирэйигэр кыырыктыйан эрэр бытыктара бырдьайан олорор эбит. Эрилик Эристиин

иҥэрчэ

иҥэрчэ (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Чаачар кирсэ охсор сирин эбэтэр икки уһугун тостубатын, хайдыбатын диэн бөҕөргөтөн иҥиир сабынан эрэдэһиннээн баайыы (ардыгар оноҕоһу эмиэ итинник гыналлар). ☉ Сухожильная обмотка лука и стрелы (для придания большей прочности и эластичности)
Сотуулаах иҥэрчэлээх. ПЭК СЯЯ
Иҥэрчэлээх оҕум …… элэйбити эккирэтэн, эмньик куҥҥа иэнигийэн көр эрэ! Эрилик Эристиин
Иҥэрчэлээх, Хаһыылаах хахай кыыл таманын иҥиирэ тардыылаах, Улуу үрэх тоҕойдуу түһэ сытарын курдук Муос Дьирибинэй ох саатын Сулбу таһыйан ылла. П. Ядрихинскай

күлүмнээ

күлүмнээ (Якутский → Якутский)

туохт. Быста-быста салҕанар сып-сырдык уотунан умай. ☉ Ярко вспыхивать, загораться
Этиҥ этэр, үөлэс үүтүнэн күөх уот таҥнары күлүмнүүр. Ньургун Боотур
Чугаһаабытым кэннэ саа тыаһа дэлби ыстанна, дьон айманнылар, бурдук диэки уот күлүмнээтэ. Амма Аччыгыйа
Күөх, кыһыл уоттар умайан күлүмнээтилэр, онтон улам-улам түргэтээн, киһи хараҕа кыайан арааран көрбөт буола, биир күдьүс сырдыкка кубулуйдулар. Г. Угаров
△ Араастык уларыйан сып-сырдык уотунан толбоннура оонньоон, чаҕылыҥнаа. ☉ Сверкать, сиять, переливаться, искриться
Мунду үрүҥ көмүс өрөҕөтүгэр, туналҕа маҥан таманыгар уу оҕуруолар бырдьыгынаан, өрө кыынньан тахсаннар, көмүс мөһүүрэ курдук күлүмнээтилэр. П. Ойуунускай
Маша кыһыл көмүс ытарҕатын иэмэҕэ ыраас иэдэһигэр күлүмнүүр. М. Доҕордуурап
Нэлэһитэ сүүрүгүрэр Лена күҥҥэ күлүмнүүр Кэлэр кэмҥэр сүгүрүйэр Кэргэн дьоҥҥун дьүһүннүүр. А. Абаҕыыныскай

имэҥ

имэҥ (Якутский → Якутский)

аат.
1. Курдаттыы тартарар күүстээх баҕа, дьулуһуу. ☉ Сильное чувственное влечение, страсть; сладострастие
Оттон Дьэбдьиэни көрөөт, хайдах эрэ таптал күүстээх имэҥэр тута ылларбыта. В. Протодьяконов
Олох биир күүстээх имэҥэ - Үрдүктэн үрдүккэ дьулуһуу. Баал Хабырыыс
Таҥас бүтэй тамана сырдыы …… Өттүгэ үрдээн, түөһэ тэйэн, Биилэ синньээн, хаана кэйэн, Бүгүн киэркэйэн көстүбүтэ - Биһи уолбутун уйадытта, Имэҥ уотунан уматта. Дьуон Дьаҥылы
2. Өрө күүркэйии, көх-күүрээн, тугунан эмэ үлүһүйүү. ☉ Сильная увлеченность чем-л., азарт; воодушевление
Онтон ыла билэбин Кырдьыктаах тыл эрчимин, Тыл иччилээх имэҥин, Төлөннөөх тыл - ох! - диэни. С. Данилов
Александры туттарар имэҥэр оҕустаран, кини бурдугун быспакка куоттаран эрэр. М. Доҕордуурап
Атын кыһалҕа тирээтэҕинэ, бу дьону манна тугунан манньалаан таһааран хоннороруҥ биллибэт. Көр, булт имэҥэ оннук күүстээх. «Кыым». Тэҥн. илбис 1.3
◊ Курдьаҕаҕын хомун, кыдьыккын кыан, имэҥҥин иҥэрин көр курдьаҕа