I бедро, ляжка (человека, животного); задняя нога (животного) # кыптыый буута ручки ножниц; Ынах буута название одного из созвездий.
II пуд; буут бурдук пуд муки.

аат.
1. Киһи-сүөһү сототуттан үөһээ сүһүөҕэ (киһи тобугуттан иэччэҕэр диэритэ, буута, оттон сүөһү, кыыл сототун үөһээ баһыттан өттүгэр диэритэ). ☉ Бедро, ляжка
Кыра Хабырыыс уллугар дылы тардыммыт түнэ күрүмэ этэрбэһин үөһэ тардыалаата. Эрилик Эристиин
Миин оҥорорго түөс, ойоҕос, уллук этэ ордук үчүгэй. Дьиэ к. Уһун былаачыйа уллугун ортотуттан байбаралыы салҕааһын киэргэллээх курдук көстөр эбит. «Кыым»
2
уллук уҥуоҕа диэн курдук. [Саллаат] Тостубут уллугун Дьулаан күүс ыарыыта, Сытыы быһах курдук, Чабырҕаччы кэйбитэ. Күннүк Уурастыырап
Кыһыл этэрээтин биир киһитэ уллугун тосту ыттарбыт. Н. Түгүнүүрэп
Кырдьаҕас ынаҕа бөлүүн хотоҥҥо туран уллугун тосту түһэн кэбиспитигэр эмээхсини ыҥыртарбыттар. «ХС»
◊ Уллук сутуруо көр сутуруо I
Силип барарга тэринэн түнэ этэрбэһигэр угунньа уктубута, уллук сутуруо кэппитэ, хабах таҥастаммыта. Күннүк Уурастыырап
Сыгынньах ойуун хаҥас атаҕын уллук сутуруотун устубут, онтон быһаҕын ылан, буутун төрдүнэн быстан барбыт. Н. Якутскай. Уллук уҥуоҕа — киһи-сүөһү буутун уҥуоҕа. ☉ Бедренная кость
Байтаһын биэтин уллугун уҥуоҕун бүтүннүү буһаран маанылаабыт. Эрилик Эристиин
Гурьянов уллугун уҥуоҕун булгу көтүттэрбитигэр Чээрин ыксыыр. Т. Сметанин
др.-тюрк. удлух, туркм. увлук, уйлук

аат. Киһи-сүөһү такымын үөһээ өттө, куҥун алын уһуга. ☉ Начало толстых бедренных мышц с обратной стороны колена у человека и животных
Ааһар дьон борбуйугар Түһэ сылдьар ыт уордааҕа Хаһан эрэ, биллэн турар, Иччитин да ытырыаҕа. И. Гоголев
Дыгын сэрииһиттэрэ оҕону эккирэтэн, толоон уҥуор ситэн, борбуйун иҥиирин батыйанан быһа быраҕан ылан, өлөрөн, хол-хол, буут-буут араартаан, үҥүү төбөтүгэр иилэн, дьиэҕэ сырсан кэлэн, чуолҕан үүтүнэн симмиттэр. Эрилик Эристиин
Отох убаһа Өрөҕөтүн тириитэ ыстаана, Сулбу түһэн, Борбуйугар чугаһаан эрдэҕинэ, Өрүһүйэ соҕус Өрө тардынан Өкчөрүс гынан кэбистэ. Күннүк Уурастыырап
[Бөрөлөр] миинэн иһэр аттарын кэлин борбуйугар олорбутунан бардылар. ПЭК ОНЛЯ I
ср. казах. борбай, борпай ‘пах, ляжка’
♦ Борбуйа сонуур кэпс. — улаатан ситэр-хотор, баараҕадыйар. ☉ Достигать полной физической зрелости, возмужать
Бачча сааскар дылы иитиллэн, борбуйуҥ соноон баран, аны киһи тылын истибэт буолууһугун дии. А. Софронов
Арай Томторук кумалаан уола Уйбаан Дууһа, бэйэм аспар борбуйа соноон баран, түөспүн дьөлө анньан кэбистэ. Бар дьон көрүҥ. Эрилик Эристиин. Борбуйгун көтөх (уй, уйун, кыан) — улаатан арыый кыанар буол. ☉ Немного подрастать, начинать крепче держаться на ногах (о ребенке и детеныше животного)
«Бэйи, уолчааннара, хата, борбуйун көтөҕөрө буолбут, ол иһин сүгүн сылдьыбат эбит», — диэн хамначчыттар Болоту хайгыыр саҥалара онтон-мантан бытарыйан иһилиннэ. Н. Заболоцкай
Оол логлойон олорор кэбиһиилээх оттору, охсуллубут от сытын — барытын Тордоохоп борбуйун көтөҕүөҕүттэн олус сөбүлүүр, таптыыр. С. Никифоров
Уол улаатан борбуйун кыанар буолан истэҕин аайы сытыы-хотуу, чобуо быһыыта өтө биллибитэ. П. Филиппов
Саха борбуйун уйда да тустубутунан барар идэтэ. «ХС». Тэҥн. атаххар (сүһүөххэр) тур.

аат.
1. Киһи-сүөһү самыы өттө, самыы өттүн кэнниттэн көстүүтэ; таҥас самыы диэки өттө. ☉ Бедренная часть туловища, ляжка человека или задняя часть туловища, круп лощади и вид её сзади; нижняя бедренная часть одежды
Аллаах ат барахсан Таскылдьыйар таһаатын талаһаланан Аҕыс хараҕалаах айан хаан суолун Атаххынан арыйан кэллиҥ. Саха фольк. Тоҕо Өрөгөйдөөх өрөгөр өттүкпэр Өрбөҕү ыйаатыгыт? Тоҕо Саргылаах самыым таһаатыгар Сарымтыбыт куулу баайдыгыт? С. Васильев
Бичиктээх таҥаһынан киэргэннилэр, Дьарҕаалаах таҥаһы таҥыннылар, Таһаалаах сону кэттилэр. С. Зверев. [Сылгы] өттүгүн алын өттүнээҕи тас куҥун кэлин таһаата диэн этиллэр. Сылгыһыт с.
2. Киһи уҥуоҕун, этин-сиинин быһыыта, уопсай тас көстүүтэ. ☉ Фигура, стан человека
Марина дьикти нарын баҕайытык уһун, кэдэгэрдиҥи көнө таһаатын намылдьытан эрэрдии чэпчэкитик, тыаһа суохтук үктэнэн хаамара. Э. Соколов
Тустууктар ньыгыл быччыҥнарын, кэрэ таһааларын аһаҕас түрүкүөлэрэ хаххалаабат. НЕ ТАО
Ол имигэс тупсаҕай таһаа, ол тырымнас уоттаах харах мин өйбөр иҥэн хаалбыта. «ХС»
3. Туох эмэ көстөр иэнэ, киэҥэ. ☉ Видимая поверхность, пространство чего-л.
Араас суол өҥнөөх Аракыата уоттара Халлаан үрдүк таһаатын Хайыта салаатылар. Күннүк Уурастыырап
Күдэпчимэ [сир аата] киэҥ таһаатыгар кэбиһиилээх оттор өрө чочоруһан тураллар. А. Фёдоров
Куорат кэрэ таһаата күлүмүрдүү, үлэ-тутуу дьулуурунан ньирилии-ньиргийэ турара. И. Бочкарёв
ср. тат. таза ‘здоровый’, уйг. таша ‘широкий, обширный, большой’, бур. таша ‘бедро’

I
аат.
1. Киһи атаҕын эбэтэр сүөһү кэлин атаҕын такымыттан үөһэ өттө бүтүннүүтэ. ☉ Бедро, ляжка (человека), задняя нога (животного)
Онтон туран ынахтарын икки буутун сиэн, үс ыаҕас кымыһы иһэн малааһыннаабыттар. Н. Неустроев
Байбал тоһоҕону оҕус хаҥас буутун туһунан суха ураҕаһыгар туора, чорбоччу саайан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Чүөчээски эмиэ быһыччатын ылан эһэтин буукка дьөлө аста, эһэтэ, куолутунан, хамсаабата. Суорун Омоллоон
2. көсп. Ыстаан, баккы аҥар атахха кэтиллэр чааһа, аҥар сотото. ☉ Штанина
Ыстаанын буута синньигэһинэн тойонноотохпуна эписиэр быһыылаах. Эписиэри «бочуоттаан» иккитэ ыттым. Т. Сметанин
Ыстаанын буута ононманан дьөлүтэ умайбыт... И. Гоголев
тюрк. бут, пут
♦ Буута быстарынан — кыаҕа баарынан түргэнник, муҥ кыраай түргэнинэн. ☉ Во весь опор, во все лопатки (букв. чтоб бедро оторвалось)
Бөрөм миэхэ эргиллэн да көрбөккө, ойуур диэки буута быстарынан субурус гынан хаалла. Т. Сметанин. Буут биэр — түргэнник куот, тэскилээ. ☉ Быстро удирать, улепетывать, дать стрекача
Эһэм куттанан солуурчаҕын түҥнэри тэбээт, буут биэрбит. А. Федоров. Муостаах таба буут биэрэр. Саарба, саһыл тэскилиир... М. Доҕордуурап
Хаста даҕаны ойуур диэки буут биэрэ сыһасыһа тохтоотум. «ХС». Тэҥн. атахха биллэр. Буутун этэ буспут (муҥутаабыт) <сиһин этэ сиппит> — сааһын туолбут, улааппыт, сиппит, төлөһүйбүт. ☉ Достигать полной зрелости, находиться в расцвете сил
«Буутун этэ бустаҕына, холун этэ хойуннаҕына, былыргы мин саҕа бухатыыр буолсу», — диэн уурайан туран, киһитин хайҕаата. Эрилик Эристиин
[Манчаары:] Ол туора улуус бастаахтара: «Чоочо кинээс тустууга баранан, сиһин этэ ситэ илик, буутун этэ буһа илик уу ньылбаҕай уолун туһуннарар», — диэтэхтэрэ. В. Протодьяконов
Алык бэргэн уйгубыйаҥ олоххо түбэһэр. Буутун этэ муҥутуур, сиһин этэ ситэр. «ХС»
II
аат., эргэр. Урукку ыйааһын кээмэйэ: 16 киилэ 380 кыраам. ☉ Старая русская мера массы, пуд (16,38 кг)
Ол уон муунта бурдугу ыстахха, бэйэтэ уон буут бурдук үүнэрин суоттаан сордоон баран, Көстөкүүн сөбүлэнэн, Миитэрэй сарсын барыах буолла. Амма Аччыгыйа
Доромоон көрдөһөр дуу, ааттаһар дуу киэбинэн: «Тойонуом, сэттэ буукка холоон ыллаҕыҥ дии, сэттэ бууттан итэҕэс тахсыа суоҕа». Күндэ
Саха сирин холкуостара өҥ сылларга суудаарыстыбаҕа мөлүйүөҥҥэ чугаһыыр буут бурдугу туттарар этилэр эбээт. П. Егоров
◊ Буут сир эргэр. — сир (хол., бурдук сирин) иэнин кээмэйэ: 400 квадратнай саһаан, а. э. дэһээтинэ алта гыммыт биирэ. Буут сиргэ буут (16 кг) бурдук ыһыллара. ☉ Мера площади (пашни): 400 квадратных саженей, или 1/6 десятины
На этой площади сеяли пуд зерна. Буут сирэ диэн ааттаан, иккилии ыыра баттыыр хаамыынан уон саһаан туоралаах, түөрт уон саһаан усталаах тыаны мээрэйдээн солоторго кэпсэппитэ. Күннүк Уурастыырап
Биирдэ Сэмэн ол тыаҕа хара ойууру солоон үс буут сирин оҥостубутун Дэлиһиэй: «Мин тыабын күүһүнэн солоото», — диэн үҥэн, көмүс биир харчыта суох ылбыта. Эрилик Эристиин