ыаһыр диэнтэн дьаһ
туһ. Этиҥ былыта логлоруйан тахсан халлаан илин өттүн ыаһырда лүҥкүрдүбүт. П. Аввакумов
Дууһаны ыаһырдар күлүктээх күннэри, Дьол кыымын саҕаҥҥын, сууһарыаҥ эн эрэ! «ХС»

I
логлой диэнтэн хамс
көстүү. Ыраах кэбиһиилээх оттор логлоруйаллар.  Этиҥ былыта логлоруйан тахсан халлаан илин өттүн ыаһырда лүҥкүрдүбүт. П. Аввакумов
II
туохт. Кэлимсэттэн көһөҥөнөн ойун, араҕыс (хол., тоҥ буору, хайа тааһын этиллэр). ☉ Откалываться большими кусками (напр., о мёрзлой земле, глыбе камня от скалы). Сир кытаанахтык тоҥноҕуна, буора үчүгэйдик логлоруйар

I
туохт. Аһара кырдьан тугу да кыайбат-хоппот, билэри, сатыыры да билбэт, сатаабат буол, буорай. ☉ Быть, стать дряхлым от старости
Оҕонньор [Туу уола Ньукулай] көнө түстэ: «Саҥаран-иҥэрэн иһиҥ, дьадаҥылар! Ситиһэр күн дьэ кэллэ... Ону баара бу кырдьан бүдүгүрэн хааллаҕым». Амма Аччыгыйа
Оҕонньор бэйэтэ да олус бүдүгүрэ кырдьыбыт, былыргыны өйдүөхтээҕэр, быйылгыны да өйдөөбөт буолаахтаабыт. Н. Якутскай
Чэ, ити курдук, мин ааҕааччым …… Сүбэлии түһэн, эрдэтинэ, Бүдүгүрүөм иннинэ — Уһун санаата, дириҥ өйдө Уган кулу, суруйан көрүөм: Баҕар, күөспүн эрдэ өрүөм. Р. Баҕатаайыскай
II
туохт.
1. Борук-сорук, бадыа-бүдүө буол, боруор (халлаан хараҥаран эбэтэр сырдаан эрэрин туһунан). ☉ Смеркаться, стать сумеречным
Күн киирэн уҥуоргу хайалар тараҕай таас чөмчөкөлөрүн тиһэх сардаҥатынан дуйдаата. Оттон аллараа хочоҕо отмас сымара таас күнүскү өҥнөрүн сүтэрэн, мээнэ бүдүгүрэн көстөр буоллулар. Г. Колесов
Этиҥнээх былыт тахсан ордук бүдүгүрэн, Тыыны хаайыах, сабыллан, Күтүр түүн өссө күлүгүрэн, Тулабытын тууйа ылан, Ынырыктыйан, ыган истэ. И. Эртюков
Күнүс сырдыга күрэннэ. Күлүгүрдэ. Лүҥкүрдэ. Солко күөх халлаан дьүһүнэ Солох курдук бүдүгүрдэ. И. Сысолятин
2. Туох эмэ мэһэйтэн аанньа көстүбэт буол. ☉ Виднеться неясно, нечетко из-за каких-л. помех
Бүгүн муора Бүдүгүрдэ: Киҥэ киирдэ, Киэбэ туолла. Күннүк Уурастыырап
Эмискэ сар түспүт харах уута кыламаннарыгар мөчөкөлөһө тоҥон истэ. Ол нөҥүө оҕо бэйэтэ оҕонньор буолбут куората бүдүгүрэ көһүннэ. Н. Лугинов

ньим бааччы — саҥата-иҥэтэ суох, уу чуумпутук; нус-хас. ☉ Молча, тихо; спокойно
Эргим-ургум көрбөхтөөбүтэ, дьон ньим бааччы утуйа сыталлара. Күннүк Уурастыырап
[Сэргэй] сиригэр-дойдутугар бэйэтин таптыыр идэтинэн ньим бааччы үлэлии-хамсыы сылдьыбакка, бачча үлүгэр аймалҕаннаах дойдуга кэлэн араас быһылааҥҥа, охсуһууга-этиһиигэ түбэһэ сырыттаҕай? В. Яковлев
Борис айахха киирбиччэ мээнэ хаһыытаан быһа сытыйбакка эрэ, ньим бааччы дьиэлии турбута быдан сүүйүүлээх буолуо этэ. «ХС»; ньим бар — иһийэн хаал, чуумпур. ☉ Притихнуть, стихнуть, замолчать
Балаҕан иһэ бүтүннүүтэ ньим баран уу чуумпутук лүҥкүрдэ. Болот Боотур
Ньим баран саҥата суох испэхтээтилэр гынан баран, Чооруос [киһи аата] саҥата суох тэһийэн олорбото. В. Протодьяконов
Биһиги бары тыыммакка да кэриэтэ саҥата суох турдубут, бары биир санааҕа ылларан ньим баран турдубут. Г. Колесов; ньим гын кэпс. — тимис гын, көстүбэт буола сүт. ☉ Провалиться во что-л., внезапно исчезнуть из виду
Мастар мутуктара кумаланан бачыгыраабытынан хаарга ньим гына түһэллэр. А. Фёдоров
Сөмөлүөт умайан күлүбүрээбитинэн үрэх уҥуоргу ойуурга тиийэн ньим гынна. С. Никифоров
Кинилэр үрэҕи туораан түбэ иһигэр киирбэккэ, ойуур хараҥа куолайыгар ньим гыннылар. П. Ламутскай (тылб.)
△ Умуллан хаал. ☉ Погаснуть (моментально)
Утуу-субуу элэктэриичэстибэ уота умуллан ньим гынар, төлөпүөн үлэлээбэт буола охсор. Амма Аччыгыйа
Сулус аллара диэки сурулаата, умуллан ньим гынан хаалла. Г. Угаров; ньим курдук — туох да саҥата-иҥэтэ, тыаһаууһа суох. ☉ Глухо, тихо, безмолвно
Уола буоллаҕына биир тылы хардарбат, ньим курдук. Эрилик Эристиин
Чочумча ньим курдук уу чуумпу буолан ылла. В. Яковлев
Сайылык күнүскү ампаалыга суох ньим курдук. А. Сыромятникова
ср. алт. чым ‘тихо, тише’, казах. жым ‘нечто вкрадчивое, скрытое, незаметное’, хак., кирг., куманд., телеут. тым ‘тихий, тихо; безмолвно; молчаливый’