лөглү диэнтэн хат.- күүһүр
Эһэ, малыйбытыттан кыыһырдаҕа буолуо, кытылга үүнэн турбут иирэ талахтары лөглөрүтэ тардан киэр элитэлээбит. Софр. Данилов

аат., фольк. Эр киһи сы мыыта. ☉ Мошонка
Ох обургу …… Оҕон ньор киһи киэнин Лөһөҥкөлөөх лэһэҥкэтин Төрдүттэн лөглү көтөн, Ахтатын түгэҕэр Аппа көҥүс Айаҕын саҕаны Аҥас гыннаран Ааспыта эбитэ үһү. Күннүк Уурастыырап. Тэҥн. лөһөҥкө

сыһыан т., кэпс. Саҥарааччы хайгыыр, сөбүлүүр сыһыанын көрдөрөр (хор, ити). ☉ Выражает похвалу, одобрение говорящего (то-то)
Хор, ити маладьыас, туота, эр киһи. Суорун Омоллоон
Туота, иҥиир-ситии мааны: буордары-сыыстары лөглү тардан ылбытын. «ХС»

аппай диэнтэн көстө түһүү. [Уот Уһутаакы] бэйэтиттэн бэйэтэ кэлэйэн, үс хос куйаҕын тимир тиһиликтэрин төлүтэ анньар
Куйаҕа сииктэринэн аппас гына түһэр. П. Ойуунускай
Үсүһүн төхтүрүйэн сүгүүтүгэр очуос хайаны лөглү үтүрүйэн хайа анньан, аппас гыннаран, иһиттэн киирэн, инитин булан ылар. Суорун Омоллоон

быс диэнтэн төхт
көрүҥ. Кыра Уйбаан хотуура утары сыппыт от долгунун барытын төрдүттэн лөглү быһыталаан ылаттыыр. Амма Аччыгыйа
Хаппыт маһы охтортоон, дүлүҥ быһыталаан, Сүөдэргэ аҕыс маһынан болуот охсоллор. Н. Якутскай
Маҥан-татаар биэ барахсан Маардары быһыталаан, Көһүнэн сири эргийэн Көтөнмөҥөн кэлбитэ. И. Чаҕылҕан

илк диэнтэн тиэт
көрүҥ. (тут-бат ф-ттан). Эбэтэр ол билии халдьаайыны сүдү улахан тимир күрдьэҕинэн лөглү баһыталаан, ырыых-ыраах илгимэхтээн кэбиспит киһи дии саныырым. Амма Аччыгыйа
Саккырыы түһэр Саһаҕалаах көлөһүнүн Илиитин көхсүнэн Илгимэхтээн кэбистэ. С. Васильев
Уолчаан хараҕын уутун туора-маары илгимэхтээбитэ. Кини ытыа суохтаах. В. Гаврильева

аат., фольк. Эр киһи с э б э. ☉ Мужской член. Илбис кыыһа Иирэр Чуураадыкы удаҕан обургу, …… толуу бухатыыр киһи нохтолоох тойон сүрэҕин, хайҕахтаах хара быарын, үллэр бүөрүн, сиһин үөһүн, лөһөҥкөтүн, л эһэҥ кэтин лөглү харбаан [ылла]. Күннүк Уурас тыырап. Тэҥн. лэһэҥкэ

сыһ.
1. Сыыдамнык, сым сатык. ☉ Проворно, легко, ловко
Оҕон ньор сааһыгар холоотоххо, нымсатык дүлүҥнэтэн ойон туран, тайах лөглү тэппит буорун сөмүйэтинэн баттаамахтаата. Л. Попов
Сэлээппэтиттэн мата сыспыт Эристиин тура ыстанан, нымсатык төҥкөс гынан, сэлээппэтин бэйэтэ ылан, төбөтүн бүрүннэ. Н. Габышев
Бу оройуоннарга, үлэни нымсатык тэрийэн испит буоллар, күөх маассаны бэлэмниэххэ сөптөөх этэ. «Кыым»
2. Чараастык, чэпчэкитик (таҥын). ☉ Легко, удобно (одеваться)
Халлаан да сылаас соҕус. Нымсатык таҥын. ВМП УСС

сыһ.
1. Лөглөйөн көстөр буола эбэтэр оннук гына, лөглөгөр быһыылана. ☉ Выделяясь крупной холмообразной формой (фигурой), придавая чему-л. п одобны й ви д
Массыынаҕа отто лөглөччү т и э й. Наарта иннигэр лөглөччү олорунан кэбис.  Силлиэ тыал хомурах хаары лөглөччү ө р ө ы т ы й а н т а һ а а рда. Н. Заболоцкай. Куорсуннаах эр дьоннор, лөглөччү тарааммыт баттахтаах дьахталлар урут көстүбэтэх …… кэрэ киэргэллэрин киһи хараҕа итэҕэйиэ суох курдуга. Л. Толстой (тылб.)
2. көр лөглү
2
«Лөөҥсөөр Лөөҥсөөрөбүс Лөглөччү кыһыл көмүс, Үргүлдьү үрүҥ көмүс. Үчүгэ-иий, үчүгэй», — дэһэллэр [дьахталлар]. С. Тимофеев

1. аат.
2. Тыалтан уу ньуура долгуйан хамсыыр халҕаһата, эбирэ. ☉ Волна (водяной вал)
   Кылбачыгас ини долгуҥҥун кытыыларыгар ини тиэрдээрий. Күннүк Уурастыырап
   Киэҥ Ленатын наҕыл долгуннара оргууй долгулдьуһа бигииллэр. Н. Лугинов
   Аллара Ала Соболоох күөлэ, көмүс мөһүүрэ курдук, быдьына долгунунан үрүмэтийэр. М. Доҕордуурап
3. Тыалтан аргыый долгуйан, күөгэлдьийэ хамсааһын (от-мас туһунан). ☉ Волнообразное движение, покачивание (напр., от ветра), колыхание (о ветках деревьев, траве)
   Хотуура утары сыппыт от долгунун барытын төрдүттэн лөглү быһыталыыр. Амма Аччыгыйа. Араҕас долгун буолан бааһына силэллэ хамсыы устар. Дьүөгэ Ааныстыырап
4. физ. Туох эмэ күүс салгынынан тарҕаныыта (хол., электромагнитнай араадьыйа долгуннара). ☉ Волна (форма распространения колебаний в среде), а также распространение таких колебаний
   Электромагнитнай долгун. Араадьыйа долгуна. Аан дойдуну кууһан ааһар Араадьыйа долгуннара Киһи аймах кулгааҕар Сахам сирин Хайҕаан, сөҕөн ааттаатылар. П. Тобуруокап
5. көсп. Туох эмэ аймалҕана, быһылааннаах дохсун уларыйыыта-тэлэрийиитэ. ☉ Сильная тревога; социальные потрясения, изменения
   Олох долгуна. Хаарты, арыгы долгунугар хас да төгүл хаайыллыбыта. М. Доҕордуурап
   Урукку уоттаах сэрии долгуна ааста. Н. Түгүнүүрэп
   Петроградка от ыйын үстүөрт күннэригэр буолбут быһылааннар оннооҕор Дьокуускайга улахан долгуну үөскэппиттэрэ. СБТТ
6. даҕ. суолт., поэт. Уу ньуура, долгуйан хамсыырыгар маарынныыр, долгун курдук. ☉ Похожий на тронутую волнами поверхность, волнообразный
   Туллук курдук кыыс оҕо Долгун өҥнөөх былаата Тунаарарын саната Туман үөһэ уһунна. Күннүк Уурастыырап
   Долгун солко мутукча Томтор үрдүн киэргэтэр. П. Тулааһынап
   ◊ Көмүс мөһүүрэ долгун (долгуннар) поэт. - күн уотуттан күлүмүрдүү устар долгуннар. ☉ Волны, играющие солнечными бликами
   Күөх оттоох көлүйэ күөлүм Көмүс мөһүүрэ долгунун ортотугар Куба кыылым долгуйа устан, Куоҕаҥныы-куоҕаҥныы туналыйа сырытта. П. Ойуунускай
   Уу кэллэр кэлэн …… көмүс мөһүүрэ долгунунан Күлэ-үөрэ, мичилийэ сытта. М. Доҕордуурап. Үрүмэ долгун (долгуннар) - үмүрүҥнүүр, дьиримниир кыракый долгуннар. ☉ Легкое колебание водной поверхности, зыбь
   Тыы анныттан үрүҥ көмүс үрүмэ долгун оонньоон тахсан истэ. М. Доҕордуурап
   От үрэх чарылыыр сүүрүгүн Оҕолор сөтүөлээн чалбыыллар, Күн уота күлүмнүүр көмүһүн Үрүмэ долгун чаҕыллар. П. Тулааһынап. Халҕаһа долгун - күргүөмүнэн түллэҥнии устар улахан долгуннар. ☉ Высокие волны, набегающие валом
   Онно халҕаһа долгуннар Муус хайалары кыйдыыллар. С. Данилов
   Арыт халҕаһа долгуннар катербыт тумсугар кэлэн охсуллан, үрдүбүтүнэн уу күдээрийэн ааһар. И. Федосеев. Эрэһэ долгун (долгуннар) - чэпчэкитик кэрдиистэнэ, эрилийэ сүүрэр кыра долгуннар. ☉ Легкие волны, бегущие ряд за рядом, рябь
   Бэс чагда анныгар Амма эбэ үрүҥ көмүс эрэһэ долгунунан дьиримнии сытар. М. Доҕордуурап
   Уҥуор, күөл куулатыгар, Ойуур күлүгэ барыйар, Ыраахтан эрэһэ долгуҥҥа Ый сандаара сыдьаайар. С. Васильев