кыйахан диэнтэн холб. туһ. Бэйэ-бэйэлэриттэн ботуруоннарын уорсаллара, бэрт солуута да суохха кыйахансан, маатыранан үөхсэллэрэ. А. Фадеев (тылб.)

аат. Саҥарарыгар маатыраны үгүстүк туттар киһи. ☉ Матерщинник. Лааҕыр хамандаана маатыраһытынан ураты маастар этэ. М. Ш олохов (тылб.)

тыаһы үт. туохт. Көҥдөй, хойуу саҥаны таһааран улаханнык күл, саҥар. ☉ Говорить, смеяться утробным, густым или гулким голосом
Түү сирэй уонна кыһыл киһи өссө ордук күөдьүйэн, маатыралара хойдон, сэһэргэһэн баһаарыйаллар. Болот Боотур
[Акаары Мэхээс] ороҥҥо баран таралыс гына түһэн баран, дэлби баһаарыйан күлэр. Эрилик Эристиин
«Манан түспүтэ, оо, бу сытар! – Хоютанов баһаарыйда. – Бэркэ ытар эбиккин, Ньукулай». Е. Неймохов

туохт. Маатыранан үөҕүс. ☉ Материться, ругаться матом
Оҕонньор сотору-сотору м а а т ыралаан барда, кини ордук таҥараны, ыраах тааҕыны утарааччылары үөхтэ. Эрилик Эристиин
Хоноһо маатыралаат, саатын ойутан таһаарда, биэс уонча хаамыы турар хоройу ытан, сыыһан кэбистэ. Болот Боотур
О й у у рга итирик киһи саҥата ыллыыр: «Дьэ-э-бу-у-о, буолан-хаалан сырыттахпын», — үөхсэр, маатыралыыр. Күндэ

туохт.
1. Биир күдьүс быыстала суох тугу эмэ гын, оҥор. ☉ Делать что-л. безостановочно, подряд (напр., стрелять)
Маппый мас күлүгэр туран ытыалаан субуруҥнатта. БН СУ
Уот кыһыл харандааһынан Уһун-уһуннук тардан, Суруксута муҥутаан, Субуруҥнатан кэбистэ. Чэчир-72
Уолаттар ытыалаан субуруҥнаталлар. «ХС»
2. Тохтоло суох үрүт-үрдүгэр саҥар, эт. ☉ Говорить много и быстро, не останавливаясь
«Тоҕо өлбөккүн диибин!» — эмээхсин дьөлө хаһыытаата уонна сидьиҥ, ыыс тыллары этэн субуруҥнатта. Амма Аччыгыйа
Миронов нууччалыы саҥаран субуруҥнатта. М. Доҕордуурап
Саамай кэлэйбитим, сиргэммитим диэн, киһим урут хаһан да истибэтэх маатырам тылларын бүлүмүөт курдук этэн субуруҥнатара буолбута. Г. Борисов

I
туохт.
1. Туоһу, туос иһити уо. д. а. буруоҕа тутан, буруо сытын иҥэр (хол., бөҕөргөтөн, үөнтэнкөйүүртэн харыстаан). ☉ Окуривать, пропитывать дымом берёсту, берестяной сосуд и т. п. (напр., для прочности, дезинфекции)
Үүт аһыйбатын диэн, туос иһити сууйан, куурдан баран сугун абаҕата, боҕуруоскай оттору кыратык буруолатан иһит иһин ыһаарар идэ баар эбит. ГПП ТО
Сорох ыал иһиттэрин үчүгэй сыттаннын, сииккэ ылларбатын, үөн-көйүүр тыыппатын диэн кытыанынан ыһаараллара. КЕФ СТАҮө
Өбүгэлэрбит кытыаны аһыүөлү хаһаанарга, иһити-хомуоһу ыһаарарга, дьиэни-уоту ырааһырдарга туһаналлара. ПАЕ ЭАБ
2. Буруо сытынан тунуй, буруолат. ☉ Обдавать дымом, окуривать
Ынахтарын боҕуруоскай оту уматан, минньигэс сыттаах буруонан ыһаараллар. Амма Аччыгыйа
Остуолга кыраһыын лаампа симириҥнии умайар, сэбирдэх табах хойуу буруота дьиэ иһин ыһаарбыт. Софр. Данилов
[Сэппэрээк] Аһыы хатан сытынан Арай былыр эмээхситтэр Алаһа дьиэлэрин Алгыыр, ыһаарар эбиттэр. М. Тимофеев-Терёшкин
3
ыыһаа 2 диэн курдук. Күһүҥҥү эмис балыгы иһин ылан, уҥуоҕун ылҕаан баран, кэрдиистээн, аргыга ыйаан күн уотугар хатараллара, буруоҕа ыһаараллара. Далан
Байҕалтан бултаан таһааран Балык хатаран, буруоҕа ыһааран, Бааркы, дьуухала оҥорон Ол дьон оннук олорбуттар. Болот Боотур
Бу дьоҕус сопхуос өссө халбаһы оҥоруоҕа, эти тууһаан, буруоҕа ыһааран атыылыаҕа. «Кыым»
4
ыһаарылаа диэн курдук. Эмээхсин майаҕас балыгы ыһаарда, күөһү толору собо буһарда. П. Егоров
Хаас сымыытын ыһааран сиир үчүгэй. ПАЕ ДьКК
Төбөтүн эттээн баран ыһааран да, бүтүннүү буһаран да сиэ. «Кыым»
ср. др.-тюрк. ыш, тюрк. ыш, ис, монг. ис ‘копоть, дым’
II
туохт. Кими эмэ быдьар, ыыс-бурут тылларынан үөх. ☉ Оскорблять бранью, поносить кого-л.
Харытыай ону кытта тэҥҥэ часкыйа түһээт, киһи иилэн ылбатынан үөҕэн ыһаарбытынан барда. Р. Кулаковскай
Кутуукап Дьарааһын кыыһыран сабын быһа тарта, эбиитин маатыранан ыһаарда. Д. Очинскай
Суох, син биир ыыс-бурут тылларынан ыһаараллар. «ХС»