м. генерал; генерал-майор генерал--майор; генерал-лейтенант генерал-лейтенант; ч генерал-полковник генерал-полковник.

прям., перен. гвардия; кырдьаҕас гвардия старая гвардия; гвардия майора гвардии майор # Кыһыл гвардия ист. Красная гвардия; Үрүҥ гвардия ист. Белая гвардия.

ж. 1. (приказание) команда; стрелять по команде команданан ыт; 2. (командование) команда, салалта; отряд под командой майора майор командалыыр этэрээтэ; 3. (отряд, группа; экипаж корабля) команда; пожарная команда баһаарынай команда; команда крейсера крейсер командата; футбольная команда футбол командата.

аат. Байыаннай уонна судаарыстыбаннай сулууспаттан олох уурайыы. ☉ Отставка. Астаапкаҕа тахсыбыт майор кэлэ сырытта
□ Быаканаҕа олохтоох улуу баайдар, кинээстэр кырдьаннар астаапкаҕа тахсыбыттарын кэннэ, Бүөтүр Дьоскуоскай диэн киһи кинээс буолан үөскээбит. Багдарыын Сүлбэ

боһой диэнтэн хай
аата. Майор Филатов полката Великие Луки — Новосокольники тимир суолун ылбыта. Өстөөх Великие Луки куоракка муспут күүһэ ханна да хамсаабат гына хараҕаланарыгар бу тимир суолу боһойуу сүрүн суолталаммыта. «Кыым»

төкөөлөө диэнтэн дьаһ
туһ. [Майор] Гавриилы санныга таптайда уонна киэҥ толоон устун тураҕас атынан төкөөлөтөн күдээритэ турда. ДАЛ УуУоО
Наар сиэллэриигэ киһи да, ат да илистэр. Ол сылдьан сылгыны күөйэн түргэнник төкөөлөтөрүҥ кыаллыбат үгэстээх. ААИ ОБСЫҮ

1. иһиир диэнтэн дьаһ. туһ. Кыра оҕолору иһиирдэн куоталаһыннарар
2. көсп. Түргэнник, сытыы хатан тыастаахтык айаннаа. ☉ Мчаться быстро, со свистом
   Майор тааҥкатыгар олордо уонна суол устун иһиирдэ турда. А. Данилов
   Көмүстүү күлүмнээх, Көрүөхтэн үчүгэй Экспресс бэрдинэн Иһиирдэн иһиэҕи?! С. Васильев
   Улуу Москва киинин диэки айаннаан иһиирдэн истэ. ССТ

туохт. Тугу эмэ гынарга көҥүллэ ыл. ☉ Получить разрешение, позволение на что-л. Билигин, көҥүллэтэн тахсан, оҕоҕун киллэр. Эрилик Эристиин
Эн мин дойдум иитигэр кимтэн көҥүллэтэн дьиэ туттан эрэҕин? М. Доҕордуурап
Майор Романы төлөпүөҥҥэ ыҥыран ылан кэпсэттэ уонна, үлэтиттэн көҥүллэтэн, сотору дьиэтигэр кэлэрин эттэ. Ф. Софронов

туохт. Эмискэ куттаныыттан, олус соһуйууттан дырылыы түс, хамсаа (сүрэх, ньиэрбэ туһунан). ☉ соотв. сердце ёкает (ёкнуло)
Түүлээх Уллуҥах …… сүрэҕэ парк гыммыта. Суорун Омоллоон
«Младшай сержант! Таҥаскын ыл уонна миигин батыс!» — Майор чиҥ-чиҥник эттэ. Гавриил сүрэҕэ парк гынна. А. Данилов
Сүрэҕэ биирдэ парк гына түстэ. «ХС»

чиккэй диэнтэн арыт
көстүү. Сүүрбэччэ ыстыыктаах сааны сүкпүт саллааттар хааман чиккэлдьийэн кэлэн, дьон иннигэр утары турдулар. Болот Боотур
Илэ көрөбүт — майор Гагарин, эрчим-эрчимник хардыылаан, субу чиккэлдьийэн иһэрин, илэ истэбит — нууччалыы ыраас куолаһынан холкутук арааппардыырын. С. Федотов
Арай биирдэ уһун өрөбүлгэ Дьокуускайга киирэн уулуссанан иһэн көрдөҕүнэ, били Ильмеҥҥэ өлбүт Канаев илэ бэйэтинэн бу хааман чиккэлдьийэн иһэр эбит. «Чолбон»