Якутские буквы:

Якутский → Русский

матай=

сильно выпячиваться, выдаваться (напр. о груди, животе).

Якутский → Английский

матай=

v. to have a broad back

Якутский → Якутский

матай

I
дьүһ. туохт. Иннин диэки үтэ сылдьар кэтит түөстээх буол. Бросаться в глаза своей выпяченной широкой грудью
«Бастааҕынан» ааҕыллыбыт Матайбыттар бараннылар, «Үтүө лэринэн» сураҕырбыт Өһөгөйдөөхтөр өртөннүлэр. Саха фольк. Арай Матайар Ма ап па м у н н у н т ы а һ а «с с … с ы ллаа» диэн сыыбыргыыр эрэ. П. Ойуунускай
ср. монг. матах ‘сгибать, выгибать, делать изогнутым, гнуть’, бур. мата ‘гнуть’, монг. матийх ‘изгибаться, гнуться дугой’
II
даҕ. Баайы, үбү-аһы мээнэ, туһата суохха ыһар-тоҕор, ыскай (киһи туһунан). Расточительный
Харчыга дьэ матай киһи.  Мачайар сүрдээх матай киһи буолбут, аҕыс тыһыын ча харчыга иэһирбит. Саха нар. той. Тугун кистиэмий, аҕам бокуонньук матай соҕус этэ. «ХС»
Борокуоппай матай киһи буолбатах этэ эрээри, дохуот, харчы ыллаҕына, улахан аҥаарын дьоҥҥо ыһан кээһэр үгэстээҕэ. ССХУо

сатай-матай

марай-сарай диэн курдук
Быыгабары сатай-матай сырыттаҕына атын сиртэн ылыаҕа. Оттон эн биһикки, Андрей, кинини табаарыстыы сэрэтиэх тустаахпыт. М. Шолохов (тылб.)


Еще переводы:

мот

мот (Русский → Якутский)

м. разг. матай киһи, ыскай киһи.

маталдьый

маталдьый (Якутский → Русский)

Пекарский:
(от матай =)
выпячиваться, маталдьыйар эмээхсин с выпяченной грудью старуха

маталдьый

маталдьый (Якутский → Якутский)

матай I диэн курдук
Буспут дөлүһүөн сирэйдээх Малаанньа обургу маталдьыйан иһэн, Кыһыллаайы алаҕар хараҕынан кынчарыйа түһэн ааста. Л. Попов

маталын

маталын (Якутский → Якутский)

матай I диэнтэн атын
туһ. Оҕонньор сүүйтэрээри гыннаҕына, Натааһата икки харытын ньыппарынан баран маталлан олорон мэтэйдиир эбит. «ХС»

матарый

матарый (Якутский → Якутский)

матай I диэнтэн хамс
көстүү. Матырыана эмээхсин Маҥаас ынаҕын арыытын Маскыбаҕа ыытаары Матарыйан иһэр дии. С. Васильев

быдай

быдай (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт.
1. Искин тэскэт, матай (намыһах уҥуохтаах улахан истээх киһи туһунан). Выпячивать, выставлять живот (о низкорослом человеке). Сүүрэн быдайда. Иһэ быдайан турар
2. Аһаа-сиэ (үксүгэр ыраах айаҥҥа туруох иннинэ). Плотно есть (перед отправлением в далекое рискованное путешествие). [Ойуун] туран баран эттэ: «Көтөр көҥсүүбүтүн, аттанар аһылыкпытын быдайыҥ эрэ». СТС

матаһый

матаһый (Якутский → Якутский)

матай I диэнтэн хамс
көстүү. Матаһыйбыт суон дьахтар суол га уун-утары тахсан, Хаппытыаны кураанах сарт тымтайынан түбэһиэх сабаата. А. Софронов
Ол диэкиттэн холкуос бэрэссэдээтэлэ өрө матаһыйан иһэр. Р. Кулаковскай
Хайа, ол Маайа бачча эрдэ ханна матаһыйдаҕай? Бээ, түннүгүнэн тоҥсуйуохха. В. Гаврильева

чогдой

чогдой (Якутский → Якутский)

көр дьогдьой
[Көнчүө бөҕө] дьахтары ылан, атын чогдойор самыытыгар мэҥэһиннэ. ПЭК ОНЛЯ II
Матайдаргын быстыма, чогдойдоргун тостума. ХИА КОВО
Чогдойор саала — дьогдьойор саала диэн курдук (көр дьогдьой)
Аан ийэ дайды …… Үрдүк арҕаһыгар, Чогдойор саалыгар …… Сир киинэ диэн Сириэдийбит. П. Ойуунускай
Дьоллоох Туймаада барахсан чогдойор саала буолан туругурбут Тойон Тумус [сир аата]. «Чолбон»

бөтөрөҥнөө

бөтөрөҥнөө (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Ойуолаан сүүр (сылгыны этэргэ). Идти вскачь, галопом, галопировать (о лошади)
Ойуур быыһынан маары эргийэ бөтөрөҥнөөн көппөрөҥнөөн иһэн ат хорус гына түстэ. Софр. Данилов
Ат, бөтөрөҥнөөн ыла-ыла, айаннаан матайар, түргэн туйаҕа кураанах буорга табыгырайар. Н. Габышев
2. кэпс. Сүүр, ыксаан сүүр (сүөһүнү, кыылы уонна киһини этэргэ). Бежать, идти быстро, поспешно (о человеке, животных)
Балаҕан үрдүттэн Баһарҕастаах хара ыт, Уохтаахтык үрэн баргыйан, Умса бөтөрөҥнөөн түстэ. С. Васильев
Дьиэ таһыттан уоллара Уйбаанчык обургу өрө бөтөрөҥнөөн киирдэ. П. Ойуунускай

дьуларый

дьуларый (Якутский → Якутский)

дьуларыйар оройо - килбэйэр (килэйэр) киинэ диэн курдук
Сир киэнэ килбэйэр киинэ, Матайар хаһата, Дьуларыйар оройо, Дьоллоох-соргулаах Дьобуруопа диэн [баар эбит]. Өксөкүлээх Өлөксөй; тоҕус дьуларыйар дьулусханнаах добун маҥан халлаан фольк. - норуот поэзиятыгар үрдүк, ыраас, киэҥ халлааны ойуулуур кубулуйбат эпиитэт. В народной поэзии: постоянный эпитет, используемый при описании чистого, высокого неба
Үрдүгэ дьылҕаламматах, Үс күөгэйэр күлүүстээх, Сэттэ дьэллигир тэһииннээх, Тоҕус дьуларыйар дьулусханнаах Добун маҥан халлаан. П. Ойуунускай