втягивать в себя; салгыны эҕирий = вдохнуть воздух; ууну эҕирий = втянуть воду (нечаянно) # этэн баран эҕирийиэх бэтэрээ өттүгэр мгновенно моментально, в мгновение ока.

мигать, моргать; хараххын чыпчылый= мигать глазами; көрөн баран чыпчылыйыма= уставиться не моргая; киниэхэ чыпчылыйан кэбистэ он ему мигнул (подавая знак) # чыпчылыйыах иннинэ в мгновение ока.

м. 1. (миг, мгновение) түгэн; 2. (этап) түгэн, кэм; текущий момент билиҥҥи кэм; 3. (обстоятельство) түгэн, өрүт; важный момент в работе үлэҕэ улахан суолталаах түгэн; # в один момент керүөх түгэнэ, көрүөх бэтэрээ өттүнэ; в любой момент хайа баҕарар кэмҥэ.

удобный случай, подходящее время; маны түгэн түбэстэҕинэ санатыам при удобном случае я это ему напомню # көрүөх түгэнэ в один миг; кыл түгэни-нэн очень быстро; этиэх түгэнэ в одно мгновение (букв. за время, нужное для выговаривания слова).

1. мүнүүтэ; десять минут первого уон иккини уон мүнүүтэ ааста; без пяти минут три үс буолуо биэс мүнүүтэ баар; 2. (мгновение) начаас; зайти на минуту начаас киирэ сырыт; 3. геогр. мүнүүтэ (кыраадыс). # с минуты на минуту бэрт соторунан; одну минуту! тохтуу түс!

дьүһ. туохт.
1. Эмискэ хараххар көстөн ыл. ☉ Промелькнуть перед глазами, показаться на мгновение
Уола, соһуйбут курдук, уот сырдыгыттан хараҥаҕа элэкис гынан хаалла. Амма Аччыгыйа
Эмискэ, бааһына биир муннугар Элэкис гынна маҕан былаат. С. Васильев
Титиик кэннинээҕи ойуурга киһи көхсө элэкис гынан хаалла. М. Доҕордуурап
2. көсп. Эмискэ өйгөр охсуллан аас (хол., санаа туһунан). ☉ Появиться на мгновение, промелькнуть (напр., о мысли)
Наһаар соһуйда. Сирэйэ кубарыс гына түстэ. «Уолум» диэн санаа элэкис гынан ааста. Суорун Омоллоон
«Таптардым», — диир санаа элэкис гынар. С. Васильев
Эмискэ сирэ хараҥарар, «ханна бардым» диэх санаа элэкис гынар. У. Нуолур
3. көсп. Биллибэккэ, түргэнник аас (бириэмэ туһунан). ☉ Пролететь незаметно, быстро (о времени)
Өссө хас да хонук элэкис гынна. Н. Габышев

туохт. Эмискэ сырдыы түһэн баран сүт (күлүмнүүр уот, кыым туһунан). ☉ Вспыхнуть на мгновение, мигнуть, сверкнуть, блеснуть (о свете, искре)
Оһох үөлэһиттэн кыымнар дьирим гыналлар.  Олох устуутугар биирдии киһи олоҕо, үүт-үкчү долгун курдук, биирдэ эрэ көстөн дьирим гынан ааһар. П. Ойуунускай

туохт. Мэйииҥ эргийэн, туймааран ыл. ☉ Испытать на мгновение головокружение
Эдэр киһи тураары гынан баран, туймаарыйан, сиргэ сууллан истэҕинэ, икки саллаат ытыстарыгар түһэрэн ыллылар. Амма Аччыгыйа
Өйүм-санаам туймаарыйан, Нукаай баран, охтубутум. Эллэй
[Киис Бэргэн:] Мин хааны харахтаатахпына мэйиим туймаарыйар. И. Гоголев

дьүһ. туохт.
1. Эмискэ кылгас кэмҥэ сандаарыччы умайан ыл (уот төлөнүн туһунан). ☉ Вспыхнуть ярким пламенем на мгновение
Лааһар арыытын уокка таҥнары кутта, күөх төлөн күлүпүс гынна. Далан
Күлүпүс гынар күүстээх чаҕылҕаны Көрүөх түгэнэ тутан ылабын. Н. Босиков
Кыһыл уоттар онно-манна күлүпүс гына умайталыыллара. М. Горькай (тылб.)
2. Эмискэ суох буолан хаал (улахан уҥуохтаах, бөдөҥ-садаҥ киһи туһунан). ☉ Внезапно исчезнуть (о рослом, крупном человеке)
« …… Куттанным-хоргуттум!» — диэн баран соҕотохто күлүпүс гынан хаалла. Ньургун Боотур
«Хомойдум куттанным …… хоргуттум-дьулайдым!» — диэн …… Күтүр өстөөҕүм Күлүпүс гынан хааллаҕа. П. Ойуунускай

аат. Бириэмэ олус кылгас кэрчигэ (киһи хараҕын чыпчылыйан ылыан икки ардыгар курдук холобурдаах). ☉ Мгновение, миг. Бөрө аһары соһуйан чыпчылҕан ыккардыгар таалан ылбытыгар Кустук кини хабарҕатыгар түспүтэ. Н. Лугинов. Чэ, доҕоччуок! Арахсарбыт субу аҕыйах чыпчылҕан хаалла… Д. Апросимов
Биир чыпчылҕан түгэнэ: Левчунец утарсааччытын булгу сөрөөн түһэрэн, болевой приёмҥа киллэрэ охсор. «Кыым»
◊ Чыпчылҕан түгэнэ — көрүөх (чыпчылыйыах) түгэнэ диэн курдук (көр түгэн II)
Көр, биир чыпчылҕан түгэнэ бүтүн олоххун быһаарар эбит. Айысхаана
Мин өлүөм, Мин төннүөм Айбыт айылҕам киэҥигэр, Ийэ буорум иһигэр… Тохтуо суоҕа онтон Чыпчылҕан да түгэнэ Олох устар күрүлгэнэ. ДМЕ ИТ
Ыт, чыпчылҕан түгэнэ балыгы киһи илиититтэн ньылбы тардан ылар да, кытыл диэки ыппыт охтуу быыраттар. В. Санги (тылб.)