разг. срывать (напр. работу, мероприятие).

вечер (мероприятие); оскуола биэчэрэ школьный вечер; ыччат биэчэрэ молодёжный вечер.

серьёзный, важный, значительный; күртүөннээх сэрэтии серьёзное предупреждение; күртүөннээх дьаһал важное мероприятие; күртүөннээх үлэ значительная работа.

ж. 1. (порядок выполнения) процедура, бэрээдэк; процедура подписания договора дуогабар илии баттанар бэрээдэгэ; 2. мед. (лечебное мероприятие) процедура, эмтэнии.

прил. 1. (нереальный) олоххо наадата суох, олоххо сыһыана суох; нежизненное мероприятие олоххо наадата суох дьаһал; 2. (неправдоподобный) олоххо суох, олоҕу көрдөрбөт, сымыйа.

1) распоряжение, приказание; директору дьаһалынан по распоряжению директора; 2) мера; дьаһалла ыл = принять меры; 3) мероприятие; дьаһалла олохтоо = провести какие-л. мероприятия.

1) большой, огромный; сүүнэ күүстээх киһи человек большой физической силы; сүүнэ суолталаах дьаһал мероприятие громадного значения; 2) незаурядный, из ряда вон выходящий; сүүнэ үлэһит он незаурядный работник; сүүнэ оҥоһук изумительное изделие; сүүнэ киһи буолбут большим человеком вырос (о детях).

туохт., кэпс. Мэһэйдээн, харгыстаан тугу эмэ, туох эмэ (хол., үлэ) буолуохтааҕын, оҥоһуллуохтааҕын тохтот, уурат. ☉ Срывать (напр., работу, мероприятие). Мунньаҕы сырыыптаа
□ Билигин, хомуур бириэмэтигэр …… куоракка …… атын киһини ыыттахпына, баҕар, уолу-дьаалы гынан уһаан хаалан үлэтин сырыыптыа диэн бэйэтэ киирбитэ. А. Софронов
Звено үлэтин тырахтарыыс Илларион Москвитин, арыгылыы-арыгылыы үлэҕэ тахсыбакка сырыыптыыр. С. Никифоров
Эн хомуур үлэтин сырыыптыыгын! «ХС»

I
аат.
1. Буруйдаахха накаас табыл, сэмэ. ☉ Мера наказания
Административнай миэрэ.  Холкуос отун харыстаабат, ынахтарыгар үрдүттэн тэбистэрэ сылдьан аһатар, …… онон табаарыс Дмитриановаҕа тоҕоостоох миэрэ ылыллара наада. М. Д оҕордуурап. [Тойон] түмүгэр уолга миэрэ бэриллэрэ сөптөөҕүн ыйда. А. Фёдоров
Административнай буруйу оҥоруу иһин сокуонунан көрүллүбүт административнай сэмэ миэрэлэрэ туттуллаллар. СГПТ
2. кэпс. Тугу эмэ олоххо киллэрэргэ, көн нөрөргө ылыллар дьаһал, үлэ. ☉ С р е дство для осуществления чего-л., мероприятие
Итэҕэстэри туоратарга сөптөөх миэрэлэри ылыталыахха.  [Захар:] Тиэхиньикэ холкуоска кимэн киирэн иһэр буолбат дуо? Онно каадыр наада. Ол иһин билигин партийнай тэрилтэ сүрдээх улахан миэрэлэри ылан эрэр. С. Ефремов. Итирикситтэри утары охсуһар, дьарыйар миэрэлэр ХIХ– ХХ үйэ лэргэ общественнай уонна медиц и н с к э й миэрэлэринэн солбуллубуттара. ДьИЭБ
II
аат. Таҥара үөрэҕэ, итэҕэл. ☉ Вера, религия
Нуучча даҕаны, татаар даҕаны, кытай даҕаны, бука барылара тус-туспа таҥаралаахтар, тустуспа миэрэлээхтэр, онон биир миэрэни ордорон, атын миэрэлэри сабар сатаммат. П. Ойуунускай
Православнай миэрэ итэҕэлэ дьон этигэр-хааныгар дьиҥнээхтик иҥэ илигэ. Н. Якутскай
русск. вера

туохт.
1. Тугу эмэ сиргэ сүөкээ эбэтэр алҕаска иһиттиин түҥнэр, хаатыттан ыс. ☉ Вываливать, разгружать что-л. куда-л. или случайно рассыпать, пролить что-л., находящееся в ёмкости
[Дьыссаакка] Володя диэн оҕо хааһытын тохпут. Амма Аччыгыйа
Наһаар табаҕын, уҥуоҕа хамсаан, быһаҕаһын тоҕон кэбистэ. Суорун Омоллоон
[Оҕустаах оҕолор] Суон маһы состорон киллэрээт, Биир сиргэ дьаарыстыы тоҕоллор. Эрилик Эристиин
2. көсп. Ханнык эмэ үлэни, тэрээһини кыайбакка, толорума. ☉ Развалить, сорвать какое-л. дело (работу, мероприятие и т. п.)
[Сыҕаайаптаах Суудап] дьиссипилиинэни үрэйэргэ, үөрэҕи тоҕорго үөскээбит дууһалар! Амма Аччыгыйа
Былааммытын ыйтан ый аайы тоҕон иһэбит. В. Протодьяконов
Идэлээх сойуус үлэтин тохпут диэн Аптаанай этэрэ олох алҕас. Д. Таас
♦ Дьолун тох — кими эмэ кэрэгэй кэскиллээ, дьоло суох гын. ☉ Сделать кого-л. несчастным
[Гитлер сэриилэрэ] Дьоллоох дьолун тоҕорго, …… Үтүөкэннээх ийэ дойдубутун Өҥөйөн тиийэн кэллилэр! Саха нар. ыр. III
[Манчаары] Миигин Тоҕус халлаан иччитэ Тобулу кыраатын, Дьолбун тохтун! А. Софронов
Ааныска үөрэҕин быраҕан, уһун дьолун тоҕон, кэтит кэскилин сарбыйан эргэ тахсан барда. Н. Түгүнүүрэп
<Ийэ-хара> көлөһүнэ саба тоҕунна көр ийэ. Баайдарга үлэлээн хара көлөһүнүн тохпот. Амма Аччыгыйа
Эрбантей икки киһи сүгэһэрин сүгэн, ийэ-хара көлөһүнэ тохтон, баар күүһүнэн айаннаан, тиийэн кэллэ. Эрилик Эристиин
Күүстээх үлэҕэ көлөһүммүт тохтубута. Т. Сметанин
Кудугун тоҕор көр кудук II. Ытаан-соҥоон кудугун тохпута. Үүтүн тохпут оҕо курдук көр оҕо. Костя син биир үүтүн тохпут оҕо курдук. Н. Габышев. Хаанын тох — кими эмэ өлөр-өһөр; сэриилэһэн өл, бааһыр. ☉ Проливать чью-л. кровь
Харчыны, таҥаһы, аһы халаары, төһө киһи хаанын тохпута, тыынын быспыта буолуой! Н. Якутскай
Сэрии, силлиэ күнүгэр …… Кыһыл хааммын тохпутум. С. Васильев
Үгүс хааммытын тоҕоммут, Өстөөҕү үлтү сыспыппыт. Баал Хабырыыс. Хараҕын уута тоҕунна — дэлби айманна, ытаата-соҥоото. ☉ соотв. лить слёзы; пускать слезу
Бэйэлэрэ өлбүт-алдьаммыт эрэйдээхтэр харахтарын уутун тоҕон да диэн. М. Доҕордуурап
[Спиридон:] Элбэх харах уута тохтубут …… ол дойдуга. С. Ефремов
Эмэһэтиттэн (кэнниттэн) кумах тохтор көр кумах. Аҕата Күөнчэ эмиэ кэнниттэн кумах тохто сылдьар киһитэ этэ. Күннүк Уурастыырап