м. методист (методика специалипа).

прил. 1. методическай, методика; методическое руководство методическай салалта; 2. (строго последовательный) олук-таах, сааһын булларан оҥоһуллубут.

аат.
1. Киһи олоҕу көрүүтүн сүрүн бириинсибэ өйүгэрсанаатыгар көстөр өйдөбүлэ уонна онно кини сыһыана. ☉ Идея (форма постижения в мысли явлений действительности)
Гуманизм идеятын, бөлүһүөпүйэтин кытта нуучча норуота бу күн сиригэр төрүт бииргэ төрөөбүт курдук. Суорун Омоллоон
Марксизмленинизм идеяларын тарҕаппыттара. ОГГ ТЛ-8
2. Туох эмэ ис хоһоонун биэрэр сүрүн санаа. ☉ Идея (основная мысль, определяющая содержание чего-л.)
Оччоҕо ырыабыт иитэ-саҕата суох буолан хаалар, сүрүн идеята суох, суолтата суох, аналлаах сүрүн наадата суох буолан хаалар. П. Ойуунускай
Туох ханнык иннинэ, ыҥырыы сүрүн идеята оробуочайдар ортолоругар киэҥник сырдатылынна. «Кыым»
3. Санаа, өй уган биэрии; былаан. ☉ Идея (мысль, замысел, план)
[Булат:] Мэндэ биһиэхэ үчүгэй сюрприһы бэлэмнээбит. [Мэндэ:] Оксана идеята. И. Гоголев
Эн эппит идеяларыҥ, онтон да атыттар миэхэ эмиэ оруобуна үс сыллааҕыта, саҥа үлэлээн истэхпинэ кэлбиттэрэ. Н. Лугинов
Табаарыс Кылбановскай биир эмэ оригинальнай идеяны дуу, методиканы дуу эппитин биһиги билбэппит. В. Яковлев
Кини Дьөгүөссэ идеятыгар хайыы-үйэ сайдыы суолун хараҕынан көрөргө, кулгааҕынан истэргэ, этинэн-хаанынан билэргэ дылы буолбута. «ХС»

аат.
1. Хайыһар тайаҕа (хаарга тимирбэтин диэн аллараа өттүнэн туора төгүрүк иилээх). ☉ Палка (лыжная)
Мотя хайыһарын хаалыгынан хаары ойуулуу турда. Н. Босиков
Хаалыктар хаарга кулун туйаҕын курдук суолу хааллара-хааллара кыыраҥнастылар. Ф. Софронов
Кыыс хайыһар хаалыгар түөһүн тирээн, хаар ньууругар күн уотун кыыма араас өҥүнэн оонньуурун одуулаһан турбахтыыр. И. Сысолятин
2. эргэр. Ох (чаачар) сааны, оноҕоһу угар хааһах. ☉ Оружейная сума для лука, стрел, колчан. Чаачарын, оноҕоһун хаалыгар угунна
◊ Хаалыктаах хаамыы спорт. — икки илиигэр тайаҕы (хаалыгы) анал ньыманан туттан, хаамыынан эти-хааны эрчийиигэ аналлаах дьарык. ☉ Вид физической активности, в котором используются определённая методика занятия и техника ходьбы при помощи специально разработанных палок, скандинавская ходьба
Майаҕа хаалыктаах хаамыы киэҥник тэнийэн, хаамааччылар биллэ элбээбиттэр. «Эркээйи». Тэҥн. эмпэрэ II

туохт.
1. Туох эмэ хоччорхойу тугунан эмэ баттаан, охсон, эрийэн имит, сымнат. ☉ Надавливая, отбивая, выкручивая чем-л. твёрдым что-л. жёсткое, делать его мягким, мять. Тириини талкыйар. / / Тиискинэн элбэхтэ ыстаан илдьирит. ☉ Разжёвывать, размельчать зубами
«Оттон күтүөт буут биэрбит дуу, кинини эһэ сиэбит дуу?» — диэн харабыл начаалынньыга …… бөлтөччү уоппут этин ыстаан талкыйа-талкыйа, холкутук ыйытта. А. Сыромятникова
Весовщиков улахан хортуоппуйу ылбыта, биир быһыы килиэби өлгөмнүк тууһаммыта уонна холкутук, бытааннык …… ыстаан талкыйан барбыта. М. Горькай (тылб.)
2. Наар биири хатылаа. ☉ Повторять одно и то же
Хата, бэйэҥ лахсыйаҕын, Хаалар суолу талкыйаҕын! «Чолбон»
Хаһан сатыыр [тустуу албаһын], хаһан таптаан оҥорор буолуохтарыгар диэри талкыйар баҕалаах. ССТ
Валентина …… судьуйа эбэтэр силиэдэбэтэл ыйыттаҕына, бу курдук эппиэттээр диэн бэрт өр талкыйбыта. А. Гайдар (тылб.)
3. Тугу эмэ анньыалаан-тардыалаан, баттаталаан, букунай. ☉ Суетливо толкать, дёргать, двигать что-л. взад-вперёд
Оҥочо иннигэр сытар харабыыны сулбу тардан ыллым. Сомуогун туруораары хаста да талкыйан көрдүм даҕаны, хамсаабата. «Саха с.». Кэбиинэтин аанын аһан, собуоттуур токур дэгиэ тимирин ылан, массыына иннигэр кэлэн собуоттуурга аналлаах дьөлөҕөс устун укта, талкыйан көрдө. Түһүлгэҕэ т. Мин кыра эрдэхпинэ бу хомуһу оонньуур оҥостон дэлби талкыйаммын, эргэрэн, кэлин тыаһа мөлтөөбүт этэ. ЧАИ СБМИ
Көхсүм саалла быһыытыйдаҕына, таһырдьа тахсан хаама түһэбин. Онтон киирэн, эмиэ пианинобын талкыйбытынан барабын. «ХС»
4. Бэрт өр бодьуустаһан, элбэхтэ эрчийэн үөрэт. ☉ Обучать кого-л. чему-л., долго и упорно занимаясь с ним
Кини соноҕоһун, айаас соҕус сүөһүнү талкыйан сылгы киэнэ мааныта оҥордо. Н. Заболоцкай
Биллэн турар, сааһырбыт дьоннору сатаан үөрэтии методиката эҥин диэн өйдөбүл оччолорго суоҕа. Көннөрү үрүт үөһэ хос-хос этэн, талкыйан алпаабыты, биир, икки сүһүөхтээх тыллары аахтаран муҥнаналлара. «ХС»
♦ Тылынан талкыйар — мээнэ, онуманы саҥарар. ☉ Заниматься пустой болтовнёй. Туйаара сиилиирдии төбөтүн кыҥначчы тутунна: «Эн, кырдьык, тылгынан талкыйарга дьоруойгун!» «ХС»