1) толстый; халыҥ таҥас толстая материя; халыҥ хаптаһын толстая доска; 2) перен. многочисленный; халыҥ дьон многочисленная толпа # халыҥ тыа широкий лесной массив.

прил. 1. (многочисленный) үгүс, элбэх; 2. в знач. сущ. многие мн. үгүстэр; многие знают үгүстэр билэллэр; 3. в знач. сущ. многое с. үгүс; поговорить о многом үгүһү кэпсэт.

многочисленный; обильный || много || множество, обилие; элбэх сүөһү многочисленный скот, много скота; элбэх ас обильная пища; элбэҕи биллим я узнал многое; элбэх тыллаах киһи аҕыйаҕын үчүгэйи саҥарар посл. кто много говорит, тот хорошего мало скажет; элбэх тылтан элбэх сыыһа тахсар погов. много слов — много ошибок.

многий, многочисленный || многое || много; үгүс дьон многие люди; үгүс оҕо много детей; үгүһү да оҥоруо он многое сделает; үгүс тыл сымсах, аҕыйах тыл минньигэс погов. много слов — горько, мало слов — сладко.

имеющий мыс; с... мысом; элбэх тумуһахтаах күэл озеро с многочисленными мысами.

1. даҕ., кэпс. Олус элбэх. ☉ Многочисленный, обильный. Буолунай балыгы хаптардыбыт
2. сыһ. суолт.
3. Олус элбэх, тобустолору. ☉ Полным полно, много. Маҕаһыыҥҥа табаар — буолунай
   □ Таһарга көлө, массыына баар, муох буоллаҕына буолунай. М. Доҕордуурап
   русск. по´лно (нареч. к полный)
4. Туох да хааччаҕа суохтук, көҥүл, босхо (ыыт, сырыт). ☉ Вольно, свободно
   Бу курдук буойа сатаан баран, муҥурга тиийэн, буолунай ыыппыппыт. П. Тобуруокап

даҕ. Олус хойуу, быыһаарда суох буолан көстөр; элбэх халыҥ үөрдээх (хол., үөр көтөр, сүөһү туһунан). ☉ Многочисленный (напр., о стае мелких птиц, стаде скота)
Быгылах быыһын аайы Бырылас былдьырыыт, Бадараан саҕатын аайы Барылас бараах буолла. Өксөкүлээх Өлөксөй
Быдан барбыт бырылас сылгылаахтар, бырах барбыт бырылас ынахтаахтар бу дьон. ПЭК ОНЛЯ I

1) утаптывание, трамбовка; 2) перен. разг. сутолока, толкотня; беспокойство; элбэх ыалдьыт тэпсилгэнэ беспокойство от многочисленных гостей.

1. даҕ., кэпс.
2. Элбэх ахсааннаах, үгүс. ☉ Имеющийся в большом количестве, многочисленный
   Ол туох да баһаам суумалаах таһаҕаһы ардах ылан эрэр үһү. Күндэ
   Одунчалар сыл ахсын эбэттэн баһаам оту хотороллор. Күннүк Уурастыырап
   Харчы баһаам, Сеня. Ол эрээри кини мин хармааммар сылдьар ыалдьыт, хонор хоноһо кэриэтэ. Н. Лугинов
3. Даҕааһыҥҥа сыстан даҕааһын суолтатын күүһүрдэн биэрэр олус, аһара диэн суолталанар. ☉ Примыкая к прилагательным, усиливает их смысл, по значению близко к словам очень, чрезвычайно
   Кини баһаам элбэх эҥин сибэккилэри илиитигэр туппут. М. Доҕордуурап
   [Борохуот] Барык хара былытым Барыйан тахсан иһэрин курдук Баһаам улахан баарсалардаах эбит. Саха нар. ыр. II
4. аат суолт. Туох эмэ олус дэлэгэй, элбэх буолуута, үгүс ахсааннаныыта. ☉ Очень большое количество, число кого-чего-л., множество
   От баһаама, уйгу дэлэгэйэ киниэхэ сытар эбит! Күннүк Уурастыырап
   «Баһаамы өлөрдүбүт буолбаат», – Пуд Ильич бэркэ астыммыт көрүҥнээх, кус этин сиэн хадьырыйар. Далан

даҕ.
1. Көй элбэх ахсааннаах, хойуу, бачыгырас (хол., сулустар). ☉ Густо усеянный, скученный, расположенный близко друг к другу (напр., о звездах)
Бачымах сулустар ортолоругар Хотугу сулус чаҕылыҥныыр. И. Данилов
Халлааҥҥа бачымах сулустар тахсаннар чипчиҥнии-дьиримнии оонньоотулар. Р. Кулаковскай
2. Уйаара-кэйээрэ көстүбэт, киэҥ сиргэ өрөһөлөммүт (хол., хайалары үөһэттэн көрүүгэ). ☉ Многочисленный; беспорядочно взгромоздившиеся (напр., горы)
Бачымах таас хайалары үрдүлэринэн айанныыр. Эллэй
◊ Бачымах курдук – 1) көй элбэх, киһи араарбат курдук хойуу (хол., хаарга, бадарааҥҥа хаалбыт туох эмэ суолун туһунан). ☉ Очень частый, густой (напр., о следах кого-чего-л., оставленных на снегу, в грязи)
Ол иһэн эмискэ бачымах курдук хойуу суолу көрө биэрдэ. «ХС»; 2) биир кэлимсэ курдук буолан көстөр хойуу (хол., дьиэлэр ыраахтан көстүүлэрэ). ☉ Расположенные близко друг к другу, сливающиеся в одно целое (напр., дома, виднеющиеся издали)
Бачымах курдук хойуу дьиэлэр кырыысалара барыһан көстөр буолбуттар. Г. Колесов
Сырыынньа сыыр сирэйигэр бачымах курдук элбэх дьиэ түмсүбүт. Н. Габышев