туохт. Кими эмэ кырыыска туруоран, ыардык, хабырдык саҥар, арахсыбакка элбэхтик дьаҥсай. ☉ Проклинать, клясть (долго и упорно)
Улуу ойуун сэттээхтик кыраан-таныйан ол дойдуга көтөҕүллүбүтэ аанньа буолуо дуо?! И. Гоголев
Ити мин соҕотох оҕобун туора көрөн, кыраан-таныйан, дьолун-соргутун тоҕо этэн кэбистэ дии. Болот Боотур
Кырыыс тылынан Күтүр өстөөххүн Кыраан-таныйан эттэҕим буоллун: харах уутунан Халаанныы туолан Хампа күөҕэ кубарыйа куурдун! И. Егоров
△ Ааспаккаарахпакка кырыктаахтык мөх, үөх. ☉ Долго жестоко ругать
[Боккуо:] Киэһэ буолла, оҕолоор, бу чаанньык оргуйумаары гынна, дьэ эмиэ киирэннэр, кырыахтаныйыах бэйэлэрэ буоллаҕа. А. Софронов
Ийэм Молуой буолбут сыппах тылынан Кийиитин кырыыр-таныйар. С. Данилов

1. аат дьөһ. Хайааһын хайа эмэ кэм, көстүү быһыы-майгы ыккардыгар, иһигэр оҥоһулларын бэлиэтээн, бириэмэ сыһыанын көрдөрөр. ☉ Выражая временные отношения, употребляется при указании на временные точки, явления, процессы, в промежутке между которыми и во время которых совершается действие (между, во время)
   Охсуһуу быыһыгар саха уолаттара оһуокайы ыллыыллар. Т. Сметанин
   Үлэлэрин быыһыгар, уруккуларын курдук ыгылыйа сылдьыбакка, кинигэ ааҕар, онуманы эргитэ саныыр идэлэммиттэрэ. И. Данилов
   Чэ, сарсын киһи-сүөһү быыһыгар кэлэн эбиэттээн бараар. Эрилик Эристиин
   Ыһыы-хаһыы быыһыгар тыраахтар тимир көхсүн иһигэр битиргэс тыас иһиллэн ааһар. Софр. Данилов
   Ол [буурҕа] быыһыгар хам-хаадьаа биирдии-иккилии кыымнар өрө көтүөккэлэһэн тахса-тахса сүтэн хаалаллар. Күндэ
2. ситим т. суолт. Бириэмэ сибээһин көрдөрөн, салаа этии хайааһына буолар кэмигэр тутаах этии хайааһына оҥоһулларын бэлиэтиир. ☉ Имея временное значение, употребляется при указании на то, что действие, о котором говорится в главном предложении, происходит во время действия, выраженного сказуемым придаточного предложения
   Дьахталлар, ардах сэллиирин быыһыгар, отторун охсо сылдьыбыттара. А. Федоров. Ньукулай саҥарарын быыһыгар этиҥ этэр, тыал тыаһа куугунуур. А. Софронов
   Ананийдаах уоту күөдьүтэн биэрэллэрин быыһыгар, кэлэр хаһыҥнарга эбии чөмөхтөрү оҥоро сырыттылар. М. Доҕордуурап
   ◊ Ол (ити) быыһыгар — ол кэмҥэ, ол икки ардыгар. ☉ В то же время, между тем
   Молуой буолбут сыппах тылынан Кийиитин кырыыр-таныйар, Ол быыһыгар түөс-маас тыллаһан, Оҕо курдук күлэр, ытамньыйар. С. Данилов. «Ээ, арба даҕаны, — дии түһэр ити быыһыгар сэбиэдиссэйдэрэ, — Маайа, бу туох буоллуҥ?» С. Федотов
   Ол быыһыгар булчут аатырабын. «Кыым»

аат.
1.
ытаһа диэн курдук. [Анньыыга анаан] сорох хас да кырыылаах эбэтэр төгүрүк луом тимири харандаастыы уһуктуур. Үс муннук килиин курдук эмиэ төбөлүүр. ПАЕ ЭАБ
[Былыргы дьон туойга] уһуктаах маһынан батары баттаан, килиин (ытаһа) курдук кэрчиктэри ойуулуур буолбуттара. КФП БАаДИ
2. Уһун синньигэс, үс муннуктуу быһыылаах таҥас киллэһигэ. ☉ Клин (в одежде). Сонун сиэҕэ кыараҕас буолан, килиин киллэрэн биэрдэ. Килииннээх дьууппалаах
3. Бааһына сирин сорҕото. ☉ Клин (часть земельного угодья)
Сүөһү аһылыгар анал килииннээх түөрт хонуулаах севообороту олохтонуохтаах. ЛИК СОТҮҮүТ
Эн, баҕар, билэриҥ буолуо …… Чеплыгинтан Малиниҥҥа диэри килиин сири? И. Тургенев (тылб.)
4. Тоҥуу хаары сыҕайан суол таһаарарга анаммыт, инники өттө чумчугур, онтон сыыйа кэтириир иэдэстээх улахан сыарҕа (тыраахтар соһор). ☉ Клин (для расчистки снежной целины)
Күһүн биирдэ бульдозерынан эбэтэр килиининэн сылдьыахтарын эрэ кэрэх …… бэртээхэй суол бэлэм. НС ХСБС
Сир кыырпахтарын чиэрбэ илин уһугунан килиин курдук силэйтэлиир. ББЕ З
◊ Килиин сүгэ — маһы хайытарга аналлаах, ытаһа курдук быһыылаах, халыҥ тимирдээх, ыарахан ыйааһыннаах сүгэ. ☉ Колун (топор)
Кууһума ас тииттэргэ хатырыктаах …… килиин сүгэнэн оҥута охсон, киһи сирэйдэрин оҥортообута. Күннүк Уурастыырап
Таймаар модороон уктаах молуой курдук улахан килиин сүгэтин сүкпүт. «ХС»
ср. русск. клин, клинчатый топор