Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, мө- диэн саҕаланар олохторго сыстар: мөп-мөкүчүк. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на мө-: мөп-мөкүчүк ‘круглый-прекруглый’
Дүлүҥү суоран моойдообут, сарыннаабыт курдук суру-сулугур, мөп-мөкүчүк киппэ киһи. Болот Боотур
Кырдьаҕас буо лан баран чокуур курдук мөп-мөкүчүк оҕонньор тугунан эрэ Тит Бардасовы са натара. В. Яковлев

аат. Сэп-сэбиргэл, иһит-хомуос, сэргэ моойдуу быһыытын икки ардыларынааҕы бөлтөгөрө, томтоҕор ойуута, киэргэлэ. ☉ Вид выпуклого резного кольцеобразного орнамента: утолщения между кольцеобразными зарубками на посуде, различном орудии, коновязи. Томторҕо ойуулаах чороон атахха чуоҕуһан көрүөҕүҥ. Саха сэһ
1977. Тоҕус томторҕолоох тойон аас сэргэҕэ кэлэн, аттарын …… баайан кэбистилэр. Саха фольк.

даҕ.
1. Кутуллубут курдук модьу-таҕа көрүҥнээх (киһи туһунан). ☉ Крепкого, плотного телосложения
Дүлүҥү суоран моойдообут курдук, сурусулугур, мөп-мөкүчүк киппэ киһи. Болот Боотур
Эһэтэ киппэ, ньыгыл оҕонньор. Далан
Миха саар тэгил уҥуохтаах киппэ киһи. Н. Кондаков
2. Бигэ-таҕа, бөҕө быһыылаах, ыбысыарахан. ☉ Крепкий, прочный, массивный
[Мастар] Муос килиэ киппэ куйахтаах Модун бухатыыр курдуктар. М. Ефимов
Малааһынап улахан киппэ тааһы булан, өрүһү одуулаан олордо. Н. Габышев
Төһө да уҥуохпутунан кырабыт иһин, бу ыйааһыммыт киппэтин көрүөҥ этэ. ВВ ТТ
ср. караим. киппи ‘косточка’; кип ‘крепкий’

Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, су- диэнтэн саҕаланар олохторго сыстар: суру-суптугур, суру-сулбугур. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на су-: суру-суптугур ‘слишком заострённый’, суру-сулбугур ‘слишком узкий книзу’
Дүлүҥү суоран моойдообут, сарыннаабыт курдук сурусулугур, мөп-мөкүчүк киппэ киһи. Болот Боотур
Биир өттүнэн Дима уларыйан хаалбыт, урукку курдук суру-сулбугур. В. Яковлев
[Моржа тииһэ] илин өттө суру-суптугур, төрдүн диэкинэн сыыйа соноон иһэр. «ХС»

аат.
1. эргэр. Кыһын тымныыга моойго кэтэр түүлээх таҥас. ☉ Меховой ошейник (шарф)
Сыарҕаҕа олорор киһи умса туттан сирэйин саарба моойторугар кистии-кистии, муоһаны былдьаста. Софр. Данилов
Дэһээт и н н ьи к …… т ү үт э дэ л б и э лэ й эн н эк т э л буолан эрэр моойторугун дуомун уһула сатыы турар. Күннүк Уурастыырап
Лө гөнтөй эргэ тииҥ саҕалаах, нэк кылгас сонун синньигэс таҥас курунан түүрэ тардынна, …… элэйэн хаалбыт тииҥ кутуруга моойторугун моонньугар иккитэ эринэ тардынна уонна таһырдьа диэки сыбдыс гынан хаалла. П. Филиппов
2. көсп. Ыт, атын да кыыл моонньун эргийэ үрүҥэ. ☉ Белая полоса вокруг шеи (у собаки или медведя)
Моойторуктаах эһэ.  Моойторуктаах хара ыты …… дьиэлээхтэр бары таптыыллар. Амма Аччыгыйа
Ала-тала хаардаах сыгынахтар, үрүҥ моойторуктаах, үрүҥ түөстээх эһэ курдук, сымарыһа сыталлар. Л. Попов
Кылгас модьу моонньун курдаабыт үрүҥ моойторуга Мохсоҕолу [ыты] …… ордук …… киэркэтэр. Н. Заболоцкай
3. көсп. Ыт моонньугар кэтэрдиллэр тирии быа. ☉ Кожаный ошейник для собаки
Тэппэй тиийэн Бөтөһүн моонньугар моойторугун кэтэттэ. «ХС»
4. көсп. Ампаар дьиэ муннуктарын ыпсарарга анаан моойдуу оҥо хаһан оҥоһуллубут олук. ☉ Специальная выемка для укладки углов рубленых домов
Бу дьиэ анарааҥҥыттан атына — аттыгар эргэ баҕайы моойторук ампаардааҕа. Софр. Данилов
Хайа халдьаайыга суоҕуй Моойторук муннуктаах ампаардаах Былыргы киһи уҥуоҕа. Баал Хабырыыс
Кини кыстыыр сиригэр моойторук уобалаах кыракый дьиэлээх этэ. АаНА СТАТ
ср. уйг. бойунтурук ‘ярмо для животных’, тув. моюндуруй ‘ворот (одежды), воротник’, моюндурук ‘шиворот’, кирг. моюнтурук ‘ярмо, хомут’

1. аат.
2. Мутукчалаах мас умнаһын, лабааларын таһа, хаҕа. ☉ Наружный покров ствола, стебля хвойных деревьев, древесная кора
   Бэс ыйыгар эр дьон тыаҕа тахсаннар, куруҥ маһы кэрдэллэр, кыһын оттуллуохтаах үөл мастары моойдууллар, хатырык хастыыллар. И. Аргунов
   Биһиги эрабыт бастакы үйэтигэр кытайдар кумааҕыны айбыттара; кумааҕыны өрбөхтөн, хатырыктан уонна бамбуктан оҥороллоро. КФП БАаДИ
   Мас хатырыгыттан ревматизмы, моҕой тигиитин утары эмтэри оҥороллор, бытарытыллыбыт хатырыгы бааска куталлар. ДьДьДь
3. Балык этин бүтүннүү сабар, бытархай төгүрүктүҥү сыстыһа сытар чараас кытаанах хаҕа. ☉ Чешуя
   Сыгынньах харытыгар собо хатырыга килбэчийэр. И. Гоголев
   Кыаһай оҕонньор балыгын солуурга буһара уурбута, тыыннаах соболор хатырыктара дьуккуруйбут ыарыытыгар мөхсөннөр, уот өһүөр дылы ууну чалбааттаан кэбистилэр. Эрилик Эристиин
   Балык улаатан истэҕин аайы хатырыктара эмиэ улааталлар, онон кинилэринэн көрөн балык сааһын быһаарыахха сөп. ББЕ З
4. даҕ. суолт. Мас хатырыгынан оҥоһуллубут, бүрүллүбүт. ☉ Сделанный из древесной коры, покрытый ею. Хатырык ураһа
   □ Тиийэн көрбүтүм — оҕонньорум хатырык отуутун онно эрэ харааран хаалбыт. Н. Неустроев
   Самнайбыт хатырык хоспох аттыгар, аҕата балыктаан кэлэрин кэтэһэн, …… аҕыстаах уол Уоһук олорор. Н. Якутскай
   Биһиги үгэхпитигэр баар үүт уурар умуһах икки хатырык сабыылаах этэ. Н. Босиков
   ♦ Көмүс хатырыктаах көр көмүс II
   Сахам сирин мин таптаан ыллыыбын: Көмүс хатырыктааҕы үөрдүүрүн, Уоттаах саһылынан далбаатыырын, Кыһыл көмүһүнэн күлүмнүүрүн. П. Тулааһынап
   Уһун оттоох дагдаҥнас кутанан тулаламмыт уһун күөл килэгир таас ньуурун ахса биллибэт көмүс хатырыктаахтарынан дьирибинэтэ оонньотон ньолбоорор. П. Аввакумов
   Мас хатырыгын курдук көр мас. Ойоҕоскор хатырыкта угун көр ойоҕос. «Бука сарсын ойоҕоскутугар хатырык угуннаххытына сатанара буолуо», — диэн Өлөксөөндүрэ эмээхсин хаадьы-күлүү аҥаардаах сэрэтэлээтэ. Н. Босиков
   <Хатырык тириилэн,> этирик түөстэн көр түөс II. Кини ырыатыгар Өргөннөөх кыра-дьадаҥы дьонноро устан ааспыт урукку бириэмэҕэ …… хараҥа батталга хам тэпсиллэн хатыҥыр бэйэлэнэн, хатырык тириилэнэн, этирик түөстэнэн, чэрдээх илиилэнэн …… сылдьыбыттара …… ахтыллан, субу баар курдук көстүтэлээн ааста. Эрилик Эристиин. Хатырык угун — ойоҕоскор хатырыкта угун диэн курдук (көр ойоҕос). Бүөччэ …… үчүгэйдик хоонньугар хатырыкта уктан баран кэлэ оҕустун, баҕар, декаҥҥа киирэрбитин баттаһыахпыт. Суол т.
   ◊ Хатырык (таҥалай) куйах көр куйах
   Модьу киһиэхэ хатырык куйах кэтэрдэллэр эбит. Мөлтөх киһиэхэ тирэх куйах. Саха сэһ. I. Хатырыкхомурдуоһа (үөнэ) көр хатырыксыт
   др.-тюрк., тюрк. хадыз, казырык