буксуурдаа диэнтэн дьаһ
туһ. Оҕолор дьиэлэригэр, дьонноругар — ыраах Амычааҥҥа мотуоркаҕа олорон, оҥочолорун буксуурдатан состорон, этэҥҥэ тиийбиттэрэ. Н. Габышев

аат. Дьэкилээн балыктааһын. ☉ Ловля рыбы сетью на плаву
Балык сыстар кумах кытылын кыйа илими мотуоркаттан үөскэ түһэрэн, аа-дьуо сүүрүк хоту устан иһэн, сотору хостууллар, маны дьэкилээһин диэн ааттыыллар, илими сүүрдэн балыктааһын. Н. Габышев

туохт. Кутталлан, кутталы, сэрэҕи үөскэт. ☉ Представлять опасность для кого-л., требовать осторожного отношения. Саас кэлэн, күөлгэ киирэр сэрэхтэммит
□ Өрүс улам синньиир, сүүрүгэ күүһүрэр, халлыгырас таас харгыларданар, онон мотуорканан оҕо-дьахтар сылдьара сэрэхтэнэр. С. Руфов

ньолой диэнтэн дьаһ
туһ. Тайах биһиги диэки уп-уһун баһын ньолотон сыт ылаары олоотоомохтообута. Далан
Өрө сундулуспут мотуоркалар Кыстатыамҥа үрэҕинэн икки көһү өр-өтөр гымматылар начаас ньолотон тиийдилэр. С. Руфов
Хара сиэр атыыр, үөрдэрин көҥөөбүттүү, кистээн барылатаат, …… төбөтүн ньолотон, үөрүн күөйэн үмүрүтэн барда. В. Протодьяконов

I
үөмэхтэс I диэн курдук
Үрүҥ былыт өрүкүтэн үөмэлэһэн таҕыста. Ньургун Боотур
Оскуола оҕолоро үөрэнэн бүтэн эрэллэр. Даарыйа эмээхсин, кинилэр көрүдүөргэ үөмэлэһэн тахсан айдааралларыгар үөрэнэн хаалан, үөрэх бүттэҕинэ, тэһийиэ суох курдук саныыр. П. Аввакумов
II
үөмэхтэс II диэн курдук
Үөмэлэс дьүкээбил уотунан умайар. П. Ойуунускай
Үөмэлэс дьон быыһынан Үтүрүһэн-силэйсэн Үөс диэки дьулуһар. Р. Баҕатаайыскай
Үөмэлэс долгун мотуоркабытын илги-талгы быраҕаттаата. Н. Абыйчанин

сыһ. Хаһан эмэ, өр буола-буола, арыт, дэҥ кэриэтэ. ☉ Изредка, время от времени, редко
Хам-хаадьаа тыбыыран кэбиһэ-кэбиһэ биир күрүс сиэлэн дибдитэр эттээх ат самыытыгар мэҥэстиһэн иһэн, Дьорҕоот утуктаан үгүстүк охто сыспыта. Далан
Манан хам-хаадьаа мотуоркалар син сылдьаллар. И. Никифоров
Оҕонньор хам-хаадьаа соҕотохсуйдаҕына, тулуйбат-тэһийбэт түгэнэ кэллэҕинэ, табах тарда-тарда, маннык сытарын сөбүлээччи. С. Никифоров

аат.
1. Эниэргийэ күүһүнэн үлэлиир дьоҕус тиэхиньикэ, массыына. ☉ Двигатель, мотор
Муора диэки ыраах сөмөлүөт мотуорун тыаһа куугунуур. Н. Якутскай
Баанча салҕалас илиитинэн мотуорун собуоттуу сатыыр. Л. Попов
Күөх буруонан уһуутаан кэбиһэ-кэбиһэ, салгыы айаннаан [оптуобус] мотуорун тыаһа бирдьигиниир. Н. Лугинов
2
мотуорка диэн курдук. Саҥа мотуордарын «айааһыы» таарыйа эбэ ыраах арыытыгар барбыттара. И. Г оголев. Икки киһи олорбут мотуора тумул кэтэҕиттэн сулбу көтөн таҕыс та. Л. Попов

дьүһ. туохт. Туох эмэ үрдүнэн хоройон көһүн (туох эмэ уһун синньигэһи этэргэ). ☉ Возвышаться, выситься над чем-л., торчать (о чём-л. длинном и тонком)
Күн аннын диэки ханнык эрэ тулаайах булгунньах чочойон көстөр. Н. Заболоцкай
«Дьокуускай дьонобут», — Павел Петрович, мотуоркатын быатын чочойон турар маска баайа-баайа, аа-дьуо эппиэттиир. С. Никифоров
Хардыы [киһи аата] көрөн олордоҕуна, ыраах чочойон көстөр вышка үрдүнэн үөр туруйа сэлэлээн киирдэ. В. Титов
ср. кирг. чочой, казах. шошай ‘торчать’, монг. цоҕойх ‘быть кувшинообразным’

1. матайдаа диэнтэн атын., бэй. туһ. Сири атыылаһыыттан уонна атыылааһынтан үгүс үпхарчы матайданар. «ХС»
   [Уол аҕата] иэскэ ыллаарта, Баал биэрэргэ сылга үстүүтэ, Матайданан эстэн хаалта. А. Пушкин (тылб.)
2. Туох да көдьүүһэ, туһата суох тугу эмэ гыммыта буол, солуута суох кэл-бар. ☉ Мотаться без всякой пользы, хлопотать безрезультатно
   Улахан дьон [Машаны] быыһаары, ким мотуоркатын со буоттуу сатыы, ким тыы көрдөөн кытыыны кэрийэ сүүрэн матайдана сырыттаҕына, баспытааталларын тула бытырыыстаһан турбут оҕолортон биирдэстэрэ эмискэ ууга ыстанан кэбиһэр. Эр ч им э н. [Булчуттар] төттөрүтаары матайдана сылдьаннар, суолга быстыбыт сордорун туһунан дэлэкэлээх чуолкайдык өйдөнөр гына көрдөрөрүй бу айымньы?! «ХС»

көр миинэр миҥэ
Күтүөт миинэрин үрдүгэр түспүт. СГФ СКТ
[Түһээтэҕинэ] Мэхээлэ урут хаһан да айаннаан көрбөтөх сиринэн миинэринэн кудулутан иһэр эбит. «ХС»
♦ Миинэр миҥэ — киһи куруук миинэ үөрэммит көлөтө, эбэтэр атын атах тардыһар тэрилэ. ☉ Привычное средство передвижения (упряжной скот или какой-л. транспорт). Үтүө хайыһар диэн халыҥ хаарга уйдарар намчы талаһа эрэ буолбатах, сындалҕаннаах айаҥҥа анаммыт миинэр миҥэ, т ы ы н н а а х к ө л ө э б и т. Амма Аччыгыйа
Кирилэ миинэр миҥэтиниин, сур соноҕоһунуун, сырыылара-айаннара кэҥээбитэ ыраатта. Н. Заболоцкай
Кытылга, араас катердар, мотуоркалар, олор быыстарыгар эргэ-саҥа мас оҥочолор, тыылар кэчигирээбиттэр. Ити олохтоохтор миинэр миҥэлэрэ, ол-бу наадаҕа сылдьар бул туур-алтыыр тэриллэрэ. С. Никифоров