нареч. 1. (не густо, не часто) убаҕастык, сэдэхтик; 2. (иногда) дэҥҥэ, хам-хаадьаа.

көр хам-хаадьаа
Биирдэ эмэтэ, хам-дьаа бырахсан кэпсэтэр тылларыттан иһиттэххэ, кинилэр бу түүн бултуйбатылар. Н. Заболоцкай

аат., эргэр. Миинэр, көлүнэр ат, көлө. ☉ Упряжный рабочий скот (конь или бык)
Хата ону [соноҕоһу] …… от тиэйиитигэр үтүмэх оҥостоннор, лаппа сыһыппыттар. Оннооҕор Соппуруон хам-хаадьаа көлүнэр көлгөтө буолла. У. Нуолур
ср. др.-тюрк. көлүк ‘вьючное животное; повозка’

прил. 1. (не густой, не частый) убаҕас, сэдэх; редкие волосы убаҕас баттах; редкий лес сэдэх ойуур; редкое население сэдэх нэһилиэнньэ; 2. (о ткани) арыттаах; 3. сэдэх, хам-хаадьаа буолар, дэҥҥэ көстөр; редкий гость дэҥҥэ көстөр ыалдьыт; редкие выстрелы сэдэх саа тыаһа; 4. (необычный) сэдэх; биир эмэ; редкое имя сэдэх аат; 5. (исключительный) дэҥҥэ көстөр; редкие способности дэҥҥэ көстөр дьоҕур.

аат., к э п с. Мотуордаах оҥочо. ☉ Моторная лодка, моторка
Өрө сундулуспут мотуоркалар Кыстатыам үрэҕинэн икки көһү өрөтөр гымматылар — бириистэҥҥэ начаас ньолотон тиийдибит. С. Руфов
Манан хам-хаадьаа мотуоркалар син сылдьаллар. С. Никифоров
Өрүс мууһа ыраастанан бүппүт. Онон-манан мотуоркалар сундулуһаллар. ИН КК

таарый диэнтэн төхт
көрүҥ. Үүттээх хойуу чэйи астына иһэн, табахтаан баран, тахсан хотуурун эргим-ургум тутан, эрбэҕин сүрэҕинэн биитин таарыйталаан көрдө. Д. Таас
Хотон иһиттэн никсик сыттаах салгын тахсан, туруорбах дьиэ итиитин баһыйар, хам-хаадьаа сөрүүнүнэн таарыйталаан ылар. Дьүөгэ Ааныстыырап
Онон-манан тыҥырах таарыйталаабыт сирдэрэ хаан оҕуолуу сылдьаллар. Н. Заболоцкай

ырыҥата быһынна түөлбэ. — сэниэтэ, күүһэ-күдэҕэ эһиннэ, быстан ырда. ☉ Выбиваться из сил, истощаться, изматываться
Эбэм хараҕын уутун сотто-сотто: «Оҕом барахсан төһө эрэ дьүдьэйдэ, ырыҥата быһынна, чэ, тыыннаах эрэ буоллун», — диэбитэ. И. Федосеев
Хам-хаадьаа хабдьылар көстөллөр да, кинилэри эккирэтэн ырыҥатын быспата, сүүрбэтэ ордук. Сиэн Чолбодук
Ырыҥата быстыар диэри хоргуйбут киһини эмискэ тото аһаппат баҕайыта ээ. В. Яковлев
ср. каракалп. арык ‘истощённый, изнурённый’

туохт., түөлбэ. Күһүн сүүлүҥ кэмигэр тыһы көрдөөн искиттэн эҥсэн, ыҥыранан эрэр курдук дорҕоону таһаар (атыыр тайах, таба туһунан). ☉ Издавать громкие призывные звуки, предназначенные для самок, гулко реветь, кричать (напр., о лосе во время гона)
Уу-чуумпу, тыытыллыбатах иһирик дойду. Хам-хаадьаа тайахтар эҥтэрэллэр. И. Данилов

сыһ.
1. Ыраах-ыраах тарҕанан, сэдэхтик. ☉ Не густо, не часто, редко
Э.К. Пекарскай суруйарынан, [элгэ баһа] үрүйэ эбэтэр хапчаан кэҥээн барар баһа, кини үүнээйитэ сэдэх, арай талах, тиит убаҕастык үүнэр. Багдарыын Сүлбэ
Ол бастаан сахалар, бу хотугу дойдуларыгар кэлээт, билиҥҥи Саха сирин киинигэр бэрт убаҕастык тарҕанан олохсуйбуттар. БИГ ӨҮөС
2. Дэҥҥэ, хам-хаадьаа буолар, көстөр. ☉ Иногда, редко
Тоҕо сүрэх мэник төлөнө Убаҕастык оонньуур буолла? С. Данилов
Былаан туолбатах сүрүн биричиинэтин — тииҥ убаҕастык үөскээһинин туһунан адьаһын умнан кэбиһэллэр. ЕОВ ССТБ

1. аат.
2. Булду сонордооччу. ☉ Охотник, выслеживающий зверя по следу, следопыт. Сонордьуттар кыылларын кыайан сиппэтэхтэр
   □ Сылдьыбыт сыыһы булар, сонордьут суол хайар. «Кыым»
3. Күндү түүлээҕи бултааччы, түүлээхсит. ☉ Охотник-промысловик
   Оройуон сонордьуттара быйыл өлгөмнүк бултуйдулар. «Кыым»
   Ханнык баҕарар сонордьут бэйэтэ бултуур-алтыыр учаастагын биэс тарбаҕын курдук билэр. «ХС»
   Кырса үгүстүк бултанар сирдэригэр — Бөрөөххө уонна Русскай Устьеҕа — сонордьуттары кытта көрсөн кэпсэттим. «Кыым»
4. даҕ. суолт. Булду сонордуурга үөрүйэх, оннук идэлээх. ☉ Приученный выслеживать зверя по следам
   Баһырҕас диэн сонордьут аатырар ыт үрдэҕинэ, биһиги ааны сэгэтэн үксүгэр сатыы, хам-хаадьаа аттаах киһи иһэрин көрөрбүт. П. Аввакумов