туохт. Кутталлан, кутталы, сэрэҕи үөскэт. ☉ Представлять опасность для кого-л., требовать осторожного отношения. Саас кэлэн, күөлгэ киирэр сэрэхтэммит
□ Өрүс улам синньиир, сүүрүгэ күүһүрэр, халлыгырас таас харгыларданар, онон мотуорканан оҕо-дьахтар сылдьара сэрэхтэнэр. С. Руфов

туттул. сыһыан холб. «Санаабыт курдук, оннук буолуохтаах этэ» диэн чопчулаан этиини бэлиэтиир. ☉ Подчёркивает осуществление предполагавшегося факта
Ол ыккардыгар бөртөлүөт тыаһа бирилээтэ, сэрэйбит сэрэх, буруону көрөн чуо көтөн кэллилэр. Н. Лугинов
Сэрэйбит сэрэх, харсыһыы хара маҥнайгыттан саҕаланна. У. Нуолур
Сэрэйбит сэрэх, сыыр үрдүгэр бурҕачытан тахсарбытын кытта, хабдьылар биһигини кыһайбыт курдук, итиннэ кылбаһан, манна хороһон олорор этилэр. Н. Заболоцкай

I
аат. Чахчытын билбэккэ эрэ сэрэйэн көрөн этии, таайыы. ☉ Догадка, предположение, гипотеза
Нууччалыы хоһооннорго билбэт тыллара үгүс буолаллар да, ол аһаҕас аҥхалааттары Микиитэ бэйэтин сэрэҕинэн дэхсилээн өйдүүр. Амма Аччыгыйа. Оччолорго Эллэй Боотуру кыргыс дуу, татаар дуу омук эбитэ буолуо диэн сэрэх эрэ буолара үһү. БСИ ЛНКИСО-1938
Чоочо бэйэтин сэрэҕинэн сэрэйэн, Манчаары Баһылай уматтаҕа диэн, кини ханна баарын, тугу гынарын ирдээбит. МНН
◊ Сэрэх хоту — чахчытын билбэт эрээри таайан, сэрэйэн көрөн, быһа холоон (хол., тугу эмэ гын). ☉ Не обладая точными сведениями, опираясь на толки и догадки, наугад (напр., делать что-л.). Сэрэх хоту кэпсии сылдьыма, тоойуом
□ Мин, ыйыттаҕына даҕаны, манна олорон сэрэх хоту туох диэхпиний, үөрүүнэн сөбүлэһиэм этэ буоллаҕа дии. Софр. Данилов. Муҥханы түһэриэххэ син этэ, ол гынан баран сэрэх хоту быраҕар эмиэ сатаммат. Доҕордоһуу т.
II
1. аат. Туохтан эмэ эрдэттэн дьаарханыы, кэтэнии-мананыы; сэрэнэ санааһын. ☉ Опасение; осмотрительность, осторожность
Таҥара сэрэҕи сөбүлүүр (өс хоһ.). Тоҥон ыксаан иһэр буолан, туох да сэрэҕэ суох ыал тэлгэһэтин иһигэр киирэн, манна бандьыыттар баалларын дьэ өйдөөн, биирдэ «бабат» диир. Н. Якутскай
Аккын манна аҕалан сүөрэ тардыы гына баай, сэрэх хаһан да куһаҕаны оҥорбот. Ф. Постников
Сэрэҕин сүтэрбит ньиэмэһи хаптатан баран ботугураата: «Биир эбилиннэ, манан бүппэккит буоллар». Н. Заболоцкай
2. даҕ. суолт. Ордук сэрэнимтиэ; сэргэх, кутталы, сыыһаны эрдэттэн өйдүүр. ☉ Особо осторожный, осмотрительный; чуткий, опасливый
Сэрэх, наҕыл Киргиэлэй быһа-хото тыллаахөстөөх убайыттан улаханнык дьулайар. Амма Аччыгыйа
Андаатар сэрэх кыыл, ол иһин умсар, ханан тахсарын муннарар, буор уйатын кистиир дииллэр. Далан
Кырдьаҕас дьон сэрэх, көрсүө соҕус буолуохтаахтар эбээт! Н. Заболоцкай
♦ Бэрт (улахан) сэрэҕинэн — олус сэрэхтээхтик, сэрэниин-сэрэнэн. ☉ Очень осторожно, с величайшими предосторожностями
Бэрт сэрэҕинэн табаҕын уматан баран, испиискэтин кэннигэр элиттэ. Амма Аччыгыйа
Кинилэр бэрт сэрэҕинэн аппаны-дьаппаны аахтаран көрөн, оргууй уһуннардылар. М. Доҕордуурап
Отучча киһини талан, бэрт түргэнник тэринэн, улахан сэрэҕинэн, өстөөх тыылыгар тахсыбыппыт. И. Сосин

I
1. аат. Сэрэйэн көрөн этии, оннук тыл-өс, сурахсадьык. ☉ Догадки и пересуды, информация, основанная на догадках
Таҥараны, абааһыны Талан намылҕалаама, Сэрэхтаамах курдук Сэһэни кэпсээмэ. А. Софронов
Мааҕын суунар хоско оҕонньору киһи өлөрбүт үһү диэн этэн эрэллэрэ да, баҕар, сэрэх-таамах буолуо. Софр. Данилов
Улуус кулубата куоракка киирэн тахсан баран, …… сэрэх-таамах курдук кэпсээн тахсыбыта. Болот Боотур
2. даҕ. суолт. Сэрэйэн көрүүгэ олоҕурбут, саарбах соҕус. ☉ Основанный на догадках, сомнительный
Топонимы итинник быһаарыыны маҥнайгы барыйаан курдук этэбит уонна сэрэх-таамах быһаарыы диэн аһаҕастык билинэбит. Багдарыын Сүлбэ
II
даҕ. Олус сэрэхтээх, сэрэхтээхтик сыһыаннаһар. ☉ Очень осторожный, относящийся к кому-чему-л. осторожно, с оглядкой
Былыр-былыргыттан икки атахтаах, иннинэн сирэйдээх, бокуйар сүһүөхтээх бороҥ урааҥхай ордук сананнаҕына, олус тутуннаҕына үтэһэтэ тостор, үйэтэ кэбириир диир буолаллара сэрэх-таамах сээркээн сэһэнньиттэр. Далан
Оннооҕор олус сэрэх-таамах дьон киниэхэ тимэхтэрэ сөллөн, ирэн-хорон, муҥатыйан бараллара, сүбэлэтэллэрэ. «ХС»

I догадка, предположение; гипотеза; бу билиҥҥитэ научнай сэрэх эрэ это пока ещё только научное предположение.
II осторожность || осторожный; маннык тубэлтэлэргэ сэрэх наада в таких случаях нужна осторожность; кини олус сэрэх киһи он человек очень осторожный.

толки и догадки; ол тубэлтэ арааһынай сэрэх-таамах төрүөтэ буолла этот случай вызвал всякие толки и догадки.