1) густой, пушистый, мохнатый; көп түү густая шерсть, густой мех; көп түүлээх ыт мохнатая собака; 2) рыхлый; көп буор рыхлая земля # көп түгэх түспүт а) содержимого осталось примерно одна треть; б) он пал духом, он пришёл в уныние.

образн. быть, казаться мохнатым и взъерошенным.

алла-булла кутурук (кутуруктаах) фольк. — хоп-хойуу, логлорхой уонна уп-уһун кутурук (бухатыыр атын хоһуйууга киэргэтэр эпитет). ☉ Густой, бугристо-мохнатый хвост (украшающий эпитет, применяемый к богатырскому коню)
Алла-булла кутуруктаах араҕас атын миинэн баран көтөн тахсыбыт [бухатыыр]. Саха фольк. Алла-булла кутуруктаах, Арҕаһыттан үүннээх-тэһииннээх, Айдаарыкы Араҕас аттаах, Алталаах Алтан Дуоллаҥса бухатыыр Түһүөн сөптөөх этэ. Күннүк Уурастыырап

даҕ. Уһун хойуу лабаалардаах; хойуу түүлээх. ☉ Имеющий длинные густые ветви, ветвистый; с длинной густой шерстью, мохнатый (напр., о лошади)
[Дьаарбаҥкаҕа] сигидиспит хойуу түүлээх кыракый аттардаах …… сахалар кэлэллэрэ. ОТК
Хайа арҕаһын, саҕатын сабардыы Маҥан баттахтаах кырдьаҕастардыы Дуолан дууп мастар чуоҕуһан үүммүттэр, Сигидиспит тэҥкэ үөттэр сиэттиспиттэр. Т. Шевченко (тылб.)

даҕ. Сахсайа сылдьар көп, сахсайбыт түүлээх; хойуу лабаалардаах. ☉ Пышный (напр., о волосах на голове); косматый, мохнатый (напр., о шерсти, мехе и ветвях)
«Бээ эрэ, эһиги ханнык боппуруоска кэллигит?» — диэтэ сахсаҕар баттахтаах курбуу курдук синньигэс кыыс. Н. Лугинов
Сөдүөркэ туундаралыы тигиилээх улахан сахсаҕар бэргэһэтин саллаччы кэтэн кэбистэ. Болот Боотур
Хойуу бояркалар, сахсаҕар үөттэр уонна иирэлээх бөлкөйдөр сөрүүн уунан илгистэллэр. Л. Попов
ср. бур. һагсагар ‘раскидистый’, монг. сагсгар ‘косматый; пушистый; развесистый’

даҕ.
1. Өрө күдээрийэн ыһылла сылдьар убаҕас лэппэччи кырыллыбыт баттахтаах (үксүн кыра оҕолор тустарынан). ☉ Имеющий слегка взлохмаченные жидкие, коротко подстриженные волосы (обычно о маленьких детях)
Кини [кыысчаан] сырдык күөх харахтааҕа, сэрбэгэр, муус маҥан баттахтааҕа, тэтэркэй кыракый уостааҕа. Л. Попов
Оо, сэгэртэйдэрим, Сэрбэгэр түүлээхтэрим, Сэгэйэр сэлииктэрим! С. Дадаскинов
Алталаах-сэттэлээх сэрбэгэр кыысчаан мин ыйытыыбыттан мунааран эдьиийдэрин өрө мыҥаата. С. Федотов
2. Намыһах, сиртэн арбах курдук элбэх салааланан үүммүт (үүнээйи). ☉ Низкий, густо разросшийся от самых корней (о растении)
Сэрбэгэр сигэ талахтар, Сибигинэһэ-сибигинэһэ, Сэбирдэхтэрин кытта кумуттулар. С. Васильев
Хараҕын сотто-сотто биир сири, сэрбэгэр талахтар үүммүт томтордорун одуулаһар. «ХС». Онно-манна сэрбэгэр сэппэрээктэр көстөллөр
ср. тув. селбегер ‘мохнатый’, кирг. сербегей ‘торчащий’

1. аат. Кылаана бүтэн эргэрбит тирии. ☉ Истёртый, изношенный мех
   Атах ороҥҥо Мүлдьү уол нэк быыһыгар мас ынахтарынан оонньуу олорор. Суорун Омоллоон
   Үтүлүгүн иһин нэгин быһыта тыытан ыла-ыла, бааһын бүөлүү туттумахтаата. А. Сыромятникова
   △ Эргэрбит тирии таҥас-сап (хол., сон, суорҕан). ☉ Старая изношенная вещь на меху (напр., пальто, одеяло)
   [Балбаара] кини сээкэй нэги холбоон, хохто буолан хаалбыт эргэ хомуһуол сонун дуомун хаҥатынан, урут таһырдьа Ньукулай үлэлиир үлэтин бэйэтэ үлэлиир буолла. Уустаах Избеков
2. даҕ. суолт. Кылаана бүтэн эргэрбит, илдьирийбит (түүлээх таҥаһы-сабы этэргэ). ☉ Истёртый, изношенный (о мехе)
   Микиитэ …… ньылбы сытыйбыт торбос ыстаанын сиргэ тэбэн кэбистэ да, нэк суо рҕанын ан ныг ар кии рэ н хаалла. Амма Аччыгыйа
   Байбал нэк бэргэһэтин, күтүр улахан сылгы үтүлүгүн кэтэн барда. Күндэ
   Илдьиркэй тоҥолохтоох куобах өрөҕөтө нэк сонум итиини соччо иҥэриммэт. В. Чиряев
   ср. бур. нэхы, нэхэй ‘меховой, длинношёрстный, мохнатый’, монг. нэкэй ‘овчина, овечья шкура’
   ◊ Нэк буол — элэйэн, аалыллан, кылааныҥ бүтэн эргэр (түүлээх таҥаһы этэргэ). ☉ Быть изношенным, истёртым (о мехе, об одежде на меху). Нэк буолбут соммун кэттим

даҕ.
1. Таарыйдахха тохто сылдьар, сахсархай (хол., буору этэргэ). ☉ Рыхлый, рассыпчатый
Хата, бу дойду буора көпсөркөйө бэрт эбит, күрдьэх иҥнигэһэ суох киирэр. А. Данилов
Саҥа хаар көпсөркөй, үрдэ кыра да салгынтан үрэллэҥнии турар. И. Федосеев
Көпсөркөй кумахха мунньустубут уу үрдүк сиртэн аллараа халыйан …… оҥкучах сиргэ мунньустар, сыыйа күөл эбэтэр бадараан буола кубулуйар. «ХС»
2. Чиҥэ суох, хайаҕастардаах, быыстардаах, саастардаах. ☉ Неплотный; дырчатый; пористый
Ити боруодалартан сорохторо көпсөркөйдөр. СПН СЧГ
Күлгэри аҥардас тыҥатынан эрэ тыынар, онон сибээстээн тыҥата баҕа тыҥатынааҕар уустук, көпсөркөй оҥоһууламмыт. ББЕ З
Мас көмөрө …… көпсөркөй буолан, гаастары уо. д. а. куртахха-оһоҕоско үөдүйэр дьааттаах бэссэстибэлэри бэйэтигэр иҥэрэн ылан куртах-оһоҕос ыарыыта көбөрүн бопсор. КПИ СИиУо
3. кэпс. Хойуу, уһун, көп (туох эмэ түүтүн туһунан). ☉ Густой, пушистый, мохнатый
Хап-хара тииҥ көпсөркөй кутуругунан оонньоон …… сүтэн хаалбытын курдук санаабытым. В. Гаврильева
Күнүһүн аҥыры көрөр уустук. Тоҕо диэтэххэ, уһун көпсөркөй түүтэ адьас хомус дьүһүнүн курдук. В. Тарабукин
4. көсп., кэпс. Үчүгэйдик чочуллубатах; сааһыламматах; ыһыллаҕас. ☉ Без тщательной обработки; неупорядоченный; рыхлый
Эдэр ааптар «Ньургуһуннаах сурук» диэн бастакы кинигэтигэр үгүс көпсөркөй хоһооннор бааллара киһини хомотор. «ХС»