аат., түөлбэ. Моонньугар уһун сахсаҕар түүлээх ордук улахан бараах, эһэ бараах. ☉ Крупный петушок с длинными перьями на шее, турухтан.

даҕ., түөлбэ. Сахсаҕар көҕүллээх, түүлээх эбэтэр лабаалардаах, сахсаҕар. ☉ С взъерошенными, косматыми волосами, перьями или ветвями, косматый
[Бэттиэмэ от] Улам-улам уларыйан, сахсаа буолан саһарсыйан Толоон бүттүүн көстө сүтэр Толбон күөхтүү көҕөрсүйэр. А. Бродников
◊ Сахсаа көҕөн — кураанах кус бииһэ: көҕүллээх баттахтаах бөдөҥ кус, уйус. ☉ Ненырковая утка с хохлом на голове, косатая кряква.
ср. бур. шагша ‘мелкий (некрупный)’, джаг. шакшал ‘сухое дерево’

I
сахсараҥнаа диэнтэн холб. туһ. Уу кытыытыгар сатала суох хойуу бараах үөрэ аһыы олорор
Сахсараҥнаһаллар, сырсаллар. Н. Антонов
II
даҕ. Хамсаатаҕын аайы сахсараҥныыр, сахсаҕар түүлээх. ☉ Имеющий взъерошенные, лохматые волосы, перья
Дьиэрэҥнэр дьэргэһэн Дьиэрэҥкэйдээн кэллилэр, Сахсараҥнас бараахтар Сардьыгынаһан элбээтилэр. С. Тимофеев

сыһ. Саллаҕар гына, саллайа сылдьар, саллайан көстөр курдук. ☉ Утолщая (утолщаясь) кверху или к переднему концу. Отун саллаччы кэбиһэн таһаарбыт
□ Тордох сону Догдоччу кэтэн, Сарыы этэрбэһи саллаччы анньынан, …… Халыҥ хаары хампарытан, Хара тыатыгар хаамта. А. Софронов
Сөдүөркэ туундаралыы тигиилээх улахан сахсаҕар бэргэһэтин саллаччы кэтэн кэбистэ. Болот Боотур

туохт. Биир тэҥник сыппат, көп, сахсаҕар буол (баттаҕы, түүнү этэргэ). ☉ Ниспадающий густыми неровными краями (напр., о волосах, шерсти)
Ыт Чачба сэкирийбит хойуу бытыктаах сирэйин сиирэ-халты салаамахтаата. П. Аввакумов
Григорий Спиридонович Смуглай бу тохтоло суох кырыктаах кыргыһыылартан илистибит көрүҥнээҕэ, чох хара баттаҕа үүнэн сэкирийбит аҕай этэ. И. Федосеев
Аҕата, хараҕын саба түһэ сылдьар бэскилээҕэ, сэкирийбит бытыктааҕа, улахан тойомсук, бардам киһи, Уссурия казага этэ. ЫДЫа

даҕ. Наһаа көп, сахсаҕар, арбаҕар. ☉ Лохматый, густошёрстный, длинношёрстный
[Эһэ] сэкир курдук түүтүгэр чопчулаһа тоҥмут муус кыаһаана аалсан тыаһыа диэн сэрэнэрэ сүрдээх. Н. Абыйчанин
Синньигэс биилинэн ыбылы ылбыт моҕотой эриэн сонноох, сэкир курдук кыһыҥҥы бэргэһэлээх …… казах аттыларынан хааман ааһан иһэр. Эрилик Эристиин
[Тоня] Трезору, сэкир түүлээх улахан ыты, сыабыттан сүөрдэ уонна ытын илдьэ куоракка киирдэ. Н. Островскай (тылб.)

I
1.
сахсаҥнаа диэнтэн холб. туһ. Өрүс кытыыларынан үөрдүспүт тураахтар аймалҕаны тутаннар сахсаҥнаһа көтөллөрө. Далан
2. Өс киирбэх санааҕар туох эмэ туолбаты оҥороору турун, өрүкүй, кэлбар (хас да эбэтэр элбэх киһиэхэ тутлар). ☉ Заблаговременно суетиться, хорохориться, легкомысленно решаясь на что-л., заведомо неосуществимое
Бандьыыттар соҕурууттан Нестор Каландарашвили этэрээтэ кэлиэр диэри сахсаҥнаһан бараннар мөлтөөн-ахсаан, …… сыҕарыйдар-сыҕарыйан испиттэрэ. Р. Кулаковскай
II
даҕ. Сахсаҥнаан хамсыыр, сахсаҥнаан көстөр, сахсаҕар түүлээх. ☉ Взъерошенный, лохматый
Чыычаах ыллыыр, кэҕэ этэр Чараҥ тыакам кэтэҕэр, …… Бадарааҥҥа сахсаҥнас Бараах үөрэ барылас. В. Чиряев

даҕ.
1. Сахсаҕар, өрүкүйэ сылдьар; бураллыбыт, ыһыллыбыт (баттах, бэргэһэ түүтүн туһунан). ☉ Взъерошенный; растрепанный, всклокоченный (о волосах)
Менделеев профессор алтан арбаҕар төбөтө ала-чуо лэҥкэйэн көстөрө. П. Филиппов
Арбаҕар будьурхай баттахтаах, сааһыра барбыт киһи хос аанын чанчыгар өйөнөн турар. Н. Габышев
Строд арбаҕар бараан бэргэһэтин сэгэччи кэппитинэн, ыҥыырыгар кырыылыы олорон Полянскайга тугу эрэ бэрт көрдөөхтүк сэһэргиир. Амма Аччыгыйа
2. Туора үүнэн адаарыйбыт хойуу лабаалардаах (мас туһунан). ☉ Раскидистый, разросшийся
Хочо арбаҕар үөттэрин быыстарынан хаһан аһыы сылдьар маҥан сылгылар арыый саһаран эрэ көстөллөр. Амма Аччыгыйа
Ол көстөр тумулга мин киһини-сүөһүнү өйдүүр буолуохпар диэри арбаҕар мутуктаах кэрэх мас турара. Суорун Омоллоон

1. аат. Сыһыыга, хочоҕо арыы курдук бииргэ бөлүөхсэн үүммүт мастар (үксүн иирэ, талах, хатыҥ); бөлөх мас, ыарҕа. ☉ Небольшая густая роща на лугу, в долине
   Хойуу байааркалар, сахсаҕар үөттэр уонна иирэлээх бөлкөйдөр сөрүүн уунан илгистэллэр. Л. Попов
   Кинилэр, холбоһо түһэн, сыылан бөлкөйү ааһалларын кытта буускалар ньиргийдилэр. А. Сыромятникова
   Болбукта, ыарҕа бөлкөйдөрө нэк суорҕаны бүрүнэн нухарыйан сыталлар. Н. Тарабукин (тылб.). Тэҥн. бөлөҕөс
2. даҕ. суолт. Бөлкөйдүү үүммүт, бөлкөй буолан турар. ☉ Растущий в виде рощи, представляющий собой небольшую густую рощу. Бөлкөй хатыҥ. Бөлкөй үөт. Бөлкөй талах
   □ Ылдьаана хас бөлкөй тиит, хатыҥ улаҕаларын өҥөлдьүйэ истэ. Софр. Данилов
   Бөдөҥ лоһуор мастардаах Бөлкөй ойуур тулалаах «Арыылаах эбэ» үрэҕэр …… Үрдүк үтүө мындаалаах Үөрэх дьиэтэ тутуллан, Оҕо аймах күннээбит, Оонньуукүлүү дэлэйбит. С. Васильев
   Көрөн сыттахпына, күөх бөлкөй от улам-улам үрдээн истэ. Т. Сметанин

даҕ.
1. Чиҥэ суох, көбдөркөй, ыһыллаҕас. ☉ Неуплотнённый, рыхлый, рассыпчатый (напр., о почве). Сахсархай буор. Сахсархай от
□ Оҕуруот култууралара чиҥээбэт сахсархай буору сөбүлүүллэр. ФНС ОС
Субурҕаттан утары кэбиһиигэ төһө да сахсархай от ылыллыбытын иһин үлэ сыыкыла түргэтиир, оҥорумтуота үрдүүр. ПАЕ ОС
Ноһуому …… кыра чөмөхтөрүнэн сахсархай гына тохпуттар. Г. Николаева (тылб.)
2. көсп. Үчүгэйдик ыпсыбатах, көтүмэх оҥоһуулаах. ☉ Неподогнанный, сделанный небрежно, некачественно (напр., о строении). Сахсархай тутуулаах дьиэ
□ Оҥочобут ыпсарыыта сахсархай соҕус дуу? М. Ефимов
△ Үчүгэйдик чочуллубатах, ыпсаҕайа, тупсаҕайа суох (хол., уус-уран айымньыны этэргэ). ☉ Недостаточно отточенный, «сырой» (напр., о литературном произведении)
Хоһоон бэйэтигэр сөбө суох формалааҕа, үгүс сиринэн сахсархайа көстөн кэлбитэ. «ХС»
3. көсп. Саарбах, бутуллаҕас (хол., киһи санаатын туһунан). ☉ Незрелый, несовершенный (напр., о мыслях)
Сахсархай санаабын Сааппакка, саллыбакка саҥарар саҥнаахпын. А. Софронов
Өр үөрэнэн, Үгүстүк үтүрүһэн Үллэмэй кинигэттэн Өйү итигэстэспитэ, сахсархай санаата Сааһыланан испитэ. С. Васильев
4
чачархай 1 диэн курдук. Александр Петрович мичээрдээн сахсархай маҥан бытыга ибигирии хамсаталаан ылла. Амма Аччыгыйа
5
көр сахсаҕар. Мэкчиргэлэр сымнаҕас уонна сахсархай түүлээхтэр, онон тыаһа суох көтөллөр. ББЕ З. [Салааска] аттыгар сахсархай түүлээх бараан сонноох Валерка уонна Пантелей көһүтэ тураллара. Ю. Сотник (тылб.)