туохт. Курдуулаах буол. ☉ Иметь опояску, обод (об урасе). Моҕол ураһа үс сиринэн курдууланар

даллай диэнтэн дьаһ
туһ. Чуура икки илиитин даллатан Тороевы кууспутунан биллэрик ороҥҥо оҕунна. Л. Попов
[Моҕол ураһа] тойон кыыл кэтит кынатын даллатан өксөллөн олорорун санатан, барыйан турар. Сайа
[Ат] кулгаахтарын даллатан, баһын умса анньан бакыйан туран кэбистэ. Н. Заболоцкай

ураса (старинное жилище якутов в виде высокого конического шалаша из наклонно поставленных длинных жердей, плотно обтянутых оленьими шкурами или обложенных берёстой, древесной корой); хатырык ураһа ураса, обложенная древесной корой; сарыы ураһа ураса, обтянутая ровдугой; буор ураһа ураса, обложенная землёй; моҕол ураһа монгольская ураса (просторное летнее жилище).

күөх I диэнтэн нор
поэз. Түөнэ Моҕол аҕаккабыт, Күбэй хотун ийэккэбит, Күөхтүүр отто тэлгэттэриҥ! Ньургун Боотур убайыкпыт Кыайан-хотон иһэр эбээт! Суорун Омоллоон
Тыымпы күөлгэ балыксыт Туутун уга киириитин Күөхтүүр ойуур быыһынан Көрө-көрө кэлбитим. П. Тулааһынап
Бурдук туман тымныыны Муора диэки холдьоҕон, Күөхтүүр сааспыт барахсан Күөгэлдьийэн иһээхтиир. Т. Сметанин

туохт. Аанньалааҕы, көдьүүстээҕи оҥор. ☉ Сделать что-л. путное, полезное. Моҕол хотун күбэй ийэбиттэн Күттүөннээн көрдөһөр. Саха сэһ
1977
Күттүөннээн-туһааннаан Күтүөт оҕоҕутун Көһүтэн көрөөрүҥ. П. Ойуунускай. Оттон хоруобу, «ээ, түүл иигэ-сааҕа баҕайы ини» диэн, соччо күттүөннээн тойоннуу да барбатаҕа… Күннүк Уурастыырап

көр моҕол
Саха төрдө буол бут Саха Саарын тойон, Сабыйа Баай хотун икки-үс моҥол ураһалара көстөллөр. П. Ойуунускай
Улуу булгунньах бадахтаан, Уонунан былас оҕуруктаах Оргул-моҥол ураһаны оҥорон-туруоран кэбиспиттэр. П. Тобуруокап
Сорох баайдарга үстүү курдуулаах улахан моҥол ураһалар бааллара. БИГ ӨҮөС

туохт. Туохха эмэ тулааһынна оҥор, тулааһыны туруор. ☉ Делать стойку, ставить столб, подпорку для чего-л.
Туллуо диэн Тоҥ тимиринэн тулааһыннаан, …… Улуу киппэ быһыты Тутан-туотан томтотон Таһаарбыттар эбит оҕолоор! С. Зверев
Тайах тиитинэн баҕаналаан, Дуул тиитинэн тулааһыннаан, Үс курдуулаах Моҕол ураһаны оҥоһунна. С. Васильев
[Дьиэбин] Туллаҥнаабатын диэн Тулааһыннаатым; Өҕүллүбэтин диэн Өһүөлээтим... М. Тимофеев

аат. Былыргы сахалар сайыҥҥы, оттон көс олохтоох дьон көтүрэн көһөрө сылдьар үөһээ өттүнэн суптугур быһыылаах, дьардьамата ураҕас мастарынан оҥоһуллубут, тугунан эмэ (хол., тириинэн) бүрүллүбүт дьиэлэрэ. ☉ Старинное стационарное летнее жилище якутов и переносное — кочевых народов в виде высокого конического шалаша из наклонно поставленных длинных жердей, плотно обтянутых чем-л. (напр., пластинами берёсты или шкурами), ураса
Кыыс ураһа иһигэр Хара саһыл бэргэһэни Уолугар анаан тигэр. И. Гоголев
Аныгы бөһүөлэктэргэ аны бэл буор балаҕан аҕыйах, ураһа диэн кэлиэ дуо. Тордох да көстүбэт. Н. Габышев
Тумара ортотунааҕы үрдүк тиит арыыга хаарбах ураһа турар. И. Данилов
Ураһа — ураты быһыылаах, көстүүлээх сахалыы архитектура пааматынньыга. В. Протодьяконов
◊ Буор ураһа — буор сыбахтаах ураһа. ☉ Ураса, крытая, обложенная землёй, земляная ураса
Буор ураһалар өссө да үрэх быыстарыгар, өрүс тумулларыгар манабыл буолан тураллар, быстах хонон ааһарга, сайын олорон балыктыырга. Н. Габышев
Буор ураһа, анааран көрдөххө, бука, Египет пирамидаларыттан даҕаны аҕа ини! «ХС». Далла ураһа — кыра кээмэйдээх ураһа. ☉ Малая ураса
Толоон хотугу өттүгэр Тоҕус моҕол дьиэ буруота Унаарыйан көһүннэ, Аҕыс далла ураһа Сандаарыйан көһүннэ. Ньургун Боотур
Моҕол ураһа диэни баай ыал туруорунара үһү, далла ураһа диэни дьадаҥы ыал оҥостунара үһү. Багдарыын Сүлбэ
Моҕол ураһа көр моҕол. Былыргы саха моҕол ураһаҕа таҥараны ахтар, алгыс-арчы этэр дьиэтэ буолар. П. Ойуунускай
Мусуой биир сонун кэрэхсэнэр тутуутунан саха моҕол ураһата буолар. «Чолбон». Сандама ураһа — иһирдьэ киирдэххэ олус сырдык ураһа. ☉ Ураса, очень светлая внутри
Былыр уон ахсыс үйэҕэ …… Кутуйах кинээс сүүрбэ биэс оронноох аарыма улахан сандама ураһалааҕа үһү. «ХС». Сарыы ураһа — сарыы тириинэн бүрүллүбүт ураһа. ☉ Ураса, обтянутая ровдугой. [Дыгын баай] төннөрүгэр, сарыы дуу, туос дуу ураһаларын Бэрт Хара диэки өттүн хаалларан, аҥаар өттүн тоҕо тардан өрүскэ көһөллөр. Саха фольк. Тордох ураһа — ыыһаммыт сарыынан бүрүллүбүт ураһа. ☉ Ураса, покрытая прокопчённой на дыму ровдугой
Уйаара-кэйээрэ биллибэт туундара устун тордох ураһанан дьон көһө сылдьара. Н. Якутскай. Туос ураһа — саха былыр сайын олорорго туоһунан эркиннээн оҥостор ураһата. ☉ Берестяная ураса. Эллэй Боотур туостаан, туос ураһаны туруорар
Саха фольк. Маар халдьаайытыгар туос ураһа туналыйан турар. Л. Попов. Ураһалыы анньыы (сиик) — ураһа курдук быһыылаах ойууну таһаарар сиик. ☉ Конусообразный шов
Үчүгэй талахтаах, кыллаах иһити иитин ураһалыы эбэтэр иилэҕэс анньыы диэн сиигинэн тигэллэр. АЕЕ ӨҮОБ
Иилэ тардыы, ураһалыы сииктэринэн күндүгэ-мааныга туттуллар иһиттэри тигэллэр. ПСН УТС. Хатырык ураһа — мас хатырыгынан бүрүллүбүт ураһа. ☉ Ураса, покрытая древесной корой
[Тарабыыкын] сайылыкка таҕыстаҕына, хатырык, туос ураһалары туруортаан, хамначчыттарын туспа олордор. Л. Попов. Ходьол ураһа — орто кээмэйдээх ураһа. ☉ Средняя по величине ураса
Балаҕан иннигэр …… хоспох, эргэ ходьол ураһа, үүт астыыр кыра дьиэ эҥин баар. «ХС»
ср. турк. орача ‘небольшая юрта’, бур. урса ‘чум, шалаш, конусообразный шалаш’

бырдьа бытык — маҥхайбыт кэтит сараҕар бытык. ☉ Седая окладистая борода
Аал уотум иччитэ, Бырдьа бытык, Хатан Тэмиэрийэ, Тойон моҕол оҕонньор эһэм. А. Софронов
Аал уот иччитэ Алтан баһырҕас, Бырдьа бытык, Кыырык төбө Аан дархан Тойон эһэм, Атыҥырыыр буолаайаҕын. Эрилик Эристиин
Дьэ, ытык кырдьаҕас, бырдьа бытык, кыырык төбө, эн маны барытын сыта-тура, сыыйасыппайа ааҕыаҥ. Н. Заболоцкай; бырдьа бэттиэмэ — үрүҥ төбөлөөх бэттиэмэ. ☉ Мятлик белый (дикорастущий кормовой злак). Бу алааска бырдьа бэттиэмэ үүнэр. Алаастарга күөл кытыыларынан бырдьа бэттиэмэ үүнэр

аат.
1. Киһи-сүөһү, кыыл-көтөр, үөн-көйүүр таһаарар убаҕаһахойуута. ☉ Испражнения, выделения людей, животных и др. живых существ
Кини [ийэ-моҕол кыыл] иигиттэн-сааҕыттан үөн-көйүүр үөскээн-тэнийэн испит эбит. П. Ойуунускай
[Борооскулар] тохпут отторун харбаан ылан, илиитинэн иигин-сааҕын ыраастаан, долборуктарыгар уган биэрдэ. Эрилик Эристиин
2. көсп. Туох эмэ кырата, куһаҕана, туһата суоҕа. ☉ Мелюзга, мелкота, мелочь
Иик-саах балык. Иик-саах кус. Оттон хоруобу, «ээ, түүл иигэ-сааҕа баҕайы ини» диэн, соччо күттүөннээн тойоннуу да барбатаҕа. Күннүк Уурастыырап