туохт., түөлбэ. Ардаҕыр, түүнүгүрэн хараар. ☉ Мутнеть от плесени, плесневеть.
ср. др.-тюрк. арда ‘испортиться, плесневеть’

прям., перен. темнеть, мутнеть, тускнеть; бу күөл уута боролуйбут вода в этом озере помутнела; кыыһыран боролуйа түстэ рассердившись, он потемнел лицом.

туохт., поэт. Өлбөөркөй дьүһүннэн, өлбөөдүй; болоор. ☉ Тускнеть; мутнеть
[Манчаары:] Маҥан күнүм балаадыйда, Үрүҥ күнүм өлбөөдүйдэ, Үтүө абаҕам, өрүһүй! А. Софронов. Күрүлэс күргүөм күннэргэ – Күндэл дьэргэл мичээргэ Көмүс долгун алааспар – Көҥүл тыына туойбакка, Балаҕаҥҥа сыттамый, Балаадыйан хаалламый. А. Абаҕыыныскай
Күн уотун төлөнө Көстө-көстө Балаадыйан малыйар буолла, Ый уотун бадаҕа тахсатахса Балаадыйан малыйар буолла. Күннүк Уурастыырап

туохт.
1. Кырган, кыдыйан кэбис, суох оҥор (хол., өстөөхтөрү). ☉ Губить, истреблять, уничтожать (напр., врагов)
Онтон Охооно эмээхсин Мэник Мэнигийээннээххэ киирэн: «Дьэ, өлөрбүккүт, өһөрбүккүт, алдьаппыккыт!» – диэн баран, тутуталаары гыммыт. Суорун Омоллоон
Өстөөх бииһин өһөрдүбүт. Эллэй
Өстөөхтөрү өһөрөөрү кырыылардаах Өргөстөөх ыстыыгы Өрө тутан иһэбин. Е. Иванова
2. Уоту умулуннар, уоту (уоттаах чоҕу) күлүнэн көмп. ☉ Гасить, погасить огонь (засыпав золой, напр., в печке)
Оһох уотун күлүнэн көмөн, өһөрөн кэбиһэллэр. Күннүк Уурастыырап
Тахсыбыттара: ыаллара ойууннарын кыырдараары, уоттарын өһөрөн, борук-сорукка олороллор эбит. Болот Боотур
3. көсп. Суох оҥор, буортулаа (хол., үөрүүнү). ☉ Испортить (напр., радостное настроение). Дьон настарыанньатын өһөрүмэ
□ Оһоҕум унаар буруотун өһөрүмэ. Айталын
ср. др.-тюрк. өшэр ‘темнеть, мутнеть (о глазах)’, др.-тюрк. өчүр ‘гасить, тушить; уничтожать’

туохт.
1.
туманнан диэн курдук. Ый ньуура туманнырда. Күннүк Уурастыырап
Туманнырбыт мыраан үрдэ. Р. Баҕатаайыскай
Эбэ урсуна барыта кини хараҕар туманныран көһүннэ. И. Гоголев
2. Үчүгэйдик көрбөт, өлбөөркөй буол (уйадыйбыт, ытаары гыммыт киһи хараҕын туһунан). ☉ Туманиться, мутнеть (о глазах расчувствовавшегося, готового заплакать человека)
Дьон …… уйадыйбыт сүрэхтэрэ ыган, харахтара туманныран барбыта. М. Доҕордуурап
[Саргы] сылаанньыйбыт иэйиитэ, сырдык эрэлэ симэлийэ охсон, хараҕа туманныран барда. И. Егоров
Наҕыл Байбал …… харахтара улам ууланан, туманныран бардылар. В. Скрябин
3. Сиигирэн, туманынан бүрүлүн (хол., таас, өстүөкүлэ туһунан). ☉ Становиться мутным, тусклым, затуманиваться из-за влаги (напр., о стекле)
Дьиэлэр сииктээх түннүктэрэ түүҥҥү уокка туманнырар. Чэчир-80
Кыһын ачыкы тааһа мууһурбатын, туманнырбатын наадатыгар уулуссаҕа тахсыах иннинэ ачыкы тааһын кураанах глицериновой мыыланан сотуохха наада. ДьХ

туохт., кэпс.
1. Тугунан эмэ (хол., туманынан, былытынан) бүрүллэн саппаҕыр; күлүгүр, бүдүгүр (үксүгэр халлааны этэргэ). ☉ Заволакиваться чем-л. (напр., туманом, облаками); мутнеть, блёкнуть (обычно о небе)
Будуор-бадыар борук-сорук дойду Түүл-бит курдук Түүппэҕирэ оргуйан көһүннэ... П. Ойуунускай
Бачча тухары түүппэҕирэн турбут түннүктэрэ атын үлүгэрдик сандааран таҕыстылар. Н. Заболоцкай
Киэһэнэн күн-дьыл түүппэҕирэн, былыттанан барбыта. Ю. Рытхэу (тылб.)
2. көсп. Тууйулун, тумнаһын (киһи санаатын туһунан). ☉ Быть подавленным, угнетённым
Тугу да туһалаабакка, маннык моорук буолан сыттахпына, өйүм-санаам түүппэҕирэн, хааным бөлөнүйэн, бу кэлэр кыһыны хайдах да туоруур кыаҕым суох. И. Семёнов
Өй-санаа түүппэҕирэрэ, мунаахсыйара сүрдээх да буолар эбит. Сэмээр Баһылай
Өйүмсанаам, былыттаах халлаанныы, улаханнык түүппэҕирдэ. «ЭК»
3. көсп., кэпс. Туохтан эмэ санаарҕаан, тууйуллан саппаҕырбыт, өспүт көрүҥнэн. ☉ Стать мрачным, хмурым, насупиться
Тоҕо эрэ, ити мунньахха кини табыллыбата, сирэйэ-хараҕа өһөн, түүппэҕирэн, чобуо бэйэтэ сөҥ түһэн хаалла. «ХС»
[Петя] саҥатыттан матан, түүппэҕирэн, ытаабыт сирэйдэнэн-харахтанан, чэйгэ тахсан олорбутун бары өйдөөн көрбөтөх курдук тутуннулар. Л. Толстой (тылб.)
Дэлби түүппэҕирбит, мөлтөөбүт-ахсаабыт дьүһүннээх. Ч. Айтматов (тылб.)
ср. др.-тюрк. түр ‘сворачивать, заворачивать, свёртывать, складывать’