саҥа алл. Этэр киһи тугу эрэ көннөрөр кыаҕа суоҕуттан олус кыһыйарын, кыйаханарын бэлиэтиир. ☉ Обозначает бессильную досаду говорящего (обычно не имеющего возможности исправить случившееся)
Алыс да эрдэ кырытыннардыҥ! Абам эбит! Абаккам эбит! С. Данилов
«Тууй-сиэ! Абам эбит», — диэн баран сиргэ силлээтэ. Н. Неустроев

саҥа алл. Саҥарааччы курутуйуутун-хомойуутун, суланыытын көрдөрөр. ☉ Выражает досаду, огорчение, сетование говорящего. Абата эбит, эрдэ турбаккабын
□ «Оо, абата эбит, саалаах киһи биирдии-биирдии күөһэлитэн түһэриэн бэрт эбит», — дии санаата. В. Ойуурускай
Айбыттан, айыыттан Арахсан истэхпит Абатын эбитин! П. Ойуунускай

абата эбит

эб.
1. Буолуон сөптөөх хайааһыны баҕарыы, сэмэлээһин дэгэттээх көрдөрөр (кэлэр кэмнээх туохт. ф-ларын кытта тут-лар). ☉ Выражает возможность действия с оттенком желания и укора (употр. с ф. гл. буд
вр.). Кини да барыа баар эбит. —Субу сылдьыахха баар эбит. А. Федоров. Дьонтон да кыбыстыах баар эбит. «ХС»
2. Туохтуур кэлэр кэмин кытта саҥарааччы өр кэтэспитэ, дьулуспута олоххо киирбититтэн үөрүүтүн, астыныытын көрдөрөр (ээ, ньии эб. кытта тут-лар). ☉ Выражает радость, удовлетворение говорящего по поводу совершения долгожданного действия (употр. в сочет. с част. ээ, ньии)
Оҕом көтөн кэлэрин көрүөм баар эбит ээ. С. Ефремов
Биһиги хааннаах хара көлөһүммүтүн супту уулаан халыҥ хаһаламмыт, суон саалламмыт батталлаах баайдар саргылара самнар күнэ кэлиэ баар эбит ээ! Софр. Данилов
Ыран-ыран ыырбын буллум, Көтөн-көтөн көмүс уорукпун Көрүөм баар эбит ньии, сэгээр! П. Ойуунускай
3. Сорох иэйиилээх суолталаах ааттары уонна холбоһуктары кытта саҥарааччы абаккаланыытын, муҥатыйыытын-суланыытын көрдөрөр. ☉ С некоторыми эмоциональными именами и сочетаниями выражает негодование, сетование, жалобу говорящего
Ол үтүө баҕабын толорботох сорум баар эбит! Амма Аччыгыйа
Тиит маһын тэҥкэтэ, уһуктаах чыпчаалынан үрдүк күөх халлаан ньуурун аала турбатах абаккабыт баар эбит диэх курдук, куугунаһа, курулаһа, иҥиэттэ-иэдэйэ турдахтара үһү. Н. Неустроев
Уонна эн, бука, аанньаҕа элиэтээбэтэх кырдьаҕас буоллаҕыҥ буолуо. Оо, абам да баар эбит! Амма Аччыгыйа

саҥа алл. сыһыан холб. Саҥарааччы сөҕөр-махтайар, бэркиһиир, суланар сыһыанын көрдөрөр. ☉ Выражает изумление, сетование, сокрушение говорящего (ну и ну!, просто ужас!, ну ты даешь!). Аны аатын умнан кэбиспит, буолар да эбит! Буолар да эбит, биир да балык кэлбэтэх
□ Дьэ, Кэтириис, көрбөтөҕү көрөн кэллим! Буолар да эбит! И. Гоголев
«Ээ дьэ, буолар да эбиккин!» — диэн часкыйда Маякин. «ХС»

көр буолар да эбит (эбиккин)
Дьон ол курдук эттилэр, дьэ буолар эбит. А. Сыромятникова
Ханна барбыта буолуой? Дьэ буолар да эбит... В. Протодьяконов
Дьэ буолар да эбит, бачча үрүк-түрүк сылдьан аны бөрө аһылыга буолара хаалбыт эбит буоллаҕа. В. Ойуурускай
Кини дьонтон үөрбүтүн, аны мин киниттэн үөрбүппүн... Дьэ буолар да эбит... «ХС»

саҥа алл. сыһыан холб. Саҥарааччы туох эмэ табыллыбатыттан, тугу эмэ сөбүлээбэккэ суланарын, муҥатыйарын, абаккатыйарын көрдөрөр. ☉ Выражает сетование, причитание, негодование говорящего по поводу того, что составляет содержание высказывания (ох, какая беда ; о, какое мучение ; о, горе какое)
Муҥ да буолар эбит, бу хаһан тохтуох ардаҕый? «ХС»
Муҥ да буолар эбит, уһун сайыны быһа оттоо бут оппут уокка былдьанна. «Чолбон»

көр муҥ да буолар эбит
— Муҥум баар эбит ньии [сирэйин саба туттар]. Н. Неустроев

көр муҥ да буолар эбит
Муҥум-сорум эбит! Баар-суох тайахсыт ыппын сиэтэхтэрэ. Н. Якутскай. «Муҥум-сорум эбит. Б у к эриэтин!» — диэбит куобах. Буу та быстарынан, Муҥ кыраайынан Чүөм пэҕэ түһэн өлөөрү сүүрбүт. Баал Хабы рыыс

– муҥ да буолар эбит диэн курдук (көр муҥ)
Өлүү эбит доҕор. Сүгүн олорпот киһи үөскээтэҕэ. Болот Боотур

эб.
1. Этиллэр санаа чахчылааҕын, көстөн турарын итэҕэйиини көрдөрөр. ☉ Выражает убеждение говорящего в достоверности, очевидности сообщаемой мысли (оказывается, как выяснилось)
Быйыл сайылыкка сир симэҕэ олус да үүммүт эбит. Суорун Омоллоон
Кэнникинэн быһаардаҕына, Дьөгүөрдээн диэн аҕалааҕа, Бэһиэлэйэптэр эргинэр таһаҕастарын тиэйэн, Охотскайга барбыт эбит. Амма Аччыгыйа
Ити торулааччы киргил эбит, тоҥсоҕой буолбатах. В. Яковлев
△ Буоллаҕа эбиискэни кытта суолтатын ыкса ситимнээн түмүктүүр толбоннонор, оттон дуо, дуу, дии курдук эбиискэлэри кытта суолтата оннунан хаалар. ☉ В сочетании с частицей буоллаҕа выражает оттенок умозаключения
Хор, куһаҕан, сут дьыл моҕотой киһиттэн куттаммат дииллэрэ кырдьык эбит буоллаҕа. И. Гоголев. Наадалаах курдук буолар эбит дуо… Амма Аччыгыйа
Тыый, Ааныс ынаҕа сиргэ төрөөн хаалтын булан, оҕотун көтөҕөн иһэр эбит дии. Н. Заболоцкай
Бу киһи манна кэлэ сылдьар эбит дуу! Д. Таас
2. Туохтуур -ыах, -ыа пуормаларыгар сыстан болдьох киэби үөскэтэр уонна кини баҕарар, усулуобунай суолталарын көрдөрөр. ☉ С формами глагола на -ыах, -ыа образует сослагательное наклонение, выражая его желательное и условное значение
Мин дьиэбэр бара түһэн кэлиэ эбиппин. Амма Аччыгыйа
Ону Сергей Петрович биһигини кытта сүбэлэһэн да баран ыҥырыа эбит. Софр. Данилов
Аҥаардас ийэм тылынан сылдьыбытым буоллар, сүөһү аттыгар үктэниэ суох эбиппин. М. Доҕордуурап
Хаһыҥ түспэтэр, бу курдук үчүгэй буолуо эбит. «Кыым»
3. Сорох контекска этэр санааны эмоциональнай күүһүрдүүнү көрдөрөр. ☉ В определённом контексте выражает эмоциональное усиление высказываемой мысли
Аата, үөрүөм да баар эбит! Отчуттарбын аһатар астаннаҕым. Амма Аччыгыйа
«Чэ, чэ, ээх, бэрдиҥ эбит!» — диэтэ Фёдор Васильевич. Софр. Данилов
Хата биирдэ көмөлөспүт эбит! «ХС»
ср. др.-тюрк. ермис ‘оказывается’, тюрк. емиш, имеш ‘якобы, как будто, говорят, мол, дескать’

саҥа алл. сыһыан холб., көр муҥ да буолар эбит
Оо дьэ, эмиэ сорум эбит доҕор. Хайдах гынан итэҕэттэриэх муҥум буолла! С. Ефремов

аат. Киһ и т уруг ун, өйү нсанаатын айгыратар улахан эрэй, кыһалҕа. ☉ Мука, безмерное страдание (моральное и физическое)
Бу кырдьаҕас көрүҥэр кинилиин муҥ-сор аргыстаспыта киһи хараҕар тутатына быраҕыллар. «ХС»

1. частица 1) модальная а) выражает достоверность, очевидность сообщаемого факта оказывается; манна аҕыйах хонукка олорбут эбит оказывается, здесь он жил несколько суток; б) с гл. буд. вр. выражает желание говорящего бы; сынньана түспүт киһи үчүгэй буолуо эбит хорошо бы немного отдохнуть; в) со словами баар, да выражает усиление: кини ыллыыр да эбит ! как хорошо он поёт!; сор да эбит, муҥ да эбит ! что за горе, что за несчастье!; г) со сл. буоллаҕа выражает убеждённость: ыалбыт кэлбит эбит буоллаҕа значит, наш сосед приехал; 2) словообразующая разг., образует от вопр. мест, неопр. мест, и нек-рые нареч.: туох эбит что-нибудь; ким эбит кто-либо; хайа эбит какой-нибудь; ханнык эбит а) какой-нибудь; какой-то; б) неважно, так себе; хайдах эбит как-нибудь; хаһан эбит когда-нибудь, когда-либо, иногда; ханна эбит где-нибудь; хантан эбит откуда-нибудь; төһө эбит много; 2. союз усл. если; бэрдиҥ эбит, итини дакаастаа если ты такой хороший, (то) докажи это.

сильная мука, безмерное страдание, пытка (моральная и физическая).