ходьоруй диэнтэн тиэт
көрүҥ. Хотун дьахтар …… мэтэрийэ-мэтэрийэ өрүтэ ходьоруйбахтаата. И. Гоголев

ходьороҥноо диэнтэн холб. туһ. Куриль тиэрэ мэтэрийэ-мэтэрийэ алларастаан барда, көлүллэн иһэр табалар соһуйан ходьороҥноһо түстүлэр. Доҕордоһуу т.

мэтэрий диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Элэҥ Аана оһох иннигэр иттээри мэтэриҥнии-мэтэриҥнии, кэпсээн ыһыахтанна. И. Егоров

мэтэрий д и э нтэн тиэт
көрүҥ. Дьиэлээх оҕонньор тиэрэ мэтэрийбэхтээн доҕолоҥноон тии йэн үксүн остуос быһар. Амма Аччыгыйа

туохт. Саҥа таһааран улаханнык сарылаан ытаа. ☉ Громко навзрыд плакать, рыдать, реветь
Оҕо өрө мэтэрийэ-мэтэрийэ ытаан марылыыр. Н. Якутскай
Дьиэ иһинээҕи аймааһынтан оҕо уһуктар, ытаан марылыыр. Н. Заболоцкай
[ Наташа] ыстанан тиийэн олоро түстэ да, ытаан марылаан баран, өргө диэри кыайан уоскуйбата. Л. Толстой (тылб.)

мэтэрий диэнтэн көстө түһүү. Сотору соҕус кыра оҕонньор хардыылаатаҕын аайы тиэрэ мэтэрис гына-гына, доҕолоҥноон кэллэ. Амма Аччыгыйа
Улахан бартыбыаллаах уонна хаалтыстаах эдэркээн Түмэппий мэтэрис гына түстэ. А. Сыромятникова

туохт. Наар биир күдьүс балаһыанньаттан сылайбыт, көһүйбүт эккин-хааҥҥын, илиигин-атаххын сынньатан, көннөрөн уунаҥнаа. ☉ Расправлять уставшие от однообразного положения руки, ноги, потягиваться
Саша …… көһүйбүт илиитин-атаҕын имитэн тыыллаҥнаата быһыылаах, сүһүөхтэрэ биллэр-биллибэттик лачырҕастылар. Софр. Данилов
«Һуу, дьэ бэрт!» — Ылдьаа олоппоһун өйөнөрүгэр чиэстэнэн, өрө мэтэрийэ-мэтэрийэ, астына тыыллаҥнаан ылла. Н. Лугинов
Ынаҕа улахан дьаалы киһи кэлэн саҥарда диэн соччо уолуйбата, аргыый аҕай айгыстан турда, тыыллаҥнаан ылла уонна атыҥыраабыттык, улахамсыйбыттык Витя диэки көрөн кэбистэ. Н. Заболоцкай

сыһ. Олус күүскэ, ыга, кытаҕас курдук. ☉ Очень крепко, цепко, как железные щипцы, клещи
Чогдоон күүстээх илиитинэн кытаҕастыы ыга харбаабыта. Далан
Сүр соһумардык уолчааны ким эрэ кытаанах илиитэ бэгэччэгиттэн кытаҕастыы ыга ылла. И. Никифоров
Алексей …… күүстээх тарбахтар аҥар атаҕын кытаҕастыы бобо туппуттарын билбэккэ тиэрэ мэтэрийэн быраҕан эрэрэ. Е. Неймохов

сыһ. Төбөҕүн санныгар чугаһатан, моойгун кылгатан (тутун). ☉ Вжимая голову в плечи
[Өксүүнньэ] төбөтүн чыхаччы туттубутунан түргэн үлүгэрдик тоһугураан сууна барда. А. Фёдоров
Эмиийдиир дьахтар илиитигэр мунньаҥныы-мунньаҥныы, кыракый төбөтүн чыхаччы туттан, кыыс тиэрэ мэтэрийэр эбит. Л. Толстой (тылб.)
Саҥардаҕына кини төбөтүн чыхаччы туттар. М. Лермонтов (тылб.)

аат. Сүүһүгэр туоһахталаах, тумса, атаҕа араҕас (хоҥортон кыра) хаас. ☉ Гусь белолобый
Үөһүнэн лыглыйа хаастар халыҥ үөрдэрэ кылыкынаһа саҥарсан аастылар. И. Гоголев
Эриэн түөстэр, хоҥордор Эрэл тахсар доҕоттор Алтан харах, лыглыйалар, Хаастар аһыыр сирдэригэр. Күннүк Уурастыырап
Хоҥор, икки киһи үрдүгэр кэлээт, бэрт кыратык кыык-хаах саҥарда, …… онуоха лыглыйалар кыыбырҕаһакыыбырҕаһа өрө мэтэрийэн таҕыстылар, бөлүөхсэн аймаластылар. И. Никифоров
◊ Кыра лыглыйа — лыглыйаҕа майгынныыр кытархай тумустаах, харахтарын тулатынан араҕас тиэрбэс курдуктаах кыра хаас. ☉ Похожий на белолобого, но меньший по размерам гусь с розовым клю вом и жёлтым вздутым кольцом вокруг глаз, пискулька.
ср. тур. лейлек, кум. лакълакъ, туркм. леглек ‘аист’, эвенк. илаглика, лиглакун ‘казарка’