сущ
(ж. р.)
мэтээл

сущ.
мэтээл

уур диэнтэн дьаһ
туһ. Сэптэрин-сэбиргэллэрин хомуйан ылан, уурдаран кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Үс сиргэ алимент төлүүргэ Үҥсэннэр, уурдарбыт эбиттэр. П. Тобуруокап
Кини мин төрүттэрим ыраахтааҕыттан ылбыт чыыннарын, мэтээллэрин остуолга уурдаран баран, бэйэм икки мэтээлбин кэтэрдэн олорон хаартыскаҕа устубута. Эрилик Эристиин

иил диэнтэн төхт
көрүҥ. Сонун ылан сахсыйда уонна онтун эҥээригэр били мэтээллэри иилитэлээтэ. Л. Попов
[Мэник Мэнигийээн] Көһүйэ бөһүйбүт мастарын аһынан, Таҥаһын-сабын онно иилитэлээтэ. М. Ефимов

туохт. Наҕараадата биэр, анаа. ☉ Награждать к ого-л.
Ыраахтааҕы бырабыыталыстыбата …… Анучины сибэтиэй Станислав уордьанынан наҕараадалаабыта. П. Филиппов
Үрдүк көрдөрүүлэрин иһин …… мэтээллэринэн уонна уордьаннарынан наҕараадалыыллар. ЭБТ

аат. Сэриилэһэн, охсуһан хоппут киһи. ☉ Одержавший победу на войне, в борьбе, победитель
Кыайбыттар үөрэн-көтөн, аһаан-сиэн барбыттар. П. Ойуунускай
Кыайбыттарга — мэтээл, уордьан. Дьуон Дьаҥылы
Хинган халыҥ хапчаан Кырыы тааһын туораан, Кыайбыттары өйдөтөрдүк Туругурда өйдөбүнньүк. А. Абаҕыыныскай

кылырдаа диэнтэн холб. туһ. [Оптуобуска] арай билиэт биэрэр аптамааттар харчы тыаһынан кылырдастылар. Н. Лугинов
Сэрии бүтэн, кубарыйбыт гимнастеркалаах дьоннор мэтээллэрэ кылырдаһан кэлитэлээн барбыттара. «ХС»
Үүннэр тимирдэрэ кылырдастылар, ыҥыырдар кыычыгырастылар. А. Фадеев (тылб.)

көр баан I
[Балбаара Аанаҕа:] Тукаам, кэл таҕыс эрэ ыл, былааккын үчүгэйдик маан. Ити баай Көстөкүүн эйигин ыйыта кэлбит быһыылаах. Эрилик Эристиин
Дьөгүөрсэ Тырын каайап мааны таҥаһын таҥнара, уордьанын маанара, мэтээллэрин иилинэрэ уонна улуус быраабатыгар киирэрэ. Н. Якутскай

аат. Н аҕарааданы туттарыы. ☉ Награждение
Уордьаннарынан уонна мэтээллэринэн на ҕараадалааһын. Чулуу үлэһиттэри наҕараадалааһын үөрүүлээх быһыыгамайгыга барда.  Үчүгэйдик үөрэнэр оҕолору …… кырааматаларынан наҕараадалааһын, …… дьонноругар ыытыы, о. д. а. [ньымалар] киэҥник туттуллаллара. «ББ»

эйэҥэлээ диэнтэн дьаһ
туһ. Кылбаччы ыраастаммыт үрүҥ көмүс салбырҕастардаах ытарҕатын эйэҥэлэтэ кэппит. А. Сыромятникова
Кыра уолаттар бырантабыык түөһүгэр иилинэн эйэҥэлэтэ сылдьар уордьаннаах мэтээлин бэркэ сонурҕаатылар. С. Маисов
Ньургун куртуйаҕы атахтарыттан тутан, массыынаттан бу эйэҥэлэтэн таһаарда. «ХС»

аат.
1. Байыаннай уонна гражданскай сулууспалаахтар сололорун араарар кэрдиис. ☉ Служебный разряд у военных и гражданских служащих, военное звание, чин
Кини [уолчаан] икки өттүттэн куттал суох буолуутун чыыннара — доп-доруобай, киэптэҥэлэспит эр бэртэрэ ыгаллар, бардьыгыныыллар. Далан
Бэҕэһээ жилуправление мунньаҕа буолбута, горсоветтан үрдүк чыыннар бааллара. Н. Габышев
[Мотя] остуол тарта, тойоттору чыыннарынан наардаан аска ыҥыртаата. П. Филиппов
Гавриил Иванову өйдөөх-төйдөөх, туохха барытыгар оттомноохтук сыһыаннаһар, алын чыыннарыгар сымнаҕас эписиэр быһыытынан ытыктыыра. А. Данилов
2. Туохха эмэ уһулуччу ситиһииҥ, үтүөҥ-өҥөҥ иһин бэриллэр суолталаах бэлиэ (хол., уордьан, мэтээл о. д. а.). ☉ Знак отличия, награда (напр., орден, медаль)
Собуоттаах тойон …… Солкоттон тигиилээх көстүүмҥэ Солотуу чыыннарын иилинэр. Эллэй
Кини мин төрүттэрим ыраахтааҕыттан ылбыт чыыннарын, мэтээллэрин остуолга уурталаан баран, бэйэм икки мэтээлбин кэтэрдэн олорон хаартыскаҕа устубута. Эрилик Эристиин
ср. русск. чин ‘знаки отличия’ (орден, медаль)