прил
мүлүүн, мүлүрүйбүт

сущ
тымныы, сравн. холод - мүлүүн

нареч
мүлүүн, сравн. морозно - тымныы

1. нареч. тоҥуйдук; холодно встретить кого-л. тоҥуйдук көрүс; 2. в знач. сказ. безл. мүлүүн; сегодня холодно бүгүн мүлүүн соҕус; мне холодно миэхэ мүлүүн, мин тоҥобун.

прил. 1. мүлүүн; холодный ветер мүлүүн тыал; 2. (плохо защищающий от холода) мүлүүн; холодное одеяло мүлүүн суорҕан; 3. (неотапливаемый) тымныы, оттуллубат; холодная дача оттуллубат даача; 4. (остывший) мүлүүн, сойбут; холодный чай мүлүүн чэй; 5. в знач. сущ. холодное с. мүлүүн ас; рыбное холодное мүлүүн балык; 6. (о климате) тымныы; холодный климат тымныы халлааннаах; 7. перен. (равнодушный) тоҥуй, кеһүүн; 8. перен. (хладнокровный, суровый) тоҥуй; холодный взгляд тоҥ хараҕынан көрүү; # холодная война уота суох сэрии (империалистический эргимтэлэр норуоттар икки ардыларынааҕы сыһыаннаһыыга тыҥааһыны үөскэтэр уонна саҥа сэриини күөртүүр агрессивной бэлиитикэлэрэ); холодное оружие биилээх, биилээх-уһуктаах (хол. ыстыык, саабыла уо.д.а.).

м. 1. мүлүүн, сөрүүн; зимние холода кыһыҥҥы мүлүүн; поставить сметану на холод сүөгэйи сөрүүн сиргэ уур; 2. перен. (равнодушие, безразличие) тоҥ (тоҥуй) сыһыан; # терпеть холод и голод тоҥор, аччыктыыр эрэйин көр.

I
күлүмнээ диэнтэн холб. туһ. Уот чугаһыгар турар хахыйахтар кырыалара ирэннэр, күлүмнэһэ оонньууллар. Амма Аччыгыйа
Чаҕылыһар таммахтар мастар быыстарынан тахсан эрэр күн уотугар чөмчүүк таастыы күлүмнэһэллэр. Далан
Таҥара дьиэлэрин куполлара арҕаалаан эрэр күн уотугар күлүмнэһэ оонньууллар. П. Филиппов
II
даҕ. Эмискэ сып-сытыытык сырдаан ылаттыыр, сандаарыҥнас, чаҕылыҥнас. ☉ Ярко сверкающий, сияющий
Сып-сымнаҕас, мүлүүн салгын, күлүмнэс сырдык буолбут. П. Ойуунускай
Чуумпу туундара Күлүмнэс күнэ Сыгынньах сыырдары Сыдьаайа күлэр. С. Данилов
Онно сааһы аҕалар этиҥнэр Омуннаахтык дарбыйаллар, Күһүҥҥү күлүмнэс чаҕылҕаннар Күлүмүрдүү охсуллаллар. И. Эртюков

даҕ.
1. Мээнэ өрүкүнэйбэт, холку, сэмэй (киһини этэргэ). ☉ Спокойный, смирный, уравновешенный (о человеке)
Дьөгүөр оҕонньор, бэйэтэ сүрдээх көнө, ойоҕун тылыттан тахсыбат намыын оҕонньор этэ. И. Никифоров
[Сытыары киһи] Намыын, холку Дьүһүнүн курдук, бытаан саҥалаах, Бэйэ тин олорор да олоҕо Ол курдук уу чуумпу айаннаах. Л. Попов
Санаан көрдөххө, кини аҕалаах ийэтэ олус сэмэй, намыын дьон. Н. Габышев
△ поэт. Нарын, намчы көстүүлээх (от-мас туһунан). ☉ Нежный, тонкий, изящный, прекрасный на вид (о растениях)
Бөлүүн ма ҥнайгы хаһыҥ Соһуччу бытарытта Чараҥҥа намыын хатыҥ Сэбирдэҕин саһарта. И. Эртюков
Кийиит курдук симэнэн Кэрэ намыын уол үөттэр Көлүччэҕэ нөрүһэн Күлүктэрин көрбүттэр. Чэчир-68
2. Наҕыл, холку (саҥа, куолас туһунан). ☉ Тихий, спокойный, мягкий (о голосе, речи)
Дьаакыбылап кулуба тоҕо эрэ уорба баҕайы намыын куолаһынан саҥаран барар. Н. Якутскай
Доҕоро бэркэ уйадыйбыт быһыытын билэн, Николай Гаврилович киһитин уоскутардыы, оргууй намыын куолаһынан саҥаран унаарытта. П. Филиппов
Кыыс ис киирбэх, бэрт намыын саҥалаах, ону ааһан олус холкутук туттар. С. Никифоров
△ Наҕыллык иһиллэр, холку, нарын (ырыа, муус. туһунан). ☉ Спокойный, тихий, нежный (о музыке, песне)
Истибитим мин ол сытан Уля кыыс намыын ырыатын Утуйар да, уһуктар да кыаҕа суох этим ол сытан, Ол эрээри кыыс ырыата өйбөр, санаабар хаалбыта. С. Данилов
Сахалыы намыын ырыа дорҕоонноро сүрэҕи ортотунан сайа көтөн киирдилэр. Н. Лугинов
Муусука намыын дорҕоонноро салгыҥҥа халыйдылар. Л. Попов
3. Чуумпу, ыраас, тыала-кууһа суох (күн-дьыл туһунан). ☉ Тихий, спокойный, безветренный (о погоде)
Атырдьах ыйын бүтүүтүнээҕи намыын киэһэлэртэн биирдэстэрэ сатыылаабыта. Далан
Кыһын тыына биллибитэ ыраатта, тымныытык тыыныталаан ылар этэ. Оттон бүгүн олус намыын итии буолан хаалбыт. А. Сыромятникова
Муус устар ыйдыы намыын Мүлүүн күннэрим үүннүлэр. Р. Баҕатаайыскай