өрүһүй диэнтэн атын
туһ. Кирилл Адамов олус кытыгырас, күүстээх-уохтаах уонна доруобай, тулуурдаах буолан өлүүттэн өрүһүллүбүтэ. И. Бочкарёв
Ол алдьархайдаах кэмҥэ Өлөр биитэр өрүһүллэр мүччүргэҥҥэ Килиэп өлбөт мэҥэ Алыптаах уутугар тэҥнээҕэ. И. Федосеев
[Эрилик Эристиин] ийэтин ууһа халыҥаан иһэн өрүһүллүбэт охсуһууларга түбэспитэ. «ХС»

аат. Баранан быстыбат үлэ, эрэй сылаата, сындалыйыы. ☉ Усталость, утомление (напр., от длительной езды)
Көхсө сааллан, дьагдьайан, суол сындалҕанын умнаары уонна ирээри, Иһиччит Байаҕантай көхсүн иһигэр киҥир-хаҥыр ыллыы истэ. Болот Боотур
[Кыргыттар] эмиэ атын сэрииһиттэр курдук, бэйэлэрин сындалҕаннарын оонньуунан-күлүүнэн аһарар үгэстээх этилэр. Эрилик Эристиин
Айан мүччүргэнэ, айан сындалҕана Эн мичээргинэн доҕуһуолланара. В. Миронов

даҕ. Киһи санаатын, иэйиитин сүүйэр, баһылыыр күүстээх. ☉ Волшебный, чарующий
Арсыын тиистээх кыыллартан Алыс чаҕыйбата, Антах-бэттэх хаампата, Албастаах санааланна, Алыптаах айахтанна. Эллэй
Ол алдьархайдаах кэмҥэ, Өлөр биитэр өрүһүллэр мүччүргэҥҥэ Килиэп өлбөт мэҥэ Алыптаах уутугар тэҥэ. И. Федосеев
Атын дьон амарах дууһатын Абылыыр айымньы Алыптаах тылынан Айыллар сокуоннаах. Күннүк Уурастыырап
△ Киһини сөрүүр, үктэтэр кубулҕаттаах албын-көлдьүн быһыылаах. ☉ Хитроумный, коварный, способный окрутить, опутать
Алыптаах ойуун Албаһын атаарбытым, Албынын алкыйбытым, Түөрт уон сылы мэлдьи Түҥнэстибэт түөрэх буолбутум. С. Зверев
Сүүйсүүлээх сүүлүктээһиннээх ат сүүрдүүтүн алыптаах абыгар ылларан баардарын-суохтарын барытын ат атаҕар уган биэрбит. И. Никифоров

1. салҕаа диэнтэн бэй., атын. туһ. Сатаммыт сап саҕаттан салҕанар (өс ном.). Сээкэйи иэс-күүс салҕанан кэрэдэхтээн сии сытаҥҥын оҕобун уолгар кырбатаҕын. Амма Аччыгыйа
   Хас оскуола, интэринээт дьиэтигэр иккилии-үстүү кылаас салҕанна. С. Васильев
   Саймаарар саас үлэттэн үлэнэн салҕанан күүдэпчилэнэн истэ. М. Доҕордуурап
2. Ордук үрдээри, үөһэ тиийээри туох эмэ үрдүгэр таҕыс. ☉ Вставать на что-л., чтобы стать выше, достать высоко. Олоппоско салҕан
   □ Хараҥа муннукка Харбыалаһан тиийэн, Таҥаска, дьааһыкка салҕанан Таҥара иннигэр Көмүстээх чүмэчини Күндээриччи уматта. С. Васильев
   Аттар көҕүстэрин онтон ыла кирилиэһинэн салҕана сылдьан сууйар буолтум. «ХС»
   ♦ Быста-быста салҕан — үгүс муҥур кыһалҕаны, мүччүргэни төлө түһэн тиийэн кэл, киһи буол. ☉ Выжить, преодолев серьёзные испытания и лишения
   Аны биирдэ дьүһүн кубулунан, Быста-быста салҕанан, Тимирэ-тимирэ күөрэйэн, Өлө-өлө тиллэн көрүөҕүҥ. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Болот Уордаах Дьэкиимҥэ дьиэ кулута буолан бэрт өр олордо. Ол тухары кини хас төгүл өлө-өлө тиллибитин, быста-быста салҕаммытын бэйэтэ да билбэт. Н. Заболоцкай