мөҕүс диэнтэн хай
аата. Дьэ, доҕоор! Соһуйбут санааҕа …… ынырык дьаҕырыйыы, холуон мөхсүү б у ола түстэ эбээт! Амма Аччыгыйа
Эн буоллаҕына, дьэ собус-соҕотоҕун мөхсүү. В. Яковлев
Мин ыттары тохтото сатыыр мөхсүү саҕана балачча ирэн баран, хат тоҥон бардым. Н. Заболоцкай

туохт.
1. Олус эрчимнээхтик түргэнник элэстэнэн кэл-бар; үөрэ-көтө сырыт. ☉ Энергично, быстро, шумно двигаться (появляться, исчезать); быть жизнерадостным
«Дорообо, Иван, бу хантан көтөн-мөҕөн кэллиҥ?» — оонньуу-күлэ тоһуйда Александр. М. Доҕордуурап
Эргиллиэм иннинэ эдэр кыыс элэстэнэн ааста, даамба диэки дайан эрэрдии көтө-мөҕө турда. «ХС»
2. Мэһэйи алдьатан көҥүл сүүрүгүр (өрүс, үрэх туһунан). ☉ Прорвать препятствие (напр., плотину, дамбу) и нестись дальше (о реке)
Үрдүк күргэ ньыгыл сыттыгын көҥү охсон, [үрэх] көҥүл көтө-мөҕө көччүйбүт. С. Федотов
3. Мүччүрүйбэккэ кэмигэр баар буол (дьыл кэмэ кэлэрин туһунан). ☉ Наступать неумолимо (о временах года)
Сыралҕаннаах сылаас сайын кэнниттэн, куолутунан көрдөөх-нардаах күһүн көтөнмөҕөн кэлбитэ. Н. Заболоцкай

I
туохт. Киһи сөбүлээбэтин оҥорбутун иһин кими эмэ буруйдаан саҥар. ☉ Ругать, бранить кого-л. за что-л. Киэһэ хараҥа буолуутун саҕана, Ылдьаана дьиэтигэр кэллэ
Эрим кыыһыран мөҕөр этэ диэн, куттана-куттана дьиэтигэр киирдэ. Н. Неустроев
Ми киитэни ийэтэ улаханнык мөхпүтэ. Амма Аччыгыйа
«Бу күһүн турунуопуспун хостоон биэриминэҕин, ынахтарым уолан эрэллэр», — диэн Аана оҕонньорун мөҕөр буолла. М. Доҕордуурап
II
туохт.
1. Киһини сүгүн миин нэрбэккэ өрө көтө, мөхсө сырыт, быраҕаттаа (хол., аты этэргэ). ☉ Становиться на дыбы, брыкаться, лягаться (напр., о лошади)
Биэ кулуннуу өрө мөхпүт да, кыайан төлө охсон куоппатах. МНН
«Дьэ, эн ат курдук мөх!» — диэн баран, баҕа күтэри «кус» гы на быһа биэрбит. Суорун Омоллоон
«Ат мөхтө, киһини тэпсээри, сэби алдьатаары гынна!» — диэн саҥалар айман нылар. Дьүөгэ Ааныстыырап
2. Олоҕо суох буолан, олордоххо, үктэннэххэ хамсаан, т үөрэҥнээн биэрэн киһини сууллар. ☉ Быть таким неустойчивым, шатким, что невозможно удержаться на нём (о чём-л.)
Дулҕа Витяны түөрэ мөҕөн кэбиһэ сыһарыттан өрүһүнэригэр — да сыратын бараата. Н. Заболоцкай
Талах олоппос т и э р э мөҕөр да, Чокомда ыаҕастаах сүө гэйин көтөхпүтүнэн күөрэ-лаҥкы барар. И. Бочкарёв
3. Эмискэ хамсаан ыл, мөҕүл гын (сүрэҕи этэргэ). ☉ Забиться, задрожать (о сердце)
Ньургуһун сүрэҕэ эмискэ мөхпүтэ, итиинэн-тымныынан хаарыйтарарга дылы буолбута. Дьүөгэ Ааныстыырап
Маша сүрэҕэ түөһүн иһигэр ку лун курдук мөҕөр. М. Доҕордуурап
Дьаакып сүрэҕэ хайдах эрэ мөҕөн ылла. Н. Заболоцкай
△ Эмискэ уйбат курдук буолан ыл, хамсаа (сүһүөхтэри этэргэ). ☉ Задрожать, затрястись (о коленях), отняться, лишиться способности двигаться (о ногах)
Хоско киирэн тойон диэки баран иһэн, сүһүөҕэ мөҕөн тэмтээкэйдээн ылла. Болот Боотур
Дьаакып сынньалаҥ пааркатын үрдүк кирилиэһин өрө тахсан иһэн, сүһүөҕэ кыратык мөҕөн ыларын билбитэ. Н. Заболоцкай. Ыстапаан болуот хамсааһыныттан сүһүөҕэ мөҕөн хаста да оҕутта. И. Н икифоров
ср. алт. мөкү ‘встать на дыбы’, др.- тюрк. мөн ‘становиться на дыбы, вскидывать зад (о лошади)’

туохт. Уһуннук, арахпакка кими эмэ быдьар тылларынан саҥар. ☉ Поносить, нудно ругать, бранить кого-л. [Кулуба:] Билиэт көрдүүкөрдүү үөҕэр-мөҕөр
Үрдүк тойокко тыллыах буолар. Н. Неустроев
Чэ, ол миигин үөхпэккэ-мөхпөккө эрэ көрсүбүтүҥ, миигин кириитикэлээбэтэх мунньаҕыҥ, бука, суох даҕаны буолуо. Софр. Данилов
Балааҕыйа куруутун утары саҥарса, сэнээбит киһитин өссө үөҕэ-мөҕө олорор бэйэтэ, бу сырыыга кырдьык бөҕө кыайан, дьахталлар быыстарыгар саҥата суох кирийэн олордо. С. Никифоров

II кидаться из стороны в сторону, становиться на дыбы (стараясь сбросить седока, напр. о лошади).

v. to scold, swear