1) очищать, соскабливать (накипь, нагар со стенок сосуда); 2) откалывать лёд (слабыми ударами пешни, ножа).

ж. 1. (горелое) кэриэ, кэҥсик сыт; пахнет гарью кэҥсик сыт биллэр; 2. (нагар) кэһиэх, кир; гарь на дне котелка солуурчах түгэҕин кэһиэҕэ.

туохт. Кэһиэх сыстыбытын ыраастаа. ☉ Счищать нагар, накипь (со дна и стенок посуды)
Туохханнык иннинэ алтан солуурун ыраастаабыта, сууйбута-соппута, түгэҕин бурдук кэһиэҕирпитин тимир ньуосканан кэһиэхтээбитэ. Н. Заболоцкай

несов., нагореть сов. 1. (дать нагар) дэлби хоруор, кэһиэҕир; 2. безл. разг. (об электричестве и т. п.) умай; 3. безл. прост, (о наказании, выговоре) түбэс, сөпкүн ыл; тебе за это нагорит эн ити туһугар сөпкүн ылыаҥ.

обгорать, обугливаться сверху; покрываться нагаром, сажей; уокка кэриэрбит хардаҕас обугленное сверху полено; кэриэрбит солуурчах закопчённый котелок.

1) накипь (на внутренних стенках посуды); күөс кэһиэҕэ накипь на горшке; 2) скребок (для очистки нагара со стенок посуды).

1. аат.
2. Уот салаан, сиэн кыратык хараарбыта, кыра хоруо. ☉ Подгар, пригар
   «Тоойуом, алаадьыгын уокка сиэтэн эрэҕин…» — Үүйэ ити эһэтин саҥатыттан ходьох гына түстэ, кэриэ сыта күөмэйин кычыгылатта. Л. Попов
3. Тимир сирэһинэ, тимир сааҕа. ☉ Окалина. Тимир кэриэтэ
4. даҕ. суолт. Кыратык уот сиэбит, уот салаабыт; хараарбыт. ☉ Подгорелый, пригорелый; потемневший; грязно-темный
   Кэриэ бараан дьүһүннээх …… Барбатах балык миинин курдук Бадыа-бүдүө дойдуга тиийдэ. П. Ойуунускай
   Кэри-куру Киэһэ кэллэ — Кэриэ дьүһүннээх, Кэҥсик сыттаах Сэрии сиригэр Сириэдийдэ. Күннүк Уурастыырап
   ср. др.-тюрк. кез ‘нагар от молока на дне кастрюли’, хак. кис ‘накипь’

I
даҕ. Уот төлөнүнэн, буруотунан хараардыллыбыт (бэчээт). ☉ Закопчённый на пламени, в дыму (напр., о печати)
[Кирииллиннэр] Бу ыал буолбуттарын туоһулуур Дархан өрөпкүөмүн тордоох бэчээттээх кумааҕытын биэрэн туран, Сиэллээх чороонноох кымыһынан айах тутабын. Л. Попов
△ Кубархай, кир иҥмит. ☉ Бледный, грязный
Тордоох ньууру Тоҕута охсуһар …… Чомпо сүллүгэс Манна баар эбит. П. Ойуунускай
II
даҕ. Кытаанах, ньалҕаархай, халыҥ (кумааҕы, хордуоҥка). ☉ Твёрдый, глянцевый, толстый (о бумаге, картоне)
Хаҥас өттүгэр үс бастаах өксөкү эмбилиэмэлээх тордоох лиис кумааҕыны тэниччи тутан остуолга бэркэ сэрэнэн уурда. П. Филиппов
Саатар уонтан ордук бэчээтинэй лиистээх кэнники кинигэтэ тордоох хордуоҥканан тастаныах эбит. К. Уткин
Тордоох халыҥ уонна ньалҕаархай кумааҕы сатаан килиэйдэммэт. ПАК КСТК
ср. бур. тортог ‘копоть, нагар’

I
аат.
1. Оргутарга, буһарарга иһиккэ ас сыстан хаалбыта (хол., үүтү оргутарга, хааһыны буһарарга). ☉ Накипь (на дне, стенках посуды)
Манна [тайҕаҕа] кутталтан куотуом, дууһабар сөҥмүт кэһиэҕи сайгыам диэн санаалааҕа. М. Ефимов
Уу адьас кытыытыгар солуур кэһиэҕин курдук араҕастыҥы өҥнөөх туус үллэр эбит. И. Данилов
Үүтү оргуппут иһит түгэҕэр кэһиэх үөскээччи. Ити үксэ үүт белогуттан — альбуминтан үөскүүр. СЕТ ҮА
2. Кэһиэҕи ыраастыырга туттуллар тимир сэп. ☉ Скребок (для очистки от нагара дна и стенок посуды)
Мин иэччэхтээх иэтим дьэбиннириэ суоҕа, кэдэгэр кэһиэҕим бэттиэ суоҕа: оҕом Айаал кинилэри көмүстүү өҥнүөҕэ, күннүү күлүмнэтиэҕэ. Суорун Омоллоон
◊ Кэһиэх лабыкта — сыгынньах таастарга үүнэр кэриэрбит кэһиэххэ маарынныыр өҥнөөх лабыкта. ☉ Разновидность ягеля, растущая на скалах
Сыгынньах таастарга уот кэриэрдибит кэһиэҕэр маарынныыр кэһиэх лабыкталар олохсуйаллар. КВА Б
ср. др.-тюрк. кез ‘нагар от молока и других продуктов на дне кастрюли’, хак. кис ‘накипь (в самоваре, чайнике)’
II
көр кэһэх. Оҕонньор кэһиэҕиттэн (саадаҕыттан) үс оҕу сулбу тардан таһаарар. Саха фольк.

туохт.
1. Иһит кэһиэҕин ыраастаа. ☉ Счищать накипь с котла
Тыл кэчэс солуурун кэһиибин, Тыл күөрэс гынарын көһүтэн. А. Николаев
«Нокоо, үөрэҕин иһэн баран утуй», — диэтэ ийэтэ эмээхсин, хаҥас диэки күөс кэһии олорон эрэ. «Чолбон»
△ Хамсаны кыһый, ыраастаа. ☉ Чистить курительную трубку от нагара
Хаста даҕаны, куолутугар, Хамсатын кэһээн табахтаата. С. Васильев
2. Мууһу кыралаа; мууһу тула кыратык охсуолаан ойбону кэҥэт. ☉ Колоть лед; скалывать лед по краю, расширяя прорубь
[Мууһу] туспа кэһиир уонна ол кэһэммит сиргэ сөп түбэһэр гына туутун угар. «Кыым»
3. көсп., кэпс. Арахсыбакка бул, сойуолаа, үөх, хаһыс. ☉ Неотступно преследовать, постоянно ругать кого-л., придираться к кому-л.
Кэпсэппит эрэ ыалын Кэһээн сиир ааттаммыта. С. Васильев
Эбэбин балта сылайбат-элэйбэт тылынан эрбээбитэ, кэһээбитэ. М. Горькай (тылб.)
ср. др.-тюрк. кеч ‘делить, резать; отрезать’, др.-тюрк. кез ‘нагар от молока’