навьючивать, нагружать (верхового коня).

грузить, нагружать; выгружать; складывать груз; таһаҕаһы массыынаҕа куруустаа= нагрузить машину; борокуоту куруустаа= разгрузить пароход.

нагружать что-л. чём-л., накладывать что-л. на что-л.; бу сыарҕаны олус ыар таһаҕастаабыттар на эти сани нагрузили слишком много.

I нагружать что-л. на что-л.; массыынаҕа тиэй = нагрузить что-л. на машину; возить что-л. машиной; оту тиэй = возить сено; тиэйэн илт = вывозить.
II валяться (на спине); ат иэнинэн тиэйэр лошадь валяется на спине; ср. ааҥнаа =, күөһэлий =.

туохт., кэпс. Туох эмэ ыараханы куруустаа, тас. ☉ Грузить, нагружать что-л. чем-л.
Санныларынан таһаҕастаан, саппаас сыарҕа уларыттан, өр бадьыыстастылар. ВВ ЫСЫ
Дьахтар бричканан кууллаах бурдугу таһаҕастаабыта диэн ол ханна баар суолуй? Ч. Айтматов (тылб.)

туохт.
1. Көлүүр сүөһүлэрин субуруччу сэтиилээ. ☉ Связывать животных (обычно вьючных) цугом
Онтон эмиэ тахсыаҕым Табаларбын көтөллөөн, Сыалаах мастаах тайҕаҕа Соргу-талаан көрдөһө. С. Данилов
2. Ыҥырт, ындыылаа, таһаҕаһы тиэй. ☉ Вьючить, нагружать (животных) вьюками, грузить поклажу
Бэйэбит олбох табаларбытыгар эбээннэргэ тиийиэхтээх бородууктаны көтөллөөн, үтэбитин хос баайан, …… кэннибитин хайыһан да көрбөккө айаннаабыппыт. ВФИ ССГВЛ

туохт. Көлө ыҥыырыгар таһаҕаһы уур, тиэй, ындыылаа. ☉ Навьючивать, нагружать верхового коня, оленя
Дьоннор балааккаттан тахсан таһаҕастарын табаларга ыҥыырдан бардылар. Күндэ
Биир сопхуос үлэһитэ ыҥыыр атынан бэрэмэдэйгэ эмиэ эт, сүөгэй ыҥыырдан аҕалла. Н. Габышев
Аттарын тутан, онтуктарын-мантыктарын ыҥыырдан, айаҥҥа туруннулар. В. Миронов

туохт.
1. кэпс. Тугу эмэ оҥорорун таһынан эбии үлэтэ биэр; кыаҕы таһынан үлэлииргэ күһэй. ☉ Нагружать кого-л. дополнительной работой, возлагать на кого-л. какую-л. ответственность сверх нормы
Ит эҕэстээх оҕону хаһан даҕаны кыаҕын таһынан ноҕуруускалыыр табыллыбат. КИИ ОЧСҮөГ
Сүрэҕи наһаа ноҕуруускалыыртан сэрэниҥ. КЗА АҮө
2. көсп., кэпс. Киһи сөбүлээбэтин курдук тугунан эмэ салгыт, сылат. ☉ Надоедать кому-л., утомлять кого-л. чем-л. (напр., разговором). Оҕонньор истэ-аһаата да наар биири мээрилээн киһини ноҕуруускалыыр

ньидьир курдук түөлбэ. — икки өттүнэн намылыччы (көлөҕө тиэй, хол., хоту дойдуга элбэх ыарахан балыгы талах сигэтигэр хайыытыттан иилэн баран). ☉ Так, чтобы свисало с двух сторон (нагружать что-л. на подводу; напр., на севере Якутии при перевозке большого количества рыбы из неё делают связки, цепляя за жабры тальниковыми ремешками)
Эр дьон субусубу чугас күөллэртэн сайыы сордоҥун ат икки өттүгэр ньидьир курдук ыҥырдан тахсаллар. Нэртэ; ньидьирэ сытый — сиргэ-буорга тимир, дьуоҕар (хол., самнайбыт өтөҕү, балаҕаны этэргэ). ☉ Погружаться, уходить, проваливаться в землю (напр., об обветшалом, заброшенном строении)
«Тукаам буола-буола! Дьэ иэгэйэр икки атахтаахха, хаптаҕай кулгаахтаахха биһиги туспутунан иһитиннэриэҥ да… — Маппыр оҕонньору, уолугуттан харбаан ылан, бэйэтигэр эпсэри тарпыта, — бу ньидьирэ сытыйбыт уораҕайгытыгар уматалаан кэбиһиэм». Л. Попов

I
туохт.
1. Тугу эмэ ханна эрэ илдьээри тас, уур (хол., сыарҕаҕа). ☉ Нагружать, укладывать что-л. на что-л. для транспортировки
Биир сарсыарда Ыстапаан ынаҕын этин сыарҕаҕа тиэйдэ. А. Софронов
Дьааһыктарын тыыга тиэйдилэр. Амма Аччыгыйа
2. Тугу эмэ хантан эмэ аҕал, ханна эмэ илт, тас. ☉ Возить, перевозить что-л. с одного места на другое, доставлять что-л. куда-л. [Огдуус:] Ынаҕыҥ ото суох буолла дии, от тиэйбэккэ хаартылыы олоруоҥ дуо? Күндэ.
ср. ног., казах. тие ‘грузить, нагружать, погрузить’
II
туохт., кэпс. Көхсүгүнэн туохха эмэ (хол., сиргэ) мөҕүс, күөлэһий. ☉ Валяться, елозить, кататься на спине
Көҕөччөр биэ Күөх кырыска тиэйэн ылаат, Күүстээхтик тыбыыран дьырылатар. И. Гоголев
Хонууга тиэйэ сытан хоһоон суруйар бэрдин! Баал Хабырыыс
Ардыгар кус түүтэ бэриинэҕэ тиэйэбин. Н. Босиков
♦ Кэннигинэн тиэй — кэннигинэн бар, тэй (хол., куттанан, соһуйан). ☉ Отступить, отодвинуться назад, отпрянуть (напр., от страха)
Сыллай Кукушкин көхсүгэр кынчаалын батары саайаат, туора ыстанна. Дьон кэннилэринэн тиэйэ түстүлэр. Амма Аччыгыйа
Охтон сытар киһиэхэ чугаһаан иһэн, өйдөөн көрөн, кэннинэн тиэйэр, үөһүн тартарар, үгүрэлиир. Суорун Омоллоон
«Мин эһигиттэн бурдугу былдьаспатаҕым даҕаны, мэһэйдэспэтэҕим даҕаны», — диэтим кэннибинэн тиэйэн баран. Н. Заболоцкай
Кэтэҕинэн тиэйэр көр кэтэх. [Сэллээйэп] курдук дьон холкуоска киир диэтэххэ, кээлээни курдук кэтэхтэринэн тиэйэ сытар этилэр. Н. Апросимов