м. наймы, наймылапыы; работать по найму наймыга үлэлээ.

прил. 1. (работающий, служащий по найму) наймыга үлэлиир, наймы; наёмный рабочий наймыга үлэлиир рабочай; 2. (отдаваемый или взятый внаём) наймы; наёмная дача наймы даача.

с. сэрии, сэрии дьоно; регулярные войска регулярнай сэриилэр; наёмные войска наймы сэриилэр.

внаймы нареч. наймыга; отдать внаём наймыга биэр, наймылаа; взять внаём наймыга ыл, наймылас.

аат., түөлбэ. Саннынан кэтирээн тахсар, мааныга кэтэр кылгас сон. ☉ Короткое нарядное пальто, широкое в плечах
Ыалга-дьоҥҥо сылдьар наймыларда, дуодакаларда тиктиҥ. Болот Боотур

аат., истор. Баайдарга наймынан үлэлиир дьон. ☉ Наемные работники; батраки (обычно собир.)
Ким көрбөтөй, кулут-батараак эрэйдээх Куолайа кубарыйа кууран куллургуурун. П. Ойуунускай

м. 1. уст. (наёмный работник) наймыга үлэлээччи, наймыланааччы; 2. (наймит) хос моонньох.

аат., эргэр.
1. Атыы-эргиэн тэрилтэтигэр наймынан үлэлиир киһи, атыыһыт. ☉ Приказчик (в торговом заведении)
Өрдөөҕүтэ бу халдьаайыга эргиэн дьиэтэ тэриллэригэр бирикээсчик диэн ааттаах дуоһунастаммыта, онтон үлэлиир үлэтэ, дьоҥҥо-сэргэҕэ тоҕо эрэ атыыһыт диэнинэн биллибитэ, хойут бэрэдэбиэс диэн тупсарыллыбыта. У. Нуолур
Расторгуев лааппытын бирикээсчигэ уонна дэбиэринэй киһитэ Иван Иванович Седалищев тутара. Н. Якутскай
Максим бүтүн күн устата бирикээсчиккэ илии-атах буолла. «ХС»
2. Помещик бас билэр сирин, хаһаайыстыбатын дьаһайааччыта. ☉ Приказчик (помещика)
Баай уола, атыыһыт бирикээсчигэ, үөрэхтээх куорат киһитэ хайа баҕарар кулуба, кинээс, атыыһыт, аҕабыыт кыыһын ылыан сөп. Болот Боотур
Виктор Павлович Ногин Москва куоракка бирикээсчик кэргэнигэр төрөөбүтэ, уон сэттэ сааһыттан бэйэтин революционнай үлэтин саҕалаабыта. «ХС»

прил. 1. (свободный, независимый) көҥүл; 2. (не стеснённый правилами, законами) көҥүл; вольные цены көҥүл сыана; вольный перевод көҥүл тылбаас; 3. (развязный, нескромный) бас-баттах, сүөргү, холуе; # вольная птица көҥүл көтөр, көҥүл киһи; вольные движения көҥүл хамсаныылар (гимнастиками снаряда суох хамсаныылар); вольные стихи көҥүл хоһооннор (араас стопалар-даах, тэҥэ суох ритмнээх); вольная гавань көҥүл гавань (кэлэр таһаҕастан пошлина ылбат порт); по вольному найму көҥүл наймынан; на вольном воздухе аһаҕас салгыҥҥа (аһаҕас сиргэ).

предлог 1. с дат. п. (на поверхности, вдоль поверхности) устун, =нан; идти по дороге суол устун бар; спускаться по лестнице кирилиэһинэн түс; 2. с дат. п. (в пределах чего-л., в чём-л., где-л.) устун, -^г; по всей стране дойдуга бүтүннүүтүгэр; 3. с дат. п. (в направлении) хоту, =нан; плыть по течению сүүрүк хоту уһун; по следам преступника өстөөх суолунан; 4. с дат. п. (в области, в сфере) =нан, -ҕа; работать по найму наймыга үлэлээ; он врач по профессии кини идэтинэн врач; 5. с дат. п. (согласно, в соответствии с чем-л.) =нан; поезда ходят по расписанию поезтар расписаниенан сылдьаллар; работать по плану былаанынан үлэлээ; 6. с дат. п. (посредством чего-л.) =нан; послать по почте почтанан ыыт; сообщить по телеграфу телеграбынан биллэр; 7. с дат. п. (вследствие чего-л.) -ап, =нан; сделать по ошибке алҕаһаан оҥор; не явиться по болезни ыалдьан кэлимэ; 8. с дат. п. (на основании каких-л. признаков) =нан; старший по возрасту сааһынан аҕа; ранний по времени кэминэн эрдэтээҥи; 9. с дат. п. (при указании близости, родства) =нан; товарищ по работе үлэбинэн табаарыс; 10. с дат. п. (при обозначении срока, времени) =лыы, =лары; аайы; он работает по восемь часов в день кини күҥҥэ аҕыстыы чаас үлэлиир; заниматься по ночам түүннэри үлэлээ; по утрам сарсыарда аайы; 11. с дат. п. (для указания количества) =лыы; по рублю штука биирдиитэ солкуобайдыы; 12. с дат. п. (со словами скучать, тосковать, тоска) =ҕын; скучать по сыну уолгун аҕын; 13. с вин. п. (вплоть до) диэри, =нан; войти в воду по пояс курданаргар диэри ууга киир; сыт по горло хабарҕабар диэри топпун; 14. с дат. и вин. п. (в сочет. с числ.) =лыы; по одному биирдии; по два иккилии.