помышлять, намереваться (нерешительно).

намереваться, решаться (в данный момент); мин барар санааланным я решил ехать.

туохт., кэпс. Кыһанмүһэн, үтүө оҥоро сатаа (эҕэлээн этии). ☉ Намереваться делать доброе дело; услужить кому-л. (обычно ирон.)
«Били ампаар охсон биэриэх буолан баран, адьылаан ылбыт үпкүн умнан кэбистиҥ дуо?» — тойон ньиргиэрдээх суон куолаһынан доргуйда. Эрилик Эристиин

1) задумываться, думать; бэйэҕит тускутун сананыҥ подумайте о себе (т. е. о своём положении); 2) решаться, намереваться; замышлять; кини быйыл үөрэнэргэ сананар он в этом году намеревается учиться; 3) считать, полагать; ити үлэни кыайыам диэн сананабын я полагаю, что смогу выполнить эту работу.

дьүһ. туохт. Тугу эмэ гынаары гына-гына тохтоо. ☉ Намереваться, порываться делать что-л. (но остановиться из-за нерешительности)
Алексей кыраасканы ылаары дугуҥнаан баран, илиитин кумуна тутунна. А. Сыромятникова
Даайыка саһыл тыһа саҕынньаҕы Доҕолоҥ кыыска кэтэрдээри дугуҥнуу турда. «ХС»
Кырдьаҕас суор эдэркээн уол ип-итии уот хаанын иһэ охсоору, хаарга түһэн, дугуҥнуу турда. «Сахаада»

несов. 1. о ком-чём, над чем и без доп. (размышлять) санаа, толкуйдаа; 2. (полагать) санаа, дии санаа; думаю, что он неправ кини сыыһар дии саныыбын; как вы думаете? эн туох дии саныыгын?; 3. с неопр. (намереваться) санаа, дии санаа; я думаю завтра закончить работу сарсын үлэбин бүтэриэм дии саныыбын; # думать думу санааҕа түс, улахан толкуига түс; и думать не смей! санааҕын да хамсатыма!; и думать нечего! толкуйдуу да барыахха сатаммат!; много о себе думать улахаҥҥа холун; недолго думая өр толкуйдуу барбакка.

туохт. Туохха эмэ (ыарахаҥҥа, саарбахха) соруна санаа, санааҕын уур. ☉ Помышлять, намереваться сделать что-л. (непосильное, сомнительное)
Бэйэҥ ураты куолаһа суох, атын дьону үтүктэн саҥарар буоллаххына, айар үлэҕэ төрүт дураһыйбатаҕыҥ ордук. Софр. Данилов
Хайа да тойон бэриккэ дураһыйбат буоллаҕына кими да дьиэтигэр ыҥырбата чахчы. Болот Боотур
Сылаарҕаабыт дайҕарах лөкөй дьапсаана баатыртан дьулайда, ол да гыннар харсаары дураһыйан, ыраахтан эргийэн, билгэлии сырытта. Н. Борисов
ср. п.-монг. дураши 'желать, хотеть'

1) садиться; сидеть; сыарҕаҕа олор = садиться в сани; хамсаабакка олор = сидеть неподвижно; олорон эрэ сидя; 2) жить, проживать; хайдах олороҕут ? как живёте?; кинилэр куоракка олороллор они живут в городе; 3) рожать (о женщине); 4) с деепр. на =ан, =а основного гл. выступает в роли вспомогательного гл. и обозначает продолжающееся действие: ааҕа олор = заниматься чтением; сидеть за чтением; тутан олор = содержать кого-что-л.; держать что-л. постоянно; үөрэн олоробун я нахожусь в радостном настроении; 5) с деепр. на =аары основного гл. выступает в роли вспомогательного гл. и обозначает намерение действовать, готовность к действию: бараары олор = намереваться отправиться, быть готовым к уходу, отъезду # олорбуппут сыччах , олорбуппут уолдьах ! дожили! (говорится при неожиданных событиях, нарушающих спокойное течение жизни).

I
туохт.
1. Туох эмэ туһугар киһиттэн кэлин өс ситиһиэх, кэһэлтэ оҥоруох буолан суоһурҕан. ☉ Угрожать кому-л. чем-л., запугивать кого-л., грозить местью кому-л. «Бэйи, үрүҥнэр кэллиннэр
Ити кыһыл өрбөхтөргүтүн тырыта тыыталыырым буолуо!» — диэн Соппуруон баай иһигэр саана санаабыта. Н. Якутскай
Сир сирэйиттэн суох гыныах буолан сааналлара. Софр. Данилов
«Хайаан даҕаны сиһиҥ үөһүн ибили үктүөм», — диэн сааммыта. М. Доҕордуурап
2. көсп., кэпс. Тугу эмэ хайаан да оҥорор санаалана-санаалана, толорбокко уһатан ис. ☉ Вынашивать какой-л. план, замысел, намереваться сделать что-л. Уоскуйан дьэ саллааттар Сүүстэ сааммыт сирдэригэр Илии баттаан дьэргэттилэр Рейхстаг эркинигэр. С. Тарасов
Ол [дэриэбинэ] туһунан эһиэхэ кэпсиэх буолан сааммытым, өй-сүрэх ыарыыта оҥостуммутум ыраатта эрээри тоҕо эрэ уталыйан иһэрэ. «ХС»
ср. др.-тюрк. йан, тат. янау, монг. занах ‘грозить, угрожать’
II
саай диэнтэн бэй. туһ. Сонун ыйаары оронун үрдүнэн тоһоҕо саанна
♦ Тиискин саан көр саай
Көнньүөрэн олорон Көмүрүө уҥуоҕунан Тиистэрин сааммыттар, Тибиирэ олорбуттар. П. Ойуунускай

туохт.
1. Киһи буолан саныыр дьоҕурдаах, өйдөөх буол. ☉ Быть наделённым способностью мыслить, обладать мышлением
[Айыыһыт, иэйэхсит оҕону] Салгынтан санааланнын диэн Салгын куту Самсыы дьалбыйбыттар, Буортан тутулуктаннын диэн Буор куту Холбуу бохсуруйбуттар. Өксөкүлээх Өлөксөй
2. Туох эмэ санааҕа киир эбэтэр хайдах эмэ майгылан. ☉ Приходить к какой-л. мысли; иметь какой-л. нрав, характер
[Киһи] Бэйэтэ буоллаҕына Элбэх диэн иирээннээх мэйиилэннэ, Үгүс үлүгэр үөдэннии өйдөннө, Салаҥкый баҕадьы Сахтыы санааланна. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Киис Бэргэн:] Айыы киһитэ амарах санааланан, Күр күүстэнэн төрөөбүтүн Күн күлүмнүү үөрэ, Сир сэргии истиэх тустаахтар. И. Гоголев
[Михаил:] Ньуукка Егор Егорович тылыгар киирбит, кини санаатын санааламмыт киһи. С. Ефремов
Онтон сылтаан кини …… сааһын тухары үтүө сүрэхтэммит, эйэҕэс иэйиилэммит, сайаҕас санааламмыт. И. Данилов
3. Тугу эмэ оҥоруоххун санаа, баҕар, оҥорорго сорун. ☉ Желать, хотеть, намереваться что-л. сделать
Субан сүөһүтүн үөрүн оҕонньор хайаан да эһэ тииһиттэн быыһыыр санааламмыта. Л. Попов
[Маня:] Мин ыҥырыы быһыытынан тыаҕа тахсар санааланным. С. Ефремов
Туох хара санааланан киирбиккитин этиҥ! Эллэй