насморк; кыратык тумуулаан ыл = отделаться лёгким насморком.

разг. иметь сильный насморк, с трудом дышать через нос.

разг. имеющий лёгкий насморк, лёгкое простудное заболевание; быйыл тумуулаах дьыл буолла в этом году распространились простудные заболевания.

страдать насморком; болеть гриппом (в лёгкой форме).

сов. 1. кого-что хаба тардан ыл, харбаан ыл; 2. кого (силой задержать) тутан ыл; 3. что, разг. (болезнь) хаптар; схватить насморк тумууга хаптар; 4. что, перен. разе, (понять, усвоить) хаба тардан өйдеө; схватить основную мысль сүрүн санаатын хаба тардан өйдөө.

аат. Киһи тымныйан муннун уута сүүрэр, сыыҥтанар, ытырдар ыарыыта. ☉ Насморк
Тумуу, сөтөл, дьарҕа тууйдун, …… Бу дойдуга кэлбит суолун Дохсун тибии типтин — Кини [Чернышевскай] — тулуурдаах, бэриммэт. Эллэй
Кинилэр [Лөкүөрүйэлээх] саллар саастарыгар биирдэ тумуу диэни тумуулаан көрбөтөх, муус доруобай буоланнар, сүөһүнэн байыы бөҕөнү байан олороллор. В. Иванов
♦ Муннугар тумуу да киирбэт көр мурун
[Мавра] онтон ыла этэҥҥэ олорбута, муннугар биирдэ тумуу киирбэтэҕэ. М. Доҕордуурап
др.-тюрк. тумаҕу, тюрк. тыму, туму, тумау, тымау, томау

I 1) закипать; күөс быргыйар варево закипает; 2) начинаться (о насморке); сыыҥа быргыйар у него из носу потекло.
II разг. жить в довольстве, достатке.

дьүһ. туохт.
1. Аллара сыыйа налыйан түс (от-мас туһунан). ☉ Склоняться, сгибаться плавно (о деревьях)
Күөх солко сэбирдэх күөгэйэн, нусхайан, Уҥуоргу биэрэктэн уруйдуу турбута. П. Тобуруокап
Өрөгөйдөөх бул гунньах Үрүт өттүгэр үөскээбит Түөрт үтүө мастарым Үмүрүһэ түстүлэр, Хоту-соҕуруу нусхайдылар, Илинарҕаа иэгэйдилэр. С. Зверев
Күөх ойуур нарын лабааларынан аа-дьуо хамсаан нус хайара. М. Доҕордуурап
△ Сылаарҕаабыттыы биир тэҥник иҥнэй, бүк түс. ☉ Клониться, падать, опускаться, ложиться медленно, плавно (о чём-л.)
Валя ойон туран, өлүөр илиитинэн сүрэҕин баттанан, дириҥник сүгүрүйэн нусхайда. Амма Аччыгыйа
Иза, унаарыч чы көрбөхтөөн кэбиһэ-кэбиһэ, сыыйа аллара түһэн нусхайбытыгар кылгас былааччыйата үөһэ сыҕаллыбыта. П. Аввакумов
Оҕонньор кыайан турбакка хат нусхайан сытан барда. Эрилик Эристиин
Мааны Маппый тиэрэ нусхайа сытар дьахтар толору түөһүгэр илиитин ууран, …… өрү т э тыым ма х таата. П. Аввакумов
△ поэт. Чуумпуран нус бааччы тур (хол., айылҕаны этэргэ). ☉ Притихнуть (о природе)
Күөх тыа дьоһумсуйа нусхайар. И. Данилов
2. Оргууй аҕай намыыннык хамсаа, хаамп. ☉ Держаться, двигаться плавно, мягко, неторопливо
Өлөксөөс өрүс халдьаайытын кыйа тыа саҕатынан барар ыллык суол устун холку-холкутук хааман нусхайар. А. Бэрияк
Кээтии ээлдээл буолбукка дылы хааман нусхайан иһэрин Маппый бэлиэтии көрөн, үөннээхтик мичик гыммыта. П. Аввакумов
ср. монг. нусгай ‘насморк; сопливый’

1) воздух || воздушный; тымныы салгын холодный воздух; 2) ветерок; движение воздуха; биһигини ааспыт массыына салгына оҕуста нас обдало ветерком от проходившей машины; көй салгыҥҥа көҥү оҕустар фольк. дай освежить себя прохладному ветерку; 3) диал. общее название лёгких заболеваний, напр. насморка, гриппа и т. п.; куоракка салгын баар дииллэр говорят, в городе болеют (напр. лёгким гриппом) # салгын таарыйбыт разг. он разбит параличом; его разбил паралич; салгын шара воздушный шар.