Якутские буквы:

Якутский → Русский

тумуу

насморк; кыратык тумуулаан ыл = отделаться лёгким насморком.

Якутский → Якутский

тумуу

аат. Киһи тымныйан муннун уута сүүрэр, сыыҥтанар, ытырдар ыарыыта. ☉ Насморк
Тумуу, сөтөл, дьарҕа тууйдун, …… Бу дойдуга кэлбит суолун Дохсун тибии типтин — Кини [Чернышевскай] — тулуурдаах, бэриммэт. Эллэй
Кинилэр [Лөкүөрүйэлээх] саллар саастарыгар биирдэ тумуу диэни тумуулаан көрбөтөх, муус доруобай буоланнар, сүөһүнэн байыы бөҕөнү байан олороллор. В. Иванов
♦ Муннугар тумуу да киирбэт көр мурун
[Мавра] онтон ыла этэҥҥэ олорбута, муннугар биирдэ тумуу киирбэтэҕэ. М. Доҕордуурап
др.-тюрк. тумаҕу, тюрк. тыму, туму, тумау, тымау, томау

тумуу-сөтөл

аат. Киһи тымныйан сыыҥтанар, сөтөллөр ыарыыта. ☉ Недуг, сопровождающийся насморком, кашлем, простуда
Тумуу-сөтөл тунуйбатын, Доруобуйа тупса турдун! Күннүк Уурастыырап
[Түүлгэ] балык — тумуу-сөтөл сүрэ. Г. Угаров

Еще переводы:

насморк

насморк (Русский → Якутский)

сущ
(мн. ч. нет)
тумуу

насморк

насморк (Русский → Якутский)

м. тумуу; у меня насморк мин тумуулаатым.

ампарҕан

ампарҕан (Якутский → Якутский)

аат., түөлбэ. Дьаҥ, тумуу (үксүгэр кириип дьаҥын туһунан). ☉ Простудные заболевания; эпидемия гриппа.

тумуулаа

тумуулаа (Якутский → Якутский)

туохт. Тумуунан ыарый. ☉ Страдать насморком
Сэмэн оҕонньор …… арыт күнү-күннээн ыарытыйан, тумуулаан сытан тахсара. Н. Габышев
«Туох абааһы түүлүн түһээтим, дьоҕойон тумуулуур киһи буоллаҕым, ыалдьаары гынным дуу?» — дии санаата [Доропуун]. Н. Заболоцкай
Тумуулаабыт киһи сыты билбэт буолар. КЗА АҮө

быргый

быргый (Якутский → Якутский)

I
туохт.
1. Уот диэки өттүттэн оргуйан, күүгэннирэн бар (хол., күөс туһунан). ☉ Закипать, начинать кипеть (со стороны, обращенной к огню). Күөспүт оргуйан быргыйан эрэр
□ Балааккаҕа тимир оһоххо Быргыйа буһар сыалаах эт
Тыатааҕы бу ахсым олоххо Туохха тэҥий, сэгээр, эт? Н. Калитин
2. Саҕалан (тумуу туһунан). ☉ Начинаться (о простудных заболеваниях). Оҕо сыыҥа быргыйбыт
II
туохт., кэпс. Дэлэйдик, байылыаттык олор. ☉ Жить в довольстве, достатке. Байан-тайан быргыйан олорор

ойоҕостот

ойоҕостот (Якутский → Якутский)

  1. туохт. Тымныйан тыҥаҕынан ыарый. ☉ Заболеть воспалением лёгких
    Улаханнык тымныйыыттан, этиҥ-хааныҥ утарылаһар кыаҕа суоҕуттан ойоҕостотоҕун. Н. Якутскай
    Ол кыһыныгар ойоҕостотон ыалдьыбытым, онтон ыла аалларан ыалдьа сылдьыбытым. Күндэ
    Маннык тымныылар кэннилэриттэн оҕолорго, кырдьаҕастарга сөтөл, тумуу киириэн, ким эмэ ойоҕостотуон даҕаны сөп. Г. Угаров
  2. кэпс. Ойоҕоһунан охтор (хол., тустууга). ☉ Повалить на бок кого-л. (напр., в вольной борьбе). Тустааччы утарылаһааччытын ойоҕостотто
    △ Ойоҕоско таптар (булду этэргэ). ☉ Получить ранение в бок (о добыче). Тайах ойоҕостоппут быһыылаах. Куһа ойоҕостоппут. Тэҥн. сэбиргэхтэт
үгээр

үгээр (Якутский → Якутский)

  1. көр угаар. Көтөр буордаах саха балаҕана, Көмүлүөк куйаас сыралҕана, Бурдук тардар таас сыналҕана, Ыһыырынньык үгээрдээх чаана. Эллэй
    Бары билигин утуйарбыт ордук, үлэлииргэ үгээрэ бэрт. С. Сарыг-оол (тылб.)
  2. Элбэх киһи ыалдьар сыстыганнаах ыарыыта, дьаҥ. ☉ Эпидемия
    Аҕата таастан сууллан өлбүтэ, ийэтэ туох эрэ дьон барыта ыалдьар үгээригэр охтон баран, өрүттүбэтэҕэ. Болот Боотур
    — Ийээ, бөлүүн түһээн балык сиэтим, ол туох сүрэ буолуой? — Балык — тумуу-сөтөл сүрэ. Үгээр кэлээри гыннаҕа. Ичигэстик таҥна сырыт. Г. Угаров
    русск. угар
куртах

куртах (Якутский → Якутский)

аат., анат.
1. Киһи, кыыл ас буһарар уоргана куолай уонна оһоҕос икки ардыгар саамай кэтириир миэстэтэ. ☉ Желудок
Кэбинэн аһааччылар куртахтара түөрт салаалаах: харыҥ, кутуйа, таҥкыччах, соморсо. Ыанньыксыт с. Аһылык бастаан айахха киирэр. Манна тиистэринэн илдьиритиллэр, силинэн илитиллэр, мэһийиллэр уонна куолай устун куртахха киллэриллэр. КЗА АҮө
2. Улахан сир (алаас, күөл) сыыр, тыа тулалаах кыра хоннох өттө, саппыйата. ☉ Часть широкой местности в виде укромного придатка, окруженного лесом или холмами (напр., часть аласа, часть озера в виде залива)
Куртаҕы кыйа баран, куртах арҕаа өттүгэр тиийдибит. Т. Сметанин
Бастаан утаа биһиги кылбаччы мэлийэн испиппит. Онтон күөл куртаҕын тардыытыгар эбэбит соһуччу боччумнук бэристэ. Сэмээр Баһылай
♦ Кута куртаҕар түстэ — олус куттанна, аһара уолуйда. ☉ Душа ушла в пятки у кого-л.
Тумуу киирэн, мунна сыыҥырбыт эрэ буоллар, өлөн хаалыа диэн куттаналлара, куттара куртахтарыгар түһэрэ. Н. Якутскай
тюрк. курсак

тиниктээ

тиниктээ (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Уҥуоҕу, уҥуох этин кир. ☉ Обгладывать мясо с костей, глодать кости
Унукаас оҕонньор биир туйаҕы көрдөөн ылан тиниктээтэ. А. Софронов
Көссүө Көөдөкүс …… оһох таһыгар тайах мүһэтин тиниктии олорор. Суорун Омоллоон
Бүөккэ сирэйэ-хараҕа сырдаан мүһэтин тиниктии олордо. ТМ ДК
2. көсп. Киһи салҕар, эрэйинэн оҥоһуллар үлэтин толор (үксүн куһаҕан үүнүүлээх оту охсуу туһунан этиллэр). ☉ Выполнять работу, требующую длительных, изнуряющих усилий
Сайын дулҕа сиэлин тиниктээн, Алдан кытылыгар оттообуппут. А. Сыромятникова. Куйааска тиритэн Сүөдэҥниир буолара, Дулҕаны тиниктээн От охсо турара… С. Васильев
3. көсп. Кими эмэ дэлби саҥар, мөх, үөх. ☉ Выговаривать кому-л., долго, нудно ругать, бранить кого-л., грызть
Аҕата тылынан тиниктээн ытатан ыыппыт. М. Доҕордуурап
4. көсп., кэпс. Улаханнык эрэйдээ, мөлтөт (хол., ыарыы туһунан). ☉ Доводить до крайней степени ослабления, изнеможения (о длительной или серьёзной болезни)
Тумуу-дьаҥ тиниктээн дуусам эрэ сылдьабын. П. Тобуруокап

кыдьык

кыдьык (Якутский → Якутский)

аат.
1. Тардыһан, баҕаран туран туохха эмэ ылларыы, умсугуйуу (үксүгэр куһаҕан үөрүйэх туһунан). ☉ Страстное увлечение чем-л., пристрастие к чему-л. (обычно о пороке, дурной привычке)
Мин биир кыдьыкка ылларбыт сордоохпун. Ат сүүрдүүтэ. И. Федосеев
Кыра эрдэхпиттэн булка сылдьыспытым сэриилэһэрбэр олус көмөлөспүтэ. Билигин да ол кыдьыкпын бырахпаппын. ӨӨККҮ
Кыра-кыралаан табах тардар, арыгы иһэр кыдьыкка ылларбытым. «ХС»
2. Сыстыганнаах ыарыы, дьаллык (сүөһүгэ). ☉ Заразная болезнь (скота), эпизоотия
Кыһалҕабыт биир этэ. Сүөһү кыдьыгын хайдах кыайабыт. Эдэр төрүөх өлүүтүн хайдах тохтотобут. И. Данилов
Кыдьык өлүү Кыайан барда, Тумуу-сөтөл тунуйда, Дьаҥ-дьаһах тарҕанна. Тоҥ Суорун
Зооветеринарнай дьаһалларга өссө минеральнай уонна витаминнаах аһылыктарынан итиэннэ микроэлеменнарынан хааччыйыыны киллэриэххэ сөп. Итилэр тиийбэт буоллахтарына сүөһү араас кыдьыкка ылларар, иинэр-хатар, ыалдьар. АДГ СКУо
♦ (Курдьаҕаҕын хомун), кыдьыккын кыан, имэҥҥин иҥэрин түөлбэ. — дьаллыккын бырах, баҕаҕын хам баттаа, тутун, кыатан. ☉ Не поддаться соблазну, устоять перед соблазном, заглушить тягу к дурным привычкам (букв. собери своих насекомых, превозмоги свои вожделения, подави свои страсти)
Курдьаҕаҕын хомун, кыдьыккын кыан, имэҥҥин иҥэрин. Уолаттар бэйэлэрэ акаарытыйаннар, кыдьыктарын кыаммаккалар, хаартыга алдьаммыттар. Бэс Дьарааһын. Кыдьыккын тарҕат (таһаар) — имэҥҥин, баҕаҕын ханнар. ☉ Удовлетворять свое желание, страсть
Ыһыы иннинэ биир түүн куска хонон, кыдьыгы тарҕатарга сөбүлэспиттэрэ. Н. Апросимов
[Чымаан кинээс] …… ардыгар, кими эрэ дэлби кырбаан, онон кыдьыгын таһаарынара. Эрилик Эристиин
Халлаан хаһыҥнаан, кыдьыга тахсан, күн күөх дьүрүс халлааҥҥа куба курдук мөлбөйө уһунна. «ХС»
ср. п.-монг. кидьиг ‘эпидемия, эпизоотия’