туохт., түөлбэ. Дьаҥнаа, тумуулаа, кириип дьаҥынан ыарый. ☉ Заболевать простудной болезнью, гриппом
Ампарыйаммын бүгүн үлэҕэ тахсыам суох, быһыыта. КЕИ С-ВДЗ

өҥөй диэнтэн холб. туһ. Үрүҥ санааны үргүтэргэ, Өҥөһөн көрсөргө үөрэтэргэ, Дьааттаах тыыны тарҕаталлар, Дьаҥныы-тумуулуу тунулуйан. С. Васильев

м. тумуу; у меня насморк мин тумуулаатым.

насморк; кыратык тумуулаан ыл = отделаться лёгким насморком.

сөтөлүн диэн курдук. Огдооччуйа (сөтөллүүр, ынчыктыыр). Н. Неустроев
Аныгы киһи курдук Айалаан-дьойолоон, Тумуулаан-сөтөллөөн, Энэлийэн-ынчыктаан …… Эрэйдэнэн утуйбат киһи эбит. Күннүк Уурастыырап
Кинээс (баран Чацкай аттыгар тэпсэҥниир уонна сөтөллүүр). А. Грибоедов (тылб.)

1. көр угаардаа. Сарсыарданан кыыс хоһуттан, үгээрдээбит киһи курдук, байааттаҥнаан тахсыбытым. И. Тургенев (тылб.)
   Дьон үгээрдээтэхтэрин аайы Ойоотуҥҥа тиэстэн иһиэхтэрэ дуо? ДФС КК
2. Тымныйан ыарый, тумуулаа. ☉ Простудиться, заболеть от простуды
   Ыал аайы сотору-сотору дьон дьаҥныыллар. Тааска, сиргэ сырыттахтарына, ким да үгээрдээбэт, тумуулаабат этэ. Болот Боотур
   Күнү быһа сөтүөлээтим, Онтон сылтаан үгээрдээтим. «ХС»
   [Үстээх Оппуоччук] кыратык үгээрдээбит, онон Варвара Николаевна: «Үтүөр, аны ыалдьыма», — дии-дии, битэмиин, глюкоза, кэмпиэт эҥин биэрэр. ИМС ОС

туохт. Муннугунан салгыны тыастаахтык эҕирий (үксүгэр тумуулаабыт эбэтэр ытаан бүтэн эрэр киһи туһунан). ☉ Втягивать, подбирать сопли, шмыгать носом
Фокин түҥнэри хайыһан баран өрүтэ сыҥан кэбиһэ-кэбиһэ тугу эрэ ботугуруу сытта. Амма Аччыгыйа
Павлуцкай муҥнаах учуутал ыйыттар эрэ өлөн түһэр, …… муннун өрө сыҥара эрэ иһиллэр буолан хаалар. Ф. Софронов

аат. Киһи тымныйан муннун уута сүүрэр, сыыҥтанар, ытырдар ыарыыта. ☉ Насморк
Тумуу, сөтөл, дьарҕа тууйдун, …… Бу дойдуга кэлбит суолун Дохсун тибии типтин — Кини [Чернышевскай] — тулуурдаах, бэриммэт. Эллэй
Кинилэр [Лөкүөрүйэлээх] саллар саастарыгар биирдэ тумуу диэни тумуулаан көрбөтөх, муус доруобай буоланнар, сүөһүнэн байыы бөҕөнү байан олороллор. В. Иванов
♦ Муннугар тумуу да киирбэт көр мурун
[Мавра] онтон ыла этэҥҥэ олорбута, муннугар биирдэ тумуу киирбэтэҕэ. М. Доҕордуурап
др.-тюрк. тумаҕу, тюрк. тыму, туму, тумау, тымау, томау

туохт. Буулдьаҕа эбэтэр туох эмэ табыытыгар түбэс; бааһыр. ☉ Попасться под что-л., брошенное или выпущенное из чего-л. кем-л.; быть раненым
Төһөлөөх кус-хаас таптаран баран, онно-манна тиийэн өлөн, суор-тураах аһылыга буоларый? Далан
[Түүлээх Уллуҥах] били тута сылдьар маһынан ыты туора охсон кууһуннарар. Ыт таптарар, орулуу түһэр, туора ойор. Суорун Омоллоон
Сылбырҕа бөрө таптарбатах, Сырбас гынан куотан биэрбит. С. Данилов
Доҕорум бэрбээкэйигэр таптаран ынчыктыы түспүтэ. М. Доҕордуурап
♦ Санаатын таптарбат — ким эмэ сөбүлүүрүн, сөпсүүрүн курдук буолбатах. ☉ Не по нраву, не по нутру, не угодить кому-л. «Марыына, оҕо тоҕо эрэ бүгүн санаатын таптарбатах, дьоҕойон, тумуулаабыт дуу, тугуй?» — диэн баран оҕонньор кыыс төбөтө итийбитин билээри ытыһынан имэрийбэхтээн көрдө. Н. Заболоцкай
Сорохтор туохтан эрэ санааларын таптарбакка кыҥкыйдыах курдук буолбуттара. «ХС»
Яков мэлдьи туохха да санаатын таптарбат, тугу барытын сирэ сылдьар идэлээҕэ. АМН ҮТӨ

туохт. Муннуҥ иһэ кычыгыланан, эмискэ төлө биэрэн муннугунан уонна айаххынан тыбыыр. ☉ Непроизвольно, с резким звуком выдыхать воздух носом и ртом, чихать
Бутукаай мэлиир табаҕы кытаахтаан ылан сыҥсыйда, түҥнэри хайыһан баран, ытырдан бытарытта. Амма Аччыгыйа
Дьиибэ [киһи аата] бүтүннүү бурдук буолан хаалбыт, хаста да ытырдар. С. Ефремов
Сибиинньэ бастаан ыалдьарыгар тумуулуур, мунна бүөлэнэр, ытырдар. МВИ ССАР
◊ Ытырдар от бот. — үксүгэр сииктээх сиргэ үүнэр, отут-алта уон сэнтимиэтир үрдүктээх, хойуу үрүҥ сибэккилээх эмтээх от үүнээйи. ☉ Растущее преимущественно во влажных местах лекарственное травянистое растение высотой тридцать — шестьдесят сантиметров, с белыми пышными цветочками, чихотная трава
Ытырдар от сииктээх сири талан, ходуһаларга, сэппэрээктэр саҕаларыгар үүнэр. МАА ССЭҮү
Ытырдар от куртах, оһоҕос ыарыытын, үөһүрүүнү эмтииргэ туттуллар. МАА ССКОЭҮү
ср. др.-тюрк. асур, тув. азырар, с.-юг. азырт ‘чихать’