побуд. от чөрбөҥнөө = настораживать (уши —о лошади и собаке).

побуд. от дьиксин = настораживать; ити миигин дьиксиннэрэр это меня настораживает.

побуд. от чөрбөй = настораживать (уши); ат кулгааҕын чөрбөттө лошадь насторожила уши.

туохт., булт. Бултуур сэби, тэрили иит. ☉ Устанавливать, настораживать охотничьи снасти
Киис өлүөҕэ диэн күһүн эрдэ уонна сааһын олунньу ыйга кырынааска төрүөттээбэккэ тиийэбит. ВС ҮҮДь
Кырынааска төрүөттүүр сир бэлиэ буолар. «Кыым»

I 1) воспитывать, растить; оҕону иит = воспитывать ребёнка; 2) разводить, держать (домашних животных, нек-рых пушных зверей, птиц); сүөһүнү иит = разводить скот.
II 1) заряжать (огнестрельное оружие); сааны иит = зарядить ружьё; 2) настораживать пасть (звероловное приспособление); ставить петли; куобах ороҕор туһах иит = ставить петли на заячьей тропе.

кулгааххын таллаҥнат — хантан тыас кэлэрин истээри кулгааххын чөрбөт, хамсат (кыыл туһунан). ☉ Настораживать уши (о животных)
[Бүүчээн] тыас иһиллээн кулгаахтарын таллаҥнатар, мууһу уоппут курдук аһыыта таҥнары бырдьайан көстөр. Болот Боотур
Бөлкөй кэнниттэн ойон тахсыбыт муус маҥан куобах олоро түспүтэ, кулгааҕы таллаҥнатан, Моойтурук хайа диэки барбытын иһиллээбитэ. «Чолбон»

туохт.
1. Тэптиргэтэ иит, тэптиргэнэн бултаа. ☉ Настораживать на зайца тэптиргэ
Титириккэ кылы баайан Тэптиргэлииргэ ааттаах. Баал Хабырыыс
Имигэс үөл титиригинэн тэптиргэлээн туһах иитэлээн кэбистэ. Н. Босиков
Кэлиҥҥи киһи турар маска тоһоҕонон туттаран, боробулуоханан эбэтэр быанан баайан, ураҕаһын иҥиннэрэн да тэптиргэлиирэ бэрт. ПАЕ КБАТ
2. Тугу эмэ тэптиргэнэн көтөхтөр, үөһэ таһаар. ☉ Поднимать что-л. с помощью приспособления, механизма в виде подъёмного рычага
Дьонум, бэрэбинэлэрин көтөҕөн аҕалан, …… ампаар истиэнэтин өрө көтөҕөн, тэптиргэлээн кэбистилэр. Н. Неустроев

1. туохт. Ыарыыланан «айа» диэн саҥа таһаар; улахан ыарыыттан ынчыктаан саҥа таһаар. ☉ Охать, ойкать; стонать от сильной, тяжелой болезни, стенать
   Аҕыс уон аҕыспын аастым. Ол тухары Астаран айалаабыппын Адьаһын өйдөөбөппүн, Аналым кэллэҕэ буолуо... А. Софронов
   Муннук аайы айалаан Муҥатыйар буоларбыт. Куруҥ тииккэ маарыннаан Кубарыйа куурарбыт. П. Тулааһынап
   Антон Николаевич муннун тыаһа хоһуҥуруур, эмээхсин куолутунан айалыыр саҥата иһиллэр. М. Доҕордуурап
2. Булка айа тарт, айаны иит, айанан бултаа. ☉ Настораживать самострел, охотиться на зверей самострелом
   Дьадаҥылар төгүрүк сылы быһа бултууллар: туулууллар, туһахтыыллар, айалыыллар. Амма Аччыгыйа
   Кини кыра сааһыттан булка үөрэммитэ: туһахтыыра, айалыыра, кэнники сааланара. Суорун Омоллоон
   Аччыктатыма биһигини: Айалаан, туулаан, бултаан, Арыйаан биһиккини Аһаппытыҥ курдук аһат! Эллэй
3. көсп. Угаайылаа, үктэт. ☉ Готовить ловушку, западню, хитрую уловку
   Кырдьаҕаспыт Ордьонумаан ойуун биһиэхэ тоҕо айалаатаҕай?.. Үрдүк өһүөлээхтэри кытта хатыһар этэ. Кинилэргэ айалаата ини... И. Гоголев
   Өстөөх өспөт өһүөнүн Өйдөө өрүү күнүс, түүн: Аартык ахсын айалыа, Арыт ааҥҥар иин хаһыа. Айталын

I 1) тянуть, тащить; сыарҕаны тарт = тянуть сани; үһүөн нэһиилэ тардан таһаардыбыт мы втроём вытащили с большим трудом что-л.; 2) сводить судорогой; атаҕым иҥиирэ тарта мне ногу свело судорогой (букв. у меня потянуло жилу ноги); хараҕым анна тардар у меня дёргается под глазом (по народной примете это к горю, слезам); этэ тардар он судорожно дёрнулся (напр. от испуга); 3) неводить, ловить неводом; быйыл биһиги күөлбүтүн тарпатахтара в этом году в нашем озере не неводили; 4) молотить (хлеб); 5) разрывать, раздирать (добычу — о хищниках); бөрө табаны тарпыт волк разодрал оленя; 6) охот, настораживать; эһэҕэ саанан айа тарпыттар на медведя насторожили ружьё-самострел; 7) разбивать, раскидывать (напр. палатку); натягивать (напр. полог); кумаартан буолах тарт = натянуть полог от комаров; 8) садиться (о материи); ырбаахым тардан хаалбыт моя рубашка сёла (после стирки); 9) подавать (кушанья); накрывать на стол; 10) высыхать (обычно о воде в поймах); 11) перен. собирать, созывать, привлекать; элбэх киһини от үлэтигэр тарпыттар на сенокос собрали много народу; ыччаты бэйэтин диэки тарпыт он привлёк на свою сторону молодёжь; 12) перен. тянуть, влечь, привлекать; киһини төрөөбүт сирэ тардар человека влекут его родные места; 13) перен. задерживать кого-что-л., препятствовать кому-чему-л.; күнү-дьылы тардыма ! не тяни время!; айан дьонун тардымаҥ не задерживайте путников; 14) уст. взимать, собирать (подать, налог); ыраахтааҕы суолун тарт = взимать подать; 15) в сочет. с нек-рыми нареч. означает резкость, быстроту действия; быһа тарт = порвать, разорвать (с силой); хайа тарт = разорвать (дёрнув с силой); тоҕо тарт = а) разнести, разорвать; б) разлить; рассыпать; 16) в сочет. с деепр. на =а, =ыы основного гл. выступает в роли вспомогательного гл. и означает ускоренность, быстроту действия: бара тарт = идти, отправляться скорее; тура тарт = быстро встать, вскочить # тардар тымырдаах (или иҥиирдээх ) чувствительный, впечатлительный; нервный (букв. с дёргающимися нервами).
II курить; табахта тарт = курить табак.

I
туохт.
1. Улаатыннар, өйүнсанаатын туттар, киһи оҥор (көрөн-харайан, үөрэтэн-такайан, сөптөөх майгыны-сигилини, тутта сылдьыыны иҥэрэн). ☉ Вырастить, воспитать кого-л. (систематически прививая определенные навыки, правила поведения)
Ийэм, аҕам эрэйдээхтэр, аны санаатахха, көҥүллүк, үчүгэйдик да ииппиттэр эбит. А. Софронов
Ийэтин оннугар мин ийэ буолуом, бүөбэйдээн, иитэн, көрөн-харайан улаатыннарыам. Болот Боотур
Эльвираны эмээхсин бэйэтэ билэринэн көрөн-дьаһайан бэйэтэ этэринии «такайан» ииппитэ. Л. Попов
Үчүгэй киһи буолаарай диэн, оҕону иитэр куолу. В. Гаврильева
2. Бэйэҥ холобургунан, үлэҕинэн-хамнаскынан атын киһиэхэ сабыдыаллаан, кимиэхэ эмэ оннук быһыыны-майгыны олоҕурт. ☉ Своим поведением, личным примером воздействовать на кого-л., оказать влияние
Поляков хаһан да ситиһиллибитинэн уоскуйбат өйгө-санааҕа, автобазаҕа үлэтин иһин эппиэтинэстээх буолууга хас биирдии үлэһити иитэргэ кыһаллар. Софр. Данилов
Саамай кутталлааҕа баар, кинилэр [куһаҕан иитиилээх оҕолор] бэйэлэрин курдуктары «иитэн», кэннилэригэр хаалларан иһэллэр. Н. Лугинов
Уйбаан удаарынньыгы хайгыыр. Оҕолоргутун кини биримиэринэн иитиҥ диир. Дьүөгэ Ааныстыырап
△ Кимиэхэ эмэ тугу эмэ иҥэр, ылыннар, олохсут. ☉ Прививать, внушать кому-л. что-л. Эрдээх воляны, модун тулууру Киниэхэ …… ииппитэ. Күннүк Уурастыырап
Общественнай үлэ киһи өйүн-санаатын политическай тыыҥҥа иитэр. М. Доҕордуурап
Айылҕа аһаҕас кинигэтэ диэн искусство: кини киһиэхэ кэрэни таптыыр чувствоны иитэр. И. Данилов
3. Аһатан-сиэтэн олор, аһынан хааччый. ☉ Содержать кого-л.; кормить кого-л.
Булчут буоланнар чугас эргиннээҕи ыалларын барытын бултарынан иитэн олорор дьон. А. Софронов
Ийэм, мичик гынаат, ытыспын ылан сыллаан баран: «Оҕом ытыһа эттээх, үлэлээн миигин иитиэҕэ», - диэхтиирэ. Амма Аччыгыйа
Оҕонньор солуурчаҕын арбыы олорбут: «Бу солуурчах миигин ииппит иһит». Суорун Омоллоон
4. Дьиэ сүөһүтүн, көтөрүн, иитиэх кыылы аһатан-сиэтэн көр-харай, улаатыннар, үөскэт. ☉ Разводить, содержать (домашних животных, нек-рых пушных зверей, птиц)
Төрүүр оҕоҥ уйаланнын, иитэр сүөһүҥ күрүөлэннин! (алгыс.). Бу кыс үөһэ тарбыйахтаах ынахта иитэн таһаар. Кыанан иитиэ суох буоллаххына, ырбаахыга саараныма. Күндэ
Килиэккэҕэ түүлээх кыыллары: кырымахтаах хара саһылы, нуорканы, күөх кырсаны иитэллэр. КИиКСА
ср. тюрк. игид 'ухаживать'
II
туохт.
1. Ботуруону, снаряды эстэр сэпкэ ук (ытарга бэлэмнээн). ☉ Зарядить (вложить патрон, заряд, снаряд во что-л.)
Пугаһын саҥа буулдьанан иитэн кээстэ. Суорун Омоллоон
Бинтиэпкэбин мааҕын тайаҕы өлөрөн баран, үөрүүбэр буолан, умнан ииппэтэхпин. Т. Сметанин
Бэстилиэтин ииттэ. Н. Габышев
«Түргэнник аты салайыҥ!» - диэт, Николай бүлүмүөтү ииппитинэн барда. А. Сыромятникова
2. Буорахтаан, доруобунньуктаан, быыстаан, эстэр гына оҥор, эстэргэ бэлэм гын (ботуруон, саа туһунан). ☉ Зарядить (подготовить к стрельбе патрон, ружье)
«Эн, Бүөтүр, уус киһи үһүгүн. Биһиэхэ ытыллыбыт ботуруон гиилсэтин суолуннаран, үчүгэйдик иитэн биэриэҥ этэ дуо?» - саха тойон ыйытта. Эрилик Эристиин
Ньылаарыс икки тыһыынча кэриҥэ бэрдээҥки ботуруонун ииппититтэн биир да буулдьата киһини өлөрбөтөх. Эрчимэн. Сорохтор сааны буораҕынан иитэн халлааҥҥа ытыалаан битиргэтэллэр. И. Бочкарев
3. Төлө баран ыга баттыыр, эстэр, хам тутар гына оҥор (бултуур сэп туһунан). ☉ Настораживать (звероловное приспособление), ставить (капкан, петлю)
Былыр Лоһуор Өндүрэй куобахха ииппит туһаҕар кэрэмэс саһыл киирэн биэртэ. Амма Аччыгыйа
Кини туһах, сохсо иитэн хабдьынан уонна куобаҕынан аһаан олорбута. Эвен фольк. Миичээн капкааны чэҥкээйилээн иитэргэ үөрэннэ. А. Кривошапкин (тылб.)
4. калька. Элэктэриичэскэй эниэргийэтэ биэр (хол., өкүмүлээтэргэ, батарыайаҕа). ☉ Зарядить, подзарядить (напр., аккумулятор, батарейку)
Бу массыына өкүмүлээтэрин ииттэххэ сатаныыһы. Араадьыйаҥ батарыайатын иитэн биэр.  Радист Черемных биһикки араадьыйабытын иитэн баран салгын устун күүлэйдиибит, эҥин араас арааһынай ыстаансыйалар биһиэннэрэ да, ньиэмэс да киэннэрэ түбэһэллэр. Т. Сметанин
III
туохт.
1. Аһытыылаан көөнньөрө туруор (сүнньүнэн кымыһы этиллэр). ☉ Заквасить (кумыс). Ыһыахха бэлэмнээн кымыс ииппиттэр
2. Отун, умат, күөдьүт (уот, түптэ туһунан). ☉ Разжигать, разводить (костер, огонь)
Айах тутарга анаан Аччыгый аҕай Аал уоту ииттилэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Тиэргэннэргэ түптэ иитэн, Торҕо буруо унаарыйда. Күннүк Уурастыырап
Оол, күөл кытыытыгар, өлөҥ саҕатыгар туспа кутаата иитиҥ. Болот Боотур
3. көсп. Сыыйа ыанньытан мус, үөскэт, искэр буһара, көөнньөрө сырыт (хол., санааны, өһү). ☉ Вынашивать, пестовать (напр., идею, мысль)
Тылгын тууһуу мускуйаҕын, Эрийэҕин, иэҕэҕин, Иэмэх курдук тутан-хабан, Имитэҕин, иитэҕин. С. Данилов
Айбыт аҕатыгар миэхэ Өһү-сааһы иитэ сылдьыбыта! И. Гоголев. «Истэригэр тугу иитэ сылдьалларын туох билиэй?» А. Бэрияк
Ойууланар сабыытыйаттан ааҕааччы туох да үтүөнү күүппэтин, айылҕа да кини да иккиэн бэйэ-бэйэлэригэр маарынныыр буолуохтарын туһунан санааны эрдэттэн иитэр. ФЕВ УТУ