1) ходить, появляться наяву, открыто (по народному поверью —о злых духах, привидениях); 2) перен. неодобр, ходить, беспокоить людей ночами, по ночам.

сыһ. Көстөр курдук. ☉ Наглядно; наяву
Саха дьүһүннүүр тылын саҕа нууччалыы быһаарарга ыарахан суох: биир бэргэн тылынан хартыынаҕа көстөрдүү хоһуйан этиини. Далан

1. нареч. явно, открыто; наяву (показываться, являться — по народному поверью — о злых духах, привидениях); илэ да, кистээн да и тайно и явно; илэ көһүн = показаться наяву; илэ хаамп = ходить открыто; илэ сырыт = (или сүүр =) появиться наяву; 2. самый настоящий; илэ түөкүн отъявленный мошенник; илэ абааһы самый настоящий чёрт; илэ бэйэтинэн самолично, собственной персоной; илэ бэйэтинэн кэллэ он прибыл лично, собственной персоной; илэ хараҕынан көрбүт он видел собственными глазами; илэ чахчы сущая правда # илэ тахсыбат диал. мало пользы, нет отдачи; бүгүн илэ тахсыбатым сегодня я сделал мало полезного.

туохт.
1. эргэр. Киһи хараҕар илэ көстө сырыт (былыргы итэҕэлгэ: абааһы туһунан). ☉ Появляться, ходить наяву, открыто являться взору (о злых духах, привидениях).
2. Биир сиргэ түптээн тохтообокко, олорбокко, бара-кэлэ сырыт, бэйдиэ сырыт. ☉ Ходить, гулять, бродить везде, повсюду, не задерживаясь на одном месте
Бэл, куобах, тугу да аахсыбакка, Дьүөгэ көрдөөн илэчийэр. С. Данилов
Адьырҕа кыыл ас көрдөөн илэчийэр. П. Филиппов
Бандеровецтар оччолорго мээлэ илэчийэллэр эбит этэ. ПДА СС
3. көсп., сөбүлээб. Түүннэри утуйбакка сырыт, күүлэйдээ (дьон утуйар кэмигэр утуйбакка, дьону аймаан, сүпсүгүрдэн). ☉ Ходить, гулять, шляться, шататься ночами, беспокоить людей по ночам
Икки түүннээх күнү быһа, илэчийэн дьиэтигэр хоммотоҕо. Я. Козак (тылб.)

сыһ.
1. Кистэммэккэ, саспакка, аһаҕастык. ☉ Не таясь, не скрываясь, открыто
Улахан, уулаах баайдар өлөөрү-сүтээри гыннахтарына, үрүҥ көмүс ыҥыырдаах үүт маҥан аттанан …… илэ-бодо дибдитэн иһэллэрин көрөллөр үһү диэн бар дьоҥҥо ынырыктаах сурах тарҕаммыт. Күннүк Уурастыырап
Миигин өлөрөргө саагыбар оҥостоллор. Барыта илэ-бодо барбыт эбит. Болот Боотур
Ол тойоттору кытта илэ-бодо тоҕо охсуһар буолаҕын? М. Доҕордуурап
2. Субу баар курдук. ☉ Наяву, вполне наглядно
Олоҥхо, остуоруйа номоҕо бүгүн илэ-бодо биһиги олохпутугар кэлбитин саныахха эчи тоҕо баҕас үчүгэйэй, үөрүүтэй! Суорун Омоллоон
Уол утуйбута дуу, түлээҕирбитэ дуу, кыыһа адьас бу илэ-бодо тиийэн кэлэн истиҥтэн истиҥник сипсийэр. Далан
Ийэ хараҕар Таня саҥардыы хааман түөрэҥниирэ, быычыкайкаан ытыһын охсон таһырҕатара …… илэ-бодо көһүннэ. М. Доҕордуурап. Тэҥн. илэ бааччы
1. 3. Киһи итэҕэйэр гына, чахчы, дьиҥнээхтик. ☉ Действительно, в самом деле, явно
Имэҥнээхэй тымныыбыт Илэ-бодо эргийдэ, Ийэлээхэй сирдэрбит Ирбэт мууска иҥиннэ. А. Софронов
Тэҥнээн көрдөххө, адьас дуона суох былааны кыайбаттара илэ-бодо көһүннүлэр буолбаат. С. Зверев. Тэҥн. илэ бааччы 2

1. сыһ.
2. Түүлгэ буолбакка, чахчы, дьиҥ бэйэтинэн, дьиҥнээхтик (көһүн, киир, баар буол, иһилин). ☉ Наяву, в действительности (показываться, являться)
   Тойон киһи умайан өлбүт уолун Хабырыыһын саҥатын илэ истээт, иирэ сыһан, хас да хонукка сэниэтэ суох оронугар сыппыта. И. Гоголев
   [Мааппа:] Сотоколуур удаҕан абааһыны кытта илэ көрсөн кэпсэтэр үһү ээ... [Дьөгүөссэ:] Ээ, адьарай, сиикэйэ буолуо. Күндэ
   Кинини [кыырды] мин маннык баламат, сирэйэ-хараҕа, саатасуута суох түһэ турар кыыл буолуо диэбэт этим. Ону миэхэ суол түбэлтэтэ илэ көрдөрдө. Н. Заболоцкай
3. Аһаҕастык, ким барыта көрөр-билэр гына. ☉ Открыто, явно; на виду у всех
   Дуона суоҕу кэпсэтэллэр, арыт кистээн, арыт илэ уураһаллар. Л. Попов
   Илэ да, уора-көстө да ыытыллыбыт хас да төгүллээх хонтуруол түмүгэ дьүүллэннэ. С. Федотов
   Хараҥанан саптаран бандьыыттар киэҥ нэлэмэн хонууга атынан, хайыһарынан илэ сүүрдэ сылдьан саа уотун аһаллара. П. Филиппов
4. даҕ. суолт. Дьиҥнээх; дьаарай, саамай. ☉ Самый настоящий; ярый, отъявленный
   Илэ дэриэтинньик кутаа уотунан кулгуйан эрдэҕин көр эрэ! П. Ойуунускай
   Фашистар курдук сидьиҥнэр, кинилэр курдук илэ сиэхситтэр, киһи сиэрин, чиэһин, соргутун кинилэр курдук киргэ тэпсибиттэр суохтара. Амма Аччыгыйа
   [Оҕобун] астаах ааккар асаһыннараары, таҥастаах ааккар таҥыннараары умса анньан биэрбит илэ илиэһэй мин баарбын. Эрилик Эристиин
5. аат суолт. Дьиҥнээх баар суол (түлэкэдийии, түүл, баҕа санаа буолбатах). ☉ Явь, реальная действительность (как противоположность сну, бреду, мечте)
   Түүл диэххэ - илэҕэ дылы. П. Ойуунускай
   Тордох! Бу сырыыга түүл буолбатах - илэ! Н. Заболоцкай
   ♦ Илэ барбыт - 1) итэҕ. былыргы саха санаатыгар: абааһы киһи хараҕар көстө сылдьар буолбут. ☉ Появляться наяву, становиться видимым (о злом духе)
   Соҕотоҕун олорон иллэрээ сыл өлбүт оҕонньор сордоох абааһыта илэ барбыт. НАГ ЯРФС I. Тэҥн. илэ хаампыт 1; 2) мээнэ, бэрээдэгэ, көрүүтэ-харайыыта суох барбыт. ☉ Своевольный; разнузданный, распоясавшийся
   Суоппардар диэн илэ барбыт, улахан күрүөһүт сүөһү курдук дьон. Н. Босиков
   1919 сыл, контрреволюция өссө ордук сэтэрээн илэ барбыт уонна күүһүрбүт сыла саҕаламмыта. СССБТ; 3) кыбыстыылаах, сааттаах дьыаланы кистэммэккэ, саспакка оҥорор буолбут (киһи). ☉ Беззастенчиво, нагло совершающий постыдные поступки
   Ирбитин кэргэнин итинник дьыалаҕа эрэ буккулуннаҕа [атын киһиэхэ иирдэҕэ] диэн түһээн да көрбөккө, бэйэтэ-бэйэтигэр үөрэ-көтө сылдьыбыта. Иоганцевтаах Липа, ол аайы эр ыла-ыла, күнүстэри илэ барбыттар. В. Яковлев. Илэ бэйэтинэн - тус бэйэтинэн, сирэй бэйэтинэн. ☉ Лично, собственной персоной (напр., явиться куда-л.). Көһүтэ сатаан баран, утары барбытым - киһим илэ бэйэтинэн бу иһэр эбит. Илэ хаампыт - 1) итэҕ. былыргы саха санаатыгар: абааһы киһи хараҕар көстө сылдьар буолбут, абааһы дьиҥнээхтик хаама сылдьар буолбут. ☉ Появление, хождение злого духа наяву
   Ол өлөн баран, кинини илэ хаамта диэн айдаан бөҕө буолбут эбит. Д. Таас
   Оччотооҕу дьон аҥаар харахтаан, аҥаар атахтаан, ыйдаҥатааҕы тиит күлүгүн саҕа оҥорон, олус күүстээн-уохтаан илэ хаамтарбыт буолуохтаахтар [абааһы аймаҕын]. Эрчимэн. Тэҥн. илэ барбыт 1; 2) утуйар кэмҥэ утуйбакка түүннэри сылдьар (киһи). ☉ Бесцельно ходить, бродить ночью (когда все спят). Кэнники кэмҥэ уолбут илэ хаамар буолла
   ◊ Түүл дуу, илэ дуу? - көрбүтүистибити итэҕэйбэккэ саҥа аллайыы. ☉ Выражение человека, пораженного увиденным (услышанным) и еще не поверившего в реальность того, что он увидел (услышал) (букв. сон ли, явь ли?)
   Түүл дуу, илэ дуу? Тугуй бу, солко курдук, чээл күөх? Улахан да солко былаах сиргэ тэлгэнэ сытар, доҕор! Суорун Омоллоон
   Ыы, Сэргэй оҕо эбиккин дуу? Хайа бу түүл дуу, илэ дуу? Быһаас били «Кустаах күөл» сэриитигэр өлөрөн кээспиттэр диэбиттэрэ ээ. Дьүөгэ Ааныстыырап
   п.-монг. илэ

туохт.
1. Салгыйан билин, саба биэр (салгын, сыт-сымар, тыал, киһи тыынын туһунан). ☉ Обдать, обдувать, обвеять, охватить (воздухом, запахом, ветром, дыханием)
Түстэ дии күүтүүлээх самыырбыт, Илинтэн итии тыал илгийэн. Күннүк Уурастыырап
От мас, нүөл сир, саҥа оһохтон тахсыбыт килиэп сытын курдук, итиитик, минньигэстик илгийэрэ. М. Попов
Үрэх харах курдук чөҥөрүйбүт дириҥ чүөмпэтэ сөрүүнүнэн илгийэрэ. В. Протодьяконов
2. көсп. Дьиҥнээхтик баар курдук буол, биллэн, күөрэйэн кэл. ☉ Возникать (как наяву), всплывать, обнаруживаться
Төрөөбүт норуотун тыына кини ырыатыгар илгийэр. А. Сыромятникова
Дьаарбайабын аар дархан Башняны аттынан. Илгийэргэ дылы манна Үйэлэр тыалларынан. М. Ефимов
Өрөбөлүүссүйэ сайаҕас салгына Ойуунускай хас биирдии хардыытыттан илгийэр. «ХС»
3. көсп. Ханнык эмэ иэйиинэн дьай, саба оҕус, өтөн киир. ☉ Охватывать, проникать, пронизывать (о каком-л. добром чувстве)
Ол эрээри, хаардаах толоону, тоҥ тыаны курдары сэмэй ийэ сүрэҕин сылааһа илгийэн кэлэ турарга дылы буола истэ. Амма Аччыгыйа
Тугаханныга соччо быһаарыллыбат ис хоһоонноох аҕыйах строкаттан нарын иэйиинэн илгийдэ. Н. Лугинов
Кини [Сухомлинскай] оҕолорго дириҥ таптал уонна убаастабыл тыынынан илгийэр чинчийэр уонна педагогическай үлэтэ …… үтүө холобурунан буолар. «Кыым»