разг. недомогать, чувствовать вялость; ардахтаах күннэргэ супту уҥуоҕургуубун в ненастные дни я всегда чувствую вялость.

туохт., кэпс. Былыттаах, ардахтаах (хаардаах, тыаллаах) күннэргэ мөлтөө, ыарытый. ☉ Чувствовать плохую погоду, недомогать, заболевать в непогоду. Былытырҕаатым быһыылаах, бэркэ мөлтөөтүм

1) побуд. от ыарый = причинять боль делать больно; охтон илиибин ыарыт-тым я упал и ушиб руку; 2) быть больным, недомогать, хворать.

туохт. Доруобуйаҕынан мөлтөө-ахсаа, сыта мээрик буол. ☉ Недомогать, впадать в вялое, сонливое состояние
Икки түүн адьас утуйбатым. Ыарыһах киһи ардахтан аҥатахтаатым. Н. Абыйчанин
Унаар маҥан күн Уҥа түннүктэн Уларыйан эрдэҕинэ уһугунна, Аламай маҥан күн Арҕаалыар диэри аҥатахтаата. Өксөкүлээх Өлөксөй

туохт. Сылайэлэй, сылаарҕаа. ☉ Недомогать, чувствовать вялость, усталость
«Олус уҥуоҕурҕаатым. Кыайан барыа суохпун», — диэбитэ Сэргэй. Н. Босиков
Саас киһи барыта уҥуоҕургуур: утуйуон, сынньаныан баҕарар. А. Сыромятникова
Ойбут күнүм уотуттан Уҥуоҕурҕаан, сыламнаан Уһуктуоххар диэритин Утуйан хаалар кэрэтин! Н. Рыкунов

туохт. Сааһыран, кырдьан, мөлтөөн бар. ☉ Слабеть, недомогать с возрастом, стареть
Сыалаах бэйэтэ Сыһыйан барда, Эттээх бэйэтэ Эмэлийэ быһыытыйда. П. Ядрихинскай
Этиҥ-хааныҥ Эмэлийиэн иннинэ Кэриэс-хомуруос тылтан Кэпсии тардыый! П. Ядрихинскай

кээки (кээки-кууку) буол кэпс. — туохтан эмэ сылайан, салҕан эрэйдэн (хол., тугу эмэ көһүтэн, суолга хаайтаран). ☉ Скучать, уставать, беспокоиться; недомогать, изнуряться (напр., от долгого ожидания, необустроенности)
Мин күн аайы укуол ыла амбулаторияҕа кэлэн кээки буолабын. С. Федотов
Күүттэххэ, күн уһуна бөҕө! Киэһэ буоларын кэтэһэн кээки буоллулар. Д. Токоосоп
Тиксиигэ үгүстүк буурҕа түһэр буолан бүтүн ый аҥаарын устата, …… күнү-дьылы күүтэн кээкикууку буоларыҥ дьэ онно кэлэр. С. Руфов

туохт.
1. Бааһынан бүрүлүн, бааһыр, бааһыран ыарый. ☉ Покрываться язвами; болеть, недомогать от застарелой раны. Ат сырҕаннаабыт
2. Киҥнэн-уордан, адьырҕаҕын киллэр (аччык эбэтэр бааһырбыт кыыл туһунан). ☉ Рассвирепеть (от голода или ран — о хищниках). Эһэ сырҕаннаабыт
□ [Манчаары:] Моонньубуттан кууһан туран Моонньоҕон хара хараххынан Уйадыйа көрөҥҥүн Сырҕаннаабыт сүрэхпин Сылаанньытыаҥ буолуо дуо? И. Гоголев
[Абааһы Кулун Куллустуурга:] Чиргэл уҥуоххун кумалаатым — Торҕоннообут бэйэм дьэ торолуйуоҕум, Сырҕаннаабыт бэйэм дьэ сыһаахтыйыам. ПЭК ОНЛЯ III

туохт. Туохтан эмэ сыыстаран (хол., сыыһа эбэтэр олус аһаан, уугун хаммакка) ыарытый, моҥкурдаан эрэйдэн. ☉ Недомогать, заболевать, страдать от нарушения режима (напр., от переедания, недосыпания)
Уутугар өлөн толуордаабыта. ПЭК СЯЯ
[Сатабыл киһи] Мөлбөччү хаһааммыт Мөрүөнүн манньата Толуордуу аһаабыт Тойону манньытар. С. Тимофеев
Дьоно буоллахтарына, эһэни көрөн, бары тииккэ хатаастан тахсан, толуордаабыт улар курдук, олорунан кэбиспиттэр. С. Тумат
ср. др.-тюрк. толҕа ‘сваливать, схватывать (о резких болях в животе)’

туохт.
1. Самыырдаа. ☉ Идти, лить (о дожде); дождить
Ардахтаабытыгар хахха оҥостон олорбут сыгынаҕар эпсэри сыстан, бириһиэн сонун үрдүнэн бүрүнэ тардыммыта. СП ҮД
Олуур халлаан ардахтыаҕа куйааска Охсон, мунньан — хомуйбахтаан хаалыахха. А. Абаҕыыныскай
Сайдар араас буолаллар, Араастык арыллаллар; Арыт алыс кураанныыллар, Арыт алыс ардахтыыллар. С. Данилов
2. Куһаҕан күн-дьыл буоларын билэн ыарый, мөлтөө, хам баттата сылдьар курдук туруктан (киһи туһунан). ☉ Недомогать, прихворнуть, предчувствуя ненастную погоду; быть в подавленном состоянии (о человеке). Сэмэн ардахтаан нэһиилэ сылдьар
□ [Иван Петрович] сатаан бардаҕына «ардахтаан» этэ-сиинэ бүтүннүү ньамньыраата, араас дьарҕата, ангината көбөн иэдэттэ. Н. Лугинов
3. Ардаҕы, куһаҕан күнү-дьылы билгэлээн уратытык быһыылан (сорох кыыл, көтөр туһунан). ☉ Вести себя необычно, предчувствуя дождь, ненастную погоду (о нек-рых птицах и животных). Элиэ ардахтаабыт — маска олорон эрэ кистиир
□ Тыа саҕатыгар, хаппыт тиит мутугар тураах көтөн кэлэн олордо уонна өр соҕус кынатын түүтүн оҥостон сахсынан баран, «Харра-раах хар харра-раах!» — диэн ардахтаан хааҕырҕаата. Н. Якутскай
4. Көҕөрүмтүйэн көһүн, өлбөөр, болоор (самыыр түһүөн иннинэ сорох туттар тэриллэр өҥнөрө уларыйарын туһунан). ☉ Тускнеть, блекнуть (об изменении светового тона некоторых предметов перед дождем). Хотуур ардахтаабыт. От охсор массыына хотуурун быһаҕа ардахтаабыт
♦ Ардахтаабыт тураах курдук — улаханнык санаарҕаабыт, сирэйэ-хараҕа саппаҕырбыт көрүҥнэммиттии. ☉ Иметь печальный, разбитый вид
Петькабыт бастаан утаа санаата түһэн, ардахтаабыт тураах курдук турулуччу көрөн олорбохтоон баран, кэнникинэн көнньүөрэн, тэҥҥэ ыллаһан-туойсан барда. В. Ойуурускай
Дьоннор сирэйдэрэ-харахтара салбаҕырбыт көрүҥнээхтэр, хайдах эрэ сэниэтэ суохтук, ардахтаабыт тураах курдук салбыҥнаһаллар. Г. Угаров