детский, наивный, незрелый; оҕотук санаам уурайда я остепенился (букв. мой детские мысли прошли).

прил. 1. үөрэх оҕотун, үөрэнээччи; ученические тетради үөрэх оҕотун тэтэрээттэрэ; 2. перен. (незрелый, несамостоятельный) үөрэх оҕотунуу, аан маҥнайгы, ситэ илик эрдэҕинээҕи; ученическое произведение ситэ илик эрдэҕинээҕи айымньы.

даҕ. Күүһүнэн-уоҕунан ситэ илик, оҕотук. ☉ Физически неокрепший, незрелый (обычно о подростке)
Чоочо баай тойон абаҕам Уйан уҥуохтаах, Улдьаҕай саастаах эрдэхпинэ Муус дьоҥку тайахтаан, Муҥ бөҕөнү состорон, Муҥур тиит дойдулаабыта. С. Зверев
Дьэ ол иһин Эрбэхтэй, төһө да улдьаҕай уол буоллар, оҥостон-тэринэн атын сиргэ кыстык булунуохтаах. «Чолбон»

даҕ.
1. Оҕо курдук, ситэхото илик. ☉ Детский, наивный, незрелый
Бу кэмҥэ [отутус сылларга] Чаҕылҕан, сааһынан оҕотук эрээри, олох эрэйин-кыһалҕатын, күүрсүүтүн-күүрээнин билэн кэлбитэ. Софр. Данилов
Коля бэйэтин оҕотук көрүҥэр холооно суох дьиппиэнник тутунна, лоп-бааччы саҥарталаата. Болот Боотур
Оҕотук да буолларбын, ол саҕана Ойуунускай айымньыларын ааҕан балаччатык билэрим. «ХС»
2. көсп. Оҕолуу кэнэн, судургу. ☉ Подетски наивный, непосредственный, невинный
Дьэ ол кэннэ, мин оччотооҕу кэнэн уонна оҕотук өйбөр, биэрбит тылбын мээнэ кэһэ охсорум табыгаһа суох курдук көстүбүтэ. Н. Заболоцкай
Кини оччотооҕу оҕотук хоһооннорун олус бэргэн, соһуччу тэҥнээһиннэрэ биһигини ордук кэрэхсэппитэ. В. Миронов
Тоҕо оҕотук дууһаҥ аанын Тэлэччи аһаҕас тутаҕын — Ааһар дьон арааһын өйдөөбөккө? Н. Харлампьева

1. даҕ.
2. Өссө да ситэ-хото илик, эт-сиин өттүнэн сайда илик. ☉ Молодой, ещё не достигший полной физической зрелости (о человеке)
   Ыйдаҥалыы ымманыйа Ахта сылдьабын эйиигин, Ньуолдьаҕай сааһым ырата — Мин күөх Сиинэм — Мин биһигим. С. Данилов
   Холкуос эр дьонноро бааллара буоллар, кини, ньуолдьаҕай кыысчаан, от тиэйэ сылдьыа этэ дуо?! В. Протодьяконов
   Оччотооҕу оҕо дьон сэрии алдьархайын эт хааннарынан билбиттэрэ, ыар үлэ-хамнас кинилэр ньуолдьаҕай сарыннарыгар сүгэһэр буолбута. «ХС»
3. көсп. Бүтэһиктээх кээмэйигэр тиийэ илик; сиппэтэх (уус-уран айымньы туһунан). ☉ Несовершенный, незрелый (о литературном произведении)
   Мин аахтым долгуйа, аймана, Былыргы ньуолдьаҕай хоһооммун. С. Данилов
   Ити хотугу дойдуну, туундара айылҕатын, муустаах байҕалы, онно олорор, үлэлиир дьону хоһуйар …… сиппэтэх, ньуолдьаҕай хоһооннор этэ. В. Миронов
4. аат суолт. Сааһын ситэ илик оҕо. ☉ Маленький ребёнок
   [Манчаары Маайаҕа:] Икки мөһөөх харчы баар, онон иринньэххин иит, ньуолдьаҕайгын улаатыннар. Эрилик Эристиин. Тэҥн. ньулдьаҕай

даҕ. Өссө да ситэхото, этэ-сиинэ кытаата илик. ☉ Незрелый, физически неокрепший
Олох аһыытын-ньулуунун билбэккэ улааппыт оҕоттон атаах, ньулдьаҕай …… киһи тахсар. Тумарча
Оҕолор барахсаттар ньулдьаҕай санныларын тулаайахсыйыы ыар таһаҕаһа ыга баттаабытын иһин, кинилэр үрүө-тараа барбатахтара. Г. Борисов
[Дыгын] биир күүстээх буолуо диэн уорбалыыр уолум ньулдьаҕайа бэрт, арай аҕыс-сэттэ сылынан мөккүһүөр сөп. Эрилик Эристиин
Сэриигэ барбыттары солбуйан, оҕолор холкуос үлэтин өссө да ньулдьаҕай санныларыгар сүкпүттэрэ. «ХС»
◊ Уу ньулдьаҕай — 1) мөлтөх, эт-хаан өттүнэн өссө ситэ илик. ☉ Слабенький, ещё не достигший физической зрелости (о человеке)
Кини [Бакамда] бу өс-саас анысханнаах аартыга аһыллыбыт сиригэр бүдүгүрэ кырдьыбыт оҕонньор уу ньулдьаҕай оҕолуун кыайан олорботторун билэрэ. Далан
Көрөргүт курдук, …… уу ньулдьаҕай эдэр оҕолор киирэн биһиэхэ кыайан тулуйан үлэлээбэттэр. «ХС»; 2) көсп. Уус-уран өттүнэн мөлтөх, сыппах. ☉ Слабый в художественном отношении, невыразительный, неинтересный
Хас суруйааччы литератураҕа тус-туһунаннык киирэр. Сорох уу ньулдьаҕай суруйуулартан саҕалаан, бэрт өр эрэйдэнэн баран, сыыйа суолун булунар. Софр. Данилов
Уҥуох тутан ситэ илик Уу ньулдьаҕай тылым абын Кыл кырыымпалыы симиктик Кылыһахтаан таһаарабын. С. Тимофеев. Тэҥн. ньуолдьаҕай
ср. бур. зулзага, монг. йулйуҕа ‘детёныш’

даҕ.
1. Чиҥэ суох, көбдөркөй, ыһыллаҕас. ☉ Неуплотнённый, рыхлый, рассыпчатый (напр., о почве). Сахсархай буор. Сахсархай от
□ Оҕуруот култууралара чиҥээбэт сахсархай буору сөбүлүүллэр. ФНС ОС
Субурҕаттан утары кэбиһиигэ төһө да сахсархай от ылыллыбытын иһин үлэ сыыкыла түргэтиир, оҥорумтуота үрдүүр. ПАЕ ОС
Ноһуому …… кыра чөмөхтөрүнэн сахсархай гына тохпуттар. Г. Николаева (тылб.)
2. көсп. Үчүгэйдик ыпсыбатах, көтүмэх оҥоһуулаах. ☉ Неподогнанный, сделанный небрежно, некачественно (напр., о строении). Сахсархай тутуулаах дьиэ
□ Оҥочобут ыпсарыыта сахсархай соҕус дуу? М. Ефимов
△ Үчүгэйдик чочуллубатах, ыпсаҕайа, тупсаҕайа суох (хол., уус-уран айымньыны этэргэ). ☉ Недостаточно отточенный, «сырой» (напр., о литературном произведении)
Хоһоон бэйэтигэр сөбө суох формалааҕа, үгүс сиринэн сахсархайа көстөн кэлбитэ. «ХС»
3. көсп. Саарбах, бутуллаҕас (хол., киһи санаатын туһунан). ☉ Незрелый, несовершенный (напр., о мыслях)
Сахсархай санаабын Сааппакка, саллыбакка саҥарар саҥнаахпын. А. Софронов
Өр үөрэнэн, Үгүстүк үтүрүһэн Үллэмэй кинигэттэн Өйү итигэстэспитэ, сахсархай санаата Сааһыланан испитэ. С. Васильев
4
чачархай 1 диэн курдук. Александр Петрович мичээрдээн сахсархай маҥан бытыга ибигирии хамсаталаан ылла. Амма Аччыгыйа
5
көр сахсаҕар. Мэкчиргэлэр сымнаҕас уонна сахсархай түүлээхтэр, онон тыаһа суох көтөллөр. ББЕ З. [Салааска] аттыгар сахсархай түүлээх бараан сонноох Валерка уонна Пантелей көһүтэ тураллара. Ю. Сотник (тылб.)

1. даҕ.
2. Буспатах, оргуйбатах (аһыыр ас туһунан). ☉ Некипячёный, неварёный, сырой
   «Сиикэй балыгы сиэбэппин диир», — дии-дии ол киһи кыһыллыбыт балык этин ылан быһа хадьырыйар. Н. Якутскай
   Сиикэй ууну иһэллэр. Н. Габышев
   Таһырдьа сиикэй эт буһуох айылаах, от-мас сымалата барыта оргуйар өҥүрүк куйааһа. Дьүөгэ Ааныстыырап
3. Сииргэ сөп гына буһа илик, ситэ илик (сир, оҕуруот астарын туһунан). ☉ Неспелый, незрелый. Сиикэй сугун. Сиикэй отон
   □ Сотору соҕус буолабуола сиикэй эриэхэни ууга буһаран сии сатыыллар да аһыыта, амтана куһаҕана бэрт. Н. Павлов
4. Кыһын ситэ тоҥмокко уунан көрө сытар. ☉ Незамёрзший (в зимнее время — о водоёмах)
   Күөл тулата кылдьыылыы тоҥмут, ортото сиикэй. Н. Якутскай
   Сэтинньи ыйга күөлэттэргэ үөс өттүлэрэ төһө эмэ ыраахтан сиикэй турар үһү. Далан
   Ахсынньыга сиикэй сытан Хара уунан дэбилийэр Хоту муорам, хотун эбэм Уорастыйан үөһэ тыынар. А. Бэрияк
5. аат суолт.
6. Өрүскэ, үрэххэ, күөлгэ кыһын тоҥмокко сытар дьухха сир. ☉ Полынья
   Өйдөөн көрбүтэ — сиикэйгэ түспүт. Суорун Омоллоон
   Үрэх, өрүс сиикэйэ ыраас салгыннаах буолан, балык мустар сирэ, онно кыһыннары балыктыыллар. Багдарыын Сүлбэ
   Үрэх биир сиринэн сиикэйэ хараара сүүрүгүрдэ сытар. «ХС»
7. көсп., кэпс. Олоҕо суох, сымыйа, албын. ☉ Ложь, обман, неправда
   «Ити сиикэйэ, Уйбаачаан бөрөҕө сиэппитэ», — Боруукай ойон турда. Болот Боотур. [Былаасап Быыбарынай:] Дьэ дьикти куһаҕан кэпсээн доҕор… Хайа, сиикэй буолуо… Н. Түгүнүүрэп
   [Мааппа:] Сотоколуур удаҕан абааһыны кытта илэ көрсөн кэпсэтэр үһү ээ… [Дьөгүөссэ:] Ээ, адьарай, сиикэйэ буолуо. Күндэ
8. түөлбэ. Саҥа бултаммыт балык сибиэһэйдии сиэниллэр өрөҕөтө. ☉ Брюшная часть сырой, только что выловленной рыбы (считается лакомством у северных якутов)
   Аргыһым кэпсээнин хоптолор Сэҥээрэр курдуктар, Сиикэйи быһаллар хотулар, Остуол да тардыллар. Н. Босиков
   ◊ Сиикэй арыы көр арыы II
9. Эриэн тирии матаҕаҕа: Иэдьэгэйдээх лэппиэскэ, Икки муунта сиикэй арыы …… Ийэ өйүө укпута. Күннүк Уурастыырап
   Тайҕаттан аҕалбыт чэйбинэн-табахпынан отут муунта сиикэй арыыны булуннум. Эрилик Эристиин
   Хайах син биир чохоон курдук оҥоһуллар, ол гынан баран сиикэй арыыга үүт оннугар сүөгэй уута кутуллар. Дьиэ к. Сиикэй баас көр баас
   Хандалы эриллэн, ол эдэр бассабыык, Харытаатаҕа сиикэй баас буолбута. П. Ойуунускай
   [Ат] ыҥыырга, ботоҕо астаран, арҕастарыгар кыһыл сиикэй баастар тахсыбыттара. А. Сыромятникова
   [Эһэ] атаҕын сиикэй бааһа дьаралыйан, туох баар этиттэн-хааныттан барытыттан тардыстан ыалдьара. И. Федосеев. Сиикэй маҥан — ньыламан маҥан диэн курдук (көр ньыламан). Мунан барар мунаа маҥан, тэйэн барар сиикэй маҥан, халтарыйан барар хатыр маҥан (өс хоһ.)
   каракалп. шийки, кирг. чийки, тув. чиг, казах. шики