Якутские буквы:

Якутский → Русский

ньулдьаҕай

неокрепший, слабый, хилый; ньулдьаҕай ньирэй слабый телёнок; олус ньулдьаҕай оҕо очень хилый, болезненный ребёнок.

Якутский → Якутский

ньулдьаҕай

даҕ. Өссө да ситэхото, этэ-сиинэ кытаата илик. ☉ Незрелый, физически неокрепший
Олох аһыытын-ньулуунун билбэккэ улааппыт оҕоттон атаах, ньулдьаҕай …… киһи тахсар. Тумарча
Оҕолор барахсаттар ньулдьаҕай санныларын тулаайахсыйыы ыар таһаҕаһа ыга баттаабытын иһин, кинилэр үрүө-тараа барбатахтара. Г. Борисов
[Дыгын] биир күүстээх буолуо диэн уорбалыыр уолум ньулдьаҕайа бэрт, арай аҕыс-сэттэ сылынан мөккүһүөр сөп. Эрилик Эристиин
Сэриигэ барбыттары солбуйан, оҕолор холкуос үлэтин өссө да ньулдьаҕай санныларыгар сүкпүттэрэ. «ХС»
◊ Уу ньулдьаҕай — 1) мөлтөх, эт-хаан өттүнэн өссө ситэ илик. ☉ Слабенький, ещё не достигший физической зрелости (о человеке)
Кини [Бакамда] бу өс-саас анысханнаах аартыга аһыллыбыт сиригэр бүдүгүрэ кырдьыбыт оҕонньор уу ньулдьаҕай оҕолуун кыайан олорботторун билэрэ. Далан
Көрөргүт курдук, …… уу ньулдьаҕай эдэр оҕолор киирэн биһиэхэ кыайан тулуйан үлэлээбэттэр. «ХС»; 2) көсп. Уус-уран өттүнэн мөлтөх, сыппах. ☉ Слабый в художественном отношении, невыразительный, неинтересный
Хас суруйааччы литератураҕа тус-туһунаннык киирэр. Сорох уу ньулдьаҕай суруйуулартан саҕалаан, бэрт өр эрэйдэнэн баран, сыыйа суолун булунар. Софр. Данилов
Уҥуох тутан ситэ илик Уу ньулдьаҕай тылым абын Кыл кырыымпалыы симиктик Кылыһахтаан таһаарабын. С. Тимофеев. Тэҥн. ньуолдьаҕай
ср. бур. зулзага, монг. йулйуҕа ‘детёныш’

Еще переводы:

ньуолдьаҕай

ньуолдьаҕай (Якутский → Русский)

см. ньулдьаҕай .

ньуулдьаҕай

ньуулдьаҕай (Якутский → Якутский)

көр ньулдьаҕай
[Нүһэр Дархан:] Үөдэн билигин да ньуулдьаҕай, Илбис иҥэриэххэ, дуулаҕа кэтэрдиэххэ эрдэ. И. Гоголев

кээчэгэй

кээчэгэй (Якутский → Якутский)

даҕ. Кэмин иннинэ төрөөбүт, итэҕэс, ньулдьаҕай. ☉ Недоношенный (о ребенке)
Сэттэ ыйдаах Кээчэгэй оҕо төрөөбүт диэбиттэрэ. Д. Говоров

ньулдьархай

ньулдьархай (Якутский → Якутский)

көр ньулдьаҕай
Кини ситэ буһа-хата илик эдэр ньулдьархай этигэр-хааныгар амырыын ас дьаата хайыы-үйэ иҥмит этэ. «ХС»

бытаама

бытаама (Якутский → Якутский)

аат. Бытархай, кылгас убаҕас, сэдэх (хол., от үүнүүтүн, түү о. д. а. тустарынан). ☉ Мелкий, короткий, редкий, скудный (напр., о траве, шерсти и т. п.)
Олбуор ойоҕоһунан кылдьыылыы үүммүт бытаама күөх окко бөлүүн түспүт сиик таммахтара көмүс аалыытын ыспыт курдук кылабачыһа сыталлар. А. Софронов
Дьиэ иннигэр бурҕайа сытар буордаах бытаама окко олорбутум. Р. Кулаковскай
Чыычаах оҕото маҥнай хараҕынан көрбөт, ньулдьаҕай, ханнык эмэ бытаама түүлээх буолар, ол иһин ийэ чыычаах уйатыттан турбат, оҕолорун тымныыттан көмүскээн, кынатынан сабан сытар. Е. Макаров. Тэҥн. бытаакы

туругур

туругур (Якутский → Якутский)

туохт.
1. үрд. Кимиэхэ, туохха эмэ үтүөнү, үчүгэйи баҕаран эҕэрдэлээ. ☉ Приветствовать кого-что-л., желая здравствовать. Туругурдун 1 Маай!
□ «Александр Македонскай туругурдун!» — диэн уруйдаабыттара үһү. П. Ойуунускай
2. Олохтон, тутулун, тэрилин. ☉ Упрочиться, окрепнуть, укрепиться
Туругуран үөскээбит туруу дойдум күөх отунан туругуран хааллын. ПЭК СЯЯ
Дириҥ далай түһүлгэ туругурбут. П. Ойуунускай
3. көсп. Тубус, сит-хот, улаат. ☉ Становиться здоровым, благополучным
Иитэр сүөһүлэрэ тиэргэҥҥэ туругуруо этэ. ПЯК СЯЯ. [Тааттакайдаан эбэбитигэр] Иринньэхтэр иитиллибиттэр, Ньулдьаҕайдар туругурбуттар. А-ИМН ОЫЭБЫ

иринньэх

иринньэх (Якутский → Якутский)

  1. даҕ.
  2. Ыарытыган, мөлтөх доруобуйалаах. ☉ Болезненный, слабый, хилый, тщедушный
    Кыыс кыра эрдэҕинэ иринньэх этэ. Н. Якутскай
    Кытаанах үлэни кыайбата биллэн турар. Кини оҕо эрдэҕиттэн иринньэх. С. Ефремов
    Аҕалара иринньэх, одуруун быһа сиэбит оҕолорун кытта бэйэтэ эрэ олорор. А. Федоров. Төрүөҕүттэн иринньэх эрэйдээх этэ. «ХС»
  3. Ситэ-хото илик, ньулдьаҕай. ☉ Неокрепший, слабый
    Иринньэх бэйэбитин ииттигит, ньулдьаҕай бэйэбитин туругуртугут, оҕо бэйэбитин улаатыннардыгыт... Ньургун Боотур
    Кулуттойот саарыстыбатыгар төрүөммүн, итэҕэс өйдөөх иринньэх бөлүһүөк буоллаҕым, онон билэрим аҕыйах, көрөрүм элбэх буоллаҕа... П. Ойуунускай
    Хайа, баара-суоҕа үйэ биэстэн биирдэрэ эрэ - сүүрбэ сыл, иринньэх оҕо саҥардыы ситэн, киһи буолуон саҥа санаан эрэр кэмэ эрэ буолла буолбаат? Суорун Омоллоон
    Мин остуолу охсортон куттанар Иринньэх сааһым ааспыта. И. Гоголев
  4. аат суолт.
  5. Ыарытыган, мөлтөх доруобуйалаах оҕо (киһи). ☉ Болезненный ребенок, человек
    Кэнэҕэски кэлэр ыччакка, Хойукку уһун үйэлэргэ Иринньэххэ ийэ буолар, Араҥҥа аҕа буолар Амарах санаалаахтар төрүөхтэрэ! С. Зверев
  6. Эт тута, уҥуоҕа кытаата, ситэ-хото илик оҕо. ☉ Еще неокрепший ребенок
    Тулаайаҕы туура баттаабыт, Иринньэҕи иҥнэри үктээбит, Хамначчыты хам сөрөөбүт. Саха фольк. Бу улуус аайы үөскээн олорор улуу дьаалы баайдар харах уутун хаһааммыттарын, сүрэх хаанын сүүрүктээбиттэрин халты харбатан, сыыһа туттаран илдьэ сылдьарым икки мөһөөх харчы баар, онон иринньэххин иит, ньулдьаҕайгын улаатыннар. Эрилик Эристиин
    ср. тюрк. иринчек, эринчек 'ленивый'
күөгэй

күөгэй (Якутский → Якутский)

I
туохт.
1. Аа-дьуо нуоҕайа хамсаа (хол., наһаа уһун, төбөтүгэр лабаалардаах имигэс талах туһунан). ☉ Плавно, мягко клониться, склоняться (напр., о длинной и упругой иве)
Төбүлэх кытыытыгар, эдэр хатыҥы кытта куотуспуттуу айылҕа отонноох мастара күөгэйэллэр. А. Сыромятникова
2. Биир тэҥник, намыыннык долгулдьуй (туох эмэ долгуннурар урсунун туһунан). ☉ Плавно качаться из стороны в сторону, колыхаться (о зыбкой поверхности чего-л.)
Сир ийэ, күөх солконон бүрүйбүт курдук, көҕөрөн күөгэйбит. Эрилик Эристиин
Лоҥкууда үрэх сааскы уута түһэн, соломмут кытыллар долгуннура оонньуур күөх үүнүүнэн күөгэйдилэр. М. Доҕордуурап
♦ Күөгэйэр күнүгэр сылдьар көр күн
Оччолорго Баһылай күөгэйэр күнүгэр сылдьара, кылыыга кыттара. «ХС»
II
даҕ., эргэр. Ньулдьаҕай, ситэ-хото илик. ☉ Неокрепший, слабый. Күөгэй оҕо. Күөгэй киһи

ньуолдьаҕай

ньуолдьаҕай (Якутский → Якутский)

  1. даҕ.
  2. Өссө да ситэ-хото илик, эт-сиин өттүнэн сайда илик. ☉ Молодой, ещё не достигший полной физической зрелости (о человеке)
    Ыйдаҥалыы ымманыйа Ахта сылдьабын эйиигин, Ньуолдьаҕай сааһым ырата — Мин күөх Сиинэм — Мин биһигим. С. Данилов
    Холкуос эр дьонноро бааллара буоллар, кини, ньуолдьаҕай кыысчаан, от тиэйэ сылдьыа этэ дуо?! В. Протодьяконов
    Оччотооҕу оҕо дьон сэрии алдьархайын эт хааннарынан билбиттэрэ, ыар үлэ-хамнас кинилэр ньуолдьаҕай сарыннарыгар сүгэһэр буолбута. «ХС»
  3. көсп. Бүтэһиктээх кээмэйигэр тиийэ илик; сиппэтэх (уус-уран айымньы туһунан). ☉ Несовершенный, незрелый (о литературном произведении)
    Мин аахтым долгуйа, аймана, Былыргы ньуолдьаҕай хоһооммун. С. Данилов
    Ити хотугу дойдуну, туундара айылҕатын, муустаах байҕалы, онно олорор, үлэлиир дьону хоһуйар …… сиппэтэх, ньуолдьаҕай хоһооннор этэ. В. Миронов
  4. аат суолт. Сааһын ситэ илик оҕо. ☉ Маленький ребёнок
    [Манчаары Маайаҕа:] Икки мөһөөх харчы баар, онон иринньэххин иит, ньуолдьаҕайгын улаатыннар. Эрилик Эристиин. Тэҥн. ньулдьаҕай
дьаҥха

дьаҥха (Якутский → Якутский)

аат.
1. Туох эмэ муус кыаһаана, муус чопчу буолбута. ☉ Обледеневшая при стоке жидкость, сосулька
Хоруобуйа уулбут хаара - уһун муус дьаҥхалар ааһан иһэр киһи үрдүгэр түһүөхчэ тротуардар үрдүлэринэн ыйаммыттара. Далан
Онуоха аргыһым дьэгдьийэн Кырыатын, дьаҥхатын сотунна, Туундара киһитин сиэринэн Табаҕын наҕыллык уурунна. С. Данилов
Тордох иһэ эргиччи чэҥинэн көрбүт, буруо тахсар хайаҕаһын тула таҥнары саккыраабыт муус дьаҥха морж аһыыларын санатар. С. Курилов (тылб.)
△ Сылгы көлөһүннэммит түүтүгэр хаар сыстан кэлимсэлэһэ тоҥмута. ☉ Ледяные комки, образовавшиеся из налипшего к шерсти лошади снега
Муус дьаҥха буола көлөһүннэммит ыҥыырдаах аттар, туманынан тыынан кэбиһэ-кэбиһэ, муҥ кыраайдарынан айаннаан истилэр. Уустаах Избеков
[Аты] сибилигин тахсан кырыаччынан кырыатаан биэриэххэ. Дьаҥхата түстэҕинэ салгыҥҥа түүтэ бэйэтэ да сотору куураа ини. В. Миронов
2. поэт. Киһиэхэ ыар баттык буолар, куһаҕаннык дьайар туох эмэ (хол., санаа-оноо). ☉ Что-л. действующее на человека подавляюще (напр., плохое настроение, тяжелые думы)
Дьаҥха-муҥ дьылтан Таҕыстахпыт диэн, Санаабыт көммүтэ. Саха фольк. Мин таспар салыбыраан Дьаакыр буолбут Дьаҥха мууспун Таҥнары саккыратан, Таммалатан баратыым. А. Софронов
Үүт тураан уйаҕыт Үргүөрү билбэтин, Ньулдьаҕай санныгыт Дьаҥханы сүкпэтин. Суорун Омоллоон