прил. 1. (незрячий, слепой) көрбөт, хараҕа суох; 2. (рассеянный — о взоре) мээнэ, мээнэнэн (көрөр).

прил. 1. и в знач. сущ. м. (незрячий) хараҕа суох; слепой старик хараҕа суох оҕон- ньор; 2. перен. (не понимающий происходящего) хараҕа суох, балай; 3. перен. (безрассудный) хараҕа суох, түҥ балай, бүдүмүк; слепая любовь хараҕа суох таптал; слепое подражание бүдүмүк үтүктүү; 4. (неотчётливый) аанньа көстүбэт, кыайан көстүбэт; слепой шрифт аанньа көстүбэт шрифт; # слепой полёт ав. көрбөккө көтүү (приборунан эрэ сирдэтэн); слепая кишка анат. муҥур оһоҕос.

1. даҕ.
2. Икки хараҕынан көрбөт буолбут, хараҕа суох. ☉ Слепой, незрячий
   Балай оҕонньор. Балай эмээхсин. —Уонна баар манна кыната суоҕу кынаттыыр, Балай киһини көрбүөччү харахтыыр Харахха көстүбэт Кыайыы өрөгөйө, Сүрэх өлбөөдүйбэт Үөрүүлээх өйө. С. Данилов
   Ийэтэ икки хараҕа суох, киһи дьүүл-дьаабы аахсыбат балай эмээхсинэ. Эрилик Эристиин
3. көсп. Үөрэҕэ, сайдыыта суох, хараҥа. ☉ Необразованный, невежественный
   [Нуучча биэлсэригэр] Хайыай! Биһиги харахпытын аһымынаҕын. Суох, доҕоор, биһиги балай дьоммут. Амма Аччыгыйа
   Ойууһут улдьаа доҕорум миэнэ Олорбута дьахтар таһаатынан. Ону өйдөөбөт дьону – биһигини – Аһынара, ааҕара балай дьонунан. К. Кулиев (тылб.)
4. көсп. Киһи кыаҕар бас бэриммэт, кыайтарбат; баламат (айылҕа күүһэ). ☉ Неудержимый, неукротимый (о силах природы)
   [Соҕотох киһи] Айылҕа балай күүһүгэр улам-улам бэйэтэ ылларан, бэйэтэ буорайар. Күндэ
   Сэбиэскэй наука айылҕа балай күүһүттэн киһи аймаҕы босхолуурга туһалыыр. БИД
5. аат суолт.
6. Икки хараҕа суох киһи, сирдэппэт, көрбөт киһи. ☉ Слепой, незрячий человек
   Эн одуруунуҥ үүнэрэ бараммат Харахтааҕыҥ даҕаны, балайыҥ даҕаны син биир. Амма Аччыгыйа
   [Ойуун] арай балай буолан эрэр эмээхсиҥҥэ кыырда да кыайбата. И. Гоголев
   Балай буолбут циклоп, барааннарын уонна козаларын таһаартаары, сарсыарда туран били ааны бүөлээбит тааһы сыҕарыппыт. КФП БАаДИ
7. үөхс. Тугу да быһаарбат акаары, сирдэтэрэ суох киһи курдуккун диэн үөхсэр тыл. ☉ Употребляется как бранное слово: глупец, дурень. Манабыл саҥата ыраахтан киҥкиниир: «Ааны үчүгэйдик хатаатыҥ дуо, балай?» Н. Якутскай
   «Били балай эмиэ хайа үөдэҥҥэ дьөлө түстэ! Нохоо! Ийэҥ ханна барда?» – диэбитинэн Холлой Мэхээлэ уот иннигэр кэлэн илиитин ититэ турда. Амма Аччыгыйа
   Онуоха эмээхсинэ Оҕонньору мөҥүтүннэ: «Балай ааргы, далай акаары! Балыктан муҥ саатар Харыыта ылбытыҥ буоллар Хаалыа суоҕа этэ». А. Пушкин (тылб.)
   ♦ Атах балай көр атах
   Мин турдум да атах балай сүүрдүм. Тайах эмиэ ыстанна. Т. Сметанин
   Аултан сүүһүнэн бааһынай, хоргуйан өлөөрү гынан, оҕолорун-ойохторун быраҕа-быраҕа атах балай бараллар. Эрилик Эристиин
   Айылааҕын оннук буоллун. Кутталыттан атах балай барбыт сордоох буоллаҕа дуу? «ХС».
   ◊ Балай акаары көр далай акаары
   [Үрүҥ Тойон Кулун – Куллустуурга:] Анабыллаах туһааннаах хотун ойоххун ойох ылымнаҕын бургунас ынаҕы ойохтоноору гынаҕын дуо – маска баппат балай акаарыгар? ПЭК ОНЛЯ I
   Балай мэник көр мэник. [Ата – Оҕо Тулаайахха:] Мин иччим буолан бараҥҥын – баскар ньуоскаҕа мэйиитэ суох, көхсүгэр хамыйахха хаана суох, баһыҥ саллайбытын тухары балай мэник эбиккин! ПЭК ОНЛЯ III
   Балай хаан көр хаан. Таҥаһын-сабын туппахтаан көр-бүппүт – сып-сылаас балай хаан. «ХС»
   Балай хараҥа көр хараҥа. Бу балай хараҥаҕа Оннооҕор буулдьалар Биһигини, бадаҕа, Булбакка муналлар. И. Эртюков

аат.
1. Көрөр; сытыытык көрөр (киһи). ☉ Зрячий; обладающий хорошим зрением (человек)
Оҕонньор Дьон кэпсэтэрин иһиллиирэ биллибэт, эбэтэр, былыр, харахтаах эрдэҕинэ хайдах сылдьыбытын санаан, курутуйан олороро биллибэт. Н. Неустроев
«Харахтаах киһи саппын уган кулу эрэ» — диэтэ сымнаҕас куолаһынан. Хомус Уйбаан
△ Хараҕынан көрбөт, хараҕа суох. ☉ Слепой, незрячий
Кини туохтан хараҕа суох буолбутун бэйэтэ да билбэт. П. Ойуунускай
Иһиччит Ньукулай Томторук диэн икки хараҕа суох имииһит оҕонньору кытта кэпсэтэ олорор. Болот Боотур
Ийэтэ икки хараҕа суох, киһи дьүүлдьаабы аахсыбат балай эмээхсинэ. Эрилик Эристиин
2. харыс. т. Киһи. ☉ Человек (букв. имеющий глаза)
Саха Бэһиэлэйэп саллар-сааһын тухары мин хара көлөһүммүн эммитин харахтаах бары көрбүт, кулгаахтаах бары истибит суола ини. Амма Аччыгыйа
[Нүһэр Дархан:] Бабат, бу Төрөкөй хара түөкүн Мин уолум Киис Бэргэн сонун Кэтэн турар буолбаат! Харахтаах барыгыт көрүҥ! И. Гоголев
Көмүстэн, муостан, мастан да Саха кэрэни айбытын Харахтаах барыта хайгыыр, Сүрэхтээх барыта сөбүлүүр! Баал Хабырыыс
♦ Туора харах көр туора I
Омолон эбэ балай эмэ киэҥ ахан да, биир да туора харахтаах көрсүбэтэ. П. Ламутскай (тылб.)
Кулгаахтаахха иһитиннэрбэккэ, харахтаахха көрдөрбөккө көр кулгаах. «Харахтаахха көрдөрүмэ, кулгаахтаахха иһитиннэримэ... Мин ыҥырдахпына — ыраах да буоллаххына чугаһаар, суох да буоллаххына баар буолаар, соноҕоһуом» — диэн баран самыытыгар лап гына оҕуста. Саха фольк. Харахтаах көрбөт, кулгаахтаах истибэт сиригэр тиийэн иккиэйэҕин олоруохпут. Болот Боотур. Харахтаах кынчарыйыа, илиилээх охсуо, тыллаах этиэ (саҥарыа) — киһи барыта атаҕастыа (тулаайаҕы эбэтэр дойдутуттансириттэн тэлэһийэ сылдьар киһини, үксүгэр оҕону этэргэ). ☉ Все, кому не лень, обидят (о сиротах)
Оҕолорум сордоохтор …… харахтаахтан кынчарыллан, Илиилээхтэн охсуллан, Тыллаахтан этиллэн [муҥнаныахтара]. Өксөкүлээх Өлөксөй