ж. 1. (бессмысленность) түктэритэ, адьас сыыһата; нелепость обвинения буруйдааһын түктэритэ; 2. (нелепая мысль, нелепый поступок) түктэри, адьас сыыһа; сказать нелепость адьас сыыһаны эт.

прил. разг. 1. (нелепый) мээнэ, онно суох; вздорный слух онно суох сурах; 2. (сварливый) иирээннээх, этиһиик; вздорный человек иирээннээх киһи.

даҕ., кэпс. Тугу да билбэт, туохха да олох бэлэмэ суох; тугу да өйдөөн быстыбат. ☉ Придурковатый; необразованный, невежественный. Кини муусукаҕа адьас маалгын.  [Константинов Киириккэ:] Эн эбэтэр тугу да билбэт буолан түөкүннэнэҕин, эбэтэр букатын маалгын киһи эбиккин. С. Е фремов
ср. эвенк. маалгын, монг. маалинга ‘нелепый, глупый’

прил. 1. (о растениях) дьиикэй; дикий виноград дьиикэй виноград; 2. (о животных) кыыл, сир; дикая лошадь кыыл сылгы; дикие звери сир кыыллара; 3. (о людях) дьиикэй; дикие племена дьиикэй биистэр; 4. (грубый, необузданный) дьиикэй, толоос; дикие нравы дьиикэй майгылар; дикая выходка толоос быһыы; 5. (нелюдимый, застенчивый) түҥкэтэх, килбик; 6. (странный, нелепый) дьикти, олуона; # дикое мясо сиикэй эт (бааска); дикая местность туҥкэтэх сир (киһи олорбот сирэ).

I
даҕ., кэпс. Киһи өйүгэр баппат салаҥ, саарбах, түктэри. ☉ Неразумный, нелепый, абсурдный, сомнительный (напр., о мыслях)
Сылаас-сымнаҕас соҕус олохтон арахсыаҕы баҕарбат салбаҥ санаа суоҕа. Ким барыта үлэлиир сиригэр бара охсорго дьулуһара. Н. Якутскай
Бу дойдуну булаары силис-мутук тардынар салбаҥ санааламмыттар. Тумарча. Тэҥн. салаҥ
II
көр салбан II
2
Анаанминээн, Ааттаан-суоллаан Өй күлүмэх күүһүн күөйсэр, Санаа салбаҥ санаатын хаайсар, Тыл сытыы тииһинэн ытырсар Хатан халлаан хаалбыта, Уоттаах уолҕамчы умуллубута. А. Софронов

1. даҕ., сөбүлээб. Мээнэ, туһааннаах ис хоһооно, солуута суох. ☉ Бессмысленный, нелепый, пустой (напр., о речи, мысли)
   Сергеевкэттэн Басылайапкаҕа тиийэн лаппа соҕус тэп гыннараллар — кэпсэл-ипсэл кэҥиир, хойгур саҥа хойдор. С. Руфов
   Салайааччы дьоҥҥо даҕаны син араас, хойгур санаалар көтөн түһэллэр ээ. В. Протодьяконов
   Биригэдьиир, дьокутаат Анфиса Фёдорова ити хойгур тойугу тохтотор туһуттан пиэрмэ ыалларыгар сылдьыталыыр. С. Федотов
   Хомойуох иһин, биһиэхэ хойгур үһүйээннэри тарҕатар, хобу-сиби астына сипсийэр дьоннор өссө да бааллар. ЦСИ КСФ
2. аат суолт. Мээнэ, солуута, олоҕо суох тыл-өс, саҥа. ☉ Пустые, бессмысленные слова, вздор
   Адьас хойгуру этэрин билэ-билэ, син-биир саҥарыахха эрэ диэн саҥарарыттан кэлин бэйэтиттэн бэйэтэ кэлэннэ. Н. Лугинов
   [Управляющай:] Кырдьаҕас, ол-бу хойгуру истэ-истэ, манна мээнэ тыллаһыма. У. Нуолур
   Оскуола ситиһиилэрэ хойгурун туһунан куһаҕан сурахтар тарҕаммыттара. И. Данилов
   ♦ Хойгур дойҕох — хойгур тыл диэн курдук (көр тыл II). Букатын олоҕо суох, адьас хойгур дойҕох. Управление кыаҕын, күүһүн аахсыбакка туран, тутууну индустриялыахха диир… ээ, түөрүйэ, дойҕох… В. Протодьяконов
   Олус кырасыабай кыыс өйүнэн мөлтөх буолар диэн төрүт хойгур дойҕох эбит. «ХС»
   Хойгур тыл көр тыл II. Хойгур тыллаах Киһи биирдэ кырдьыгы Эттэҕинэ даҕаны Итэҕэйэр кытаанах. Айталын. Хойгуру туойар (эрдэр) — солуута, олоҕо суоҕу, мээнэни саҥарар, кэпсиир. ☉ Болтать пустяки, вести пустые разговоры, нести вздор
   Мааҕыҥҥаттан ону эппэккэҕин, хойгуру туойа олороҕун. Софр. Данилов
   [Оҕонньор:] Хойгуру туойумаҥ, күн уота түннүккэ тохтуур буолан эрэр. Ойуку
   Тоҕо мин уон икки сыл сынньалаҥа суох гимназияҕа уонна университекка кураанах, чуҥкук, миэхэ туохха да наадата суох суолу, хойгуру эрдэр түҥ-таҥ тойугулааһыны ыйыстыбыппыный? М. Горькай (тылб.)