неважный, нехороший; холоон ас неважная пища; холоон киһи неприглядный человек; холоон сэп нехорошая вещь; холоон өйдөөх киһи неразумный человек # холоон ини модальное словосочет. вряд ли; холоон ини, сотору миигин умнар инигин вряд ли ты скоро меня забудешь.

сов. 1. кого (доказать невиновность, правоту) кырдьыгын таһаар, сөбүгэр таһаар, быыһаа; оправдать подсудимого дьүүллэнээччини быыһаа;2. что чем (признать допустимым) саптар; оправдать неразумный поступок молодостью өйө суох быһыыла-ныытын эдэринэн саптар; 3. что (возместить) толуй, тилиннэр; оправдать расходы ороскуоту толуй; оправдать труд эрэйи тилиннэр; 4. что (подтвердить на деле) толор; оправдать доверие итэҕэли толор.

нареч. по-детски, как ребёнок; оҕолуу ытаа = плакать, как ребёнок; оҕолуу быһыытый = поступать по-детски (неразумно, глупо).

I
даҕ., кэпс. Киһи өйүгэр баппат салаҥ, саарбах, түктэри. ☉ Неразумный, нелепый, абсурдный, сомнительный (напр., о мыслях)
Сылаас-сымнаҕас соҕус олохтон арахсыаҕы баҕарбат салбаҥ санаа суоҕа. Ким барыта үлэлиир сиригэр бара охсорго дьулуһара. Н. Якутскай
Бу дойдуну булаары силис-мутук тардынар салбаҥ санааламмыттар. Тумарча. Тэҥн. салаҥ
II
көр салбан II
2
Анаанминээн, Ааттаан-суоллаан Өй күлүмэх күүһүн күөйсэр, Санаа салбаҥ санаатын хаайсар, Тыл сытыы тииһинэн ытырсар Хатан халлаан хаалбыта, Уоттаах уолҕамчы умуллубута. А. Софронов

аат.
1. Дабыдалыгар уонна кутуругун кытыытынан эрэ үрүҥ куорсуннардаах, хара дьүһүннээх, кыһыл хаастаах, бөдөҥ мас көтөрө. ☉ Глухарь
Биирдэ эмэ хара улар тиит төбөтүгэр хатанан тугу эрэ тойоннообут курдук чолойон олороро көстөр. Н. Неустроев
Дьөгүөрдээн өлөрбүт уларын сайбаарыччы туппутунан киирэн кэллэ. Амма Аччыгыйа
Уҥуор ыгым улардар Куллугуруу охсоллор. С. Данилов
2. көсп. Өйүн тута илик мэник-тэник оҕо (үксүгэр аҕыс-уон саастаах оҕо туһунан). ☉ Неразумный, глупый ребёнок, ещё не вошедший в сознательный возраст (обычно от восьми до десяти лет), озорник
Суһуохпун чороччу эринэн, Мэнигилээн дьэргэстэнэн, Оонньоон хоройдонон, Уончабын туолан, Уларбар түһэн сырыттахпына. Өксөкүлээх Өлөксөй
Уоннааҕар улар буолан барбыт. «ХС»
Онон бу сааһы оҕо улар буолар кэмэ дииллэрэ оруннаахха дылы. ЧКС АК
♦ Улар мэйии көр мэйии
[Өрүүнэ оҕонньорун:] Сараһын, сааһырдаҕыҥ аайы аар акаары, улар мэйии буолан иһэҕин. В. Ойуурускай. Улар мэник — мэниктэник, улдьаа (аҕыс-уон саастаах оҕону этэргэ). ☉ Бестолковый, озорной (обычно о ребёнке от восьми до десяти лет)
[Удаҕан — Кулун Куллустуурга:] Уруугун билбэт уһунуҥ тухары улар мэник, төрөөбүт төрүт уруугун миигиттэн түөстэрэҥҥин истиэххин баҕараҕын дуо? ПЭК ОНЛЯ III
Мас, туос ынахтардаах Мааны саас чаҕылынна, Ураҕас уһуу аттаах Улар мэник күнүм үүннэ. Н. Босиков
Улар мэник уолчаан сылдьаммыт ырбаахыбытын туу оҥостон балыктыыр үрэхпитин көрөммүн дууһалыын долгуйдум. «ХС»
◊ Аҥаалык (хара) улар көр аҥаалык
Арай улахан тиит үөһээ өттүн диэки биир аҥаалык хара улар аһыы олорор эбит. Саха фольк. Сүүнэ баҕайы аҥаалык улар саһыл хороонугар киирэн иһэн, баппакка иҥнэн хаалбыт. «ХС». Бэс улара — чакыр улар диэн курдук. Бэс улара Бүлүүгэ Чуона, Улахан уонна Аччыгый Ботуобуйа, Аппайа, Бүлүүчээн уонна Кэмпэндээйи өрүстэр тыаларыгар ордук тэнийбит. Охсор хара улар көр оҕус I. Өйдөөн көрбүппүт, суон тиит лабаатыгар охсор хара улар олорор эбит. Сиэнчэр улар — хараҥа сиэрэйдиҥи, күллүҥү өҥнөөх, хара-сиэрэй тумустаах улар (чакыр улар уонна хара улар булкааһа). ☉ Тёмно-серый или помесный глухарь (гибрид обыкновенного и каменного глухарей)
Сиэнчэр улары атыннык «ыллык тумус» диэн ааттыыллар. Тиит улара көр тиит. Аҕам тиит уларын бултаабыт. Улар (куртуйах) охсор көр оҕус I. Чыычаахтар ыллыыллар, ойуурга улар охсор, ылааҥы күн үөһэттэн тыгар. Г. Нынныров
Тыҥ хатыыта дьыбарга Улар охсоро, улар иэйэрэ Уорааннана дьиэрэһийэр. С. Дадаскинов. Улар охсуута — улардар ууһаары ханыыларын булсар оонньуулара, кэмнэрэ. ☉ Глухариный ток, токование глухаря. Учуонайдар улар охсуутун күһүн эмиэ кэтээн көрбүттэр. Хара улар — көхсө, кутуругун үрдэ маҥаннаах, хара тумустаах кыра улар. ☉ Каменный глухарь
Ас баһаам этэ: мас көтөрө бочугураһыттан хара уларыгар тиийэ, куобах этэ, үөлбүт собо. Күннүк Уурастыырап
Ээ, хара улар илэ бэйэтинэн эбит! Амма Аччыгыйа. Чакыр улар — харатыҥы сиэрэй өҥнөөх, кынаттара кугастыҥы, түөһэ маҥан бээтинэлээх, хабарҕата, куолаҕа от күөҕэ толбонноох, үрүҥ тумустаах улар. ☉ Глухарь обыкновенный, пальник. Чакыр улар кытыан отонунан, уулаах, уҥуохтаах отоннорунан, бэс иннэтинэн, туорааҕынан аһылыктанар. Эрдэҕэс улар — улар тыһыта. ☉ Самка глухаря, глухарка
Кыһыллаай иннигэр эрдэҕэс улар моонньо күөх от быыһыгар күөкэҥнээтэ, уһун токур кутуругун сиргэ соспут. Л. Попов
Биир киһи, сөһүргэстээн олорон, эрдэҕэс улары үргээн бурҕаҥнатар. «ХС»
ср. др.-тюрк., тюрк., монг. улар ‘куропатка; глухарь; тетерев; горная индейка’