прил. чэпчэкитэ суох, ыар; # куда тебя нелёгкая несёт? разг. көрөн туран эмиэ кэллэҕиҥ!

образн. двигаться плавно, широко и раздольно; өрүс саймаарыйа устар река плавно несёт свой воды; сайыҥҥы күн саймаарыйан таҕыста медленно и плавно взошло летнее солнце.

1) имеющий что-л. чёрное, чернеющее; өттүктэригэр харалаах ынах корова с тёмными пятнами на боках; илии тутуурдаах , өттүк харалаах погов. и в руках несёт и по бокам чернеет (об охотнике, идущем с добычей); 2) употребляющий мясную или рыбную пищу.

холодный ветер; пронизывающий холод; анысханнаах арҕаа халлаан фольк. западное нёбо с холодным ветром; улахан өрүс анысхана холодное дыхание большой реки; арҕааттан тыал анысханнаах буолар западный ветер несёт холод; анысхан тымныы пронизывающий холод.

несов. 1. кого-что илт; нести чемодан чымадааны илт; 2. что, перен. (передавать) тарҕат, тириэрт; нести культуру в массы маассаҕа культураны тириэрт; 3. что (терпеть) ыл, сүк, толор; нести наказание буру йу толор; 4. что (выполнять обязанности и т. п.) толор, сүк; нести поручение сорудаҕы толор; 5. кого-что (гнать) үүр, илт, аҕал; ветер несёт тучи тыал былыты үүрэр; 6. безл. разг. үр; из-под пола несёт муоста анныттан үрэр; 7. что (влечь за собой) аҕал; 8. что (яйца) сымыыттаа; куры несут яйца кууруссалар сымыыттыыллар; 9. что, разг. (болтать) лахсый; нести чепуху мээнэни лахсый; # нести ответственность эппиэтинэһи сүк, эппиэттээ; высоко нести голову чоноччу тутун, киэннээхтик тутун.

күүгэннир диэнтэн дьаһ
туһ. Хас биирдии боруобаны чинчийиэх иннинэ кичэйэн, ол эрээри күүгэннирпэккэ эрэ булкуйаллар. СЕТ ҮА

даҕ. Сойбут соҕус. ☉ Чуть остывший
Куруускаҕа сойуҥу чэйи кутта. П. Тобуруокап
Сүөгэй төһө сойуҥу да, соччонон сотору хойдор. СЕТ ҮА

тарҕат диэнтэн атын
туһ. Куруһуок иһинэн «Түмсүү» диэн ааттаах илиинэн суруллар сурунаал …… устудьуоннар ортолоругар тарҕатыллара. «ХС»
Ыыр бириэмэҕэ аһылыгы тарҕатыллыа уонна ноһуому хомуйуллуо суохтаах. СЕТ ҮА

хаалаа I диэнтэн хай
аата. Аһыйбыт сүөгэй арыытын оҥоруу маннык сүһүөх үлэлэрдээх: сүөгэйи иирдэргэ бэлэмнээһин, иирдии, арыыны сууйуу, тууһааһын уонна ыгыы, хаалааһын уонна ууруу. СЕТ ҮА

аат.
1. Иитэн сылааска туруоран аһытыы. ☉ Приведение в состояние брожения, квашение, закваска
Көөнньөрүү ханнык температураҕа уонна төһө элбэхтик оҥоһуллара ханнык бородууктаны бэлэмнээһиҥҥэ туһанылларыттан тутулуктаах. СЕТ ҮА
Хас сөкүүндэ устата хамыйахтаах үүт бөлөнүйэн ситиитэ көөнньөрүү күүһүн быһаарар. СЕТ ҮА
2. Оргутан үчүгэйдик хойуннарыы, бардарыы (чэй туһунан). ☉ Заваривание, заварка (чая). Чэйи көөнньөрүү
3. көр көөнньөһүк