Якутские буквы:

Якутский → Английский

аньыы

n. sin, error, crime, guilt, fault

Якутский → Русский

аньыы

I 1) уст. рел. грех || грешно; таҥараҕа аньыы грех перед богом; ыар аньыы тяжкий грех; дьиэҕэ иһиирэр аньыы свистеть в доме грешно; сымыйалыыр аньыы врать грешно; аньыыны саҥарыма так не говори—грешно; аньыыга киир = а) впасть в грех, согрешить; б) перен. делать что-л., участвовать в чём-л. (хотя бы в самой малой степени); 2) вина, проступок; аньыым суох (это) не моя вина; я в этом не виноват # аньыыбын тугу кистиэмий ! что греха таить!; аньыыгын эт = а) клясться, божиться; уверять в чём-л.; б) исповедоваться; аньыы иннигэр ни за что; аньыыта таайар (или тардар ) он расплачивается, он несёт наказание за свой прежние грехи; аньыыта туолуо наступит час расплаты, придёт конец его злодеяниям; аньыы этии исповедь.
II межд. выражает испуг, изумление, осуждение, запрещение ой, о; аньыы , саҥарыма ! ой, так не говори!; аньыы даҕаны! модальное словосочет. грех-то какой!; грешно же!; аньыы эбээт ! а) о, какой грех!; б) о, какой ужас!

аньыы-буруй

всякие нарушения, проступки, ошибки; аньыы-буруй үгүс всяких нарушений много.

аньыы-хара

прегрешения, проступки; бүгүн аньыыта-харата элбээтэ сегодня он много чего натворил (напр. о нашалившем ребёнке).

Якутский → Якутский

аньыы

I
көр айыы («й» мурун дорҕ.)
«Аньыы! Ол эмиэ тугай?» — диэн хомойдо кинээс саҥата. Н. Заболоцкай
«Кукаам, солуута суох ытаама. Аньыы, дьоло суох буолуоҕуҥ», — диэтэ кини [ийэтэ Машаҕа]. М. Доҕордуурап
II
көр айыы («й» мурун дорҕ.)
Аньыыта суох дууһаны таҥара харайбыт. А. Софронов
Чэ, кэбис, аньыы үрдүгэр аньыыны оҥорор, үлүгэр үрдүгэр үлүгэри оҥорор сатаммат. П. Ойуунускай
Соруйан күрэппитим. Эһиэхэ холбоспут аньыыбын боруостаары. Амма Аччыгыйа
Күн ыраахтааҕыга буруйу, таҥараҕа аньыыны оҥостон эрэҕин. Күннүк Уурастыырап
Аньыыга киир (бар) көр айыыга киир (бар)
Эдэркээн кыргыттар «Аньыыга киирбэтэх ааппытын Алдьатыа, киртитиэ», — дэһэннэр, Кистээн кэпсэтэр эбиттэр. А. Бэрияк
Аньыы иннигэр көр айыы иннигэр. Ол бэтэринээр оҕону ыҥырбытым даа, аньыы иннигэр кэлиэ суоҕа. «ХС»
Аньыыны кистээбэккэ эттэххэ көр айыыны кистээбэккэ эттэххэ. Аньыыны кистээбэккэ эттэххэ, биирдэ хойутаан турардааххын. Аньыыта таайар (тардар) көр айыыта таайар (тардар). «Аньыылаах дууһаҕа — аньыыта таайдаҕа, дэлэ дьаабыламмат», — диэччилэр эмиэ бааллара. Күннүк Уурастыырап
Ханнык аньыым таайан бу айыылаах хара сорго хаптардамый? Суорун Омоллоон

аньыы-буруй

көр айыы-буруй
Силтэһин аньыыта-буруйа суоҕун сүрэҕэ-быара курдаттыы таайан, өтө билэрэ. Күннүк Уурастыырап
Оттон Ааныстаах Боккуой эмээхсин хаһан да киһи малын ыспатахтара, ол чааһынан кыра да аньыы-буруй суох. А. Сыромятникова


Еще переводы:

хамнат

хамнат (Якутский → Якутский)

хамнаа диэнтэн дьаһ. туһ. Остуолу хамнат
Илиитин хамнатарын аньыы курдук саныыр көр илии
Бэйэтэ илиитин хамнатарын аньыы курдук саныыр. А. Сыромятникова

талабырдьыт

талабырдьыт (Якутский → Якутский)

талаанньыт диэн курдук
Киһини көннөрү, көрсө түһээт өлөрөр, ол табыллыбат, ол аньыылаах буолар. Оттон талабырдьыты, уоруйаҕы өлөрөр — аньыы буолбатах! Н. Якутскай
Улахан дууп анныгар, кутаа уотун аттыгар, сирэйдэрэ сабыылаах, биһиги соторутааҕыта көрсөн ааспыт талабырдьыттарбыт чохчоһон олороллоро. П. Бляхин (тылб.)

сэт

сэт (Якутский → Якутский)

аат. Сахаларга былыргы өйдөбүлүнэн, туох эмэ айыыны, улахан алҕаһы, куһаҕаны оҥордоххо мүччүрүйбэт, төлөрүйбэт иэстэбил. Расплата за неблаговидные деяния, возмездие, кара (по поверью якутов, человек не может злоупотреблять чем-л. безнаказанно)
[Маайа:] Ол сэтигэр бу мэйиитээҕи харахпынан көрбөтөх омугум сиригэр кийиит буоллаҕым буолан, хааһахха хаайтарбыт курдук олордоҕум. А. Софронов
Тыл иччитэ хас биирдии сыыһа саҥарыллыбыт тылга аньыы ааҕар, ити аньыы үксээһинэ сэти үөскэтэр. В. Кондаков
Хаамардар ампаардара умайан хаалбыта, ону кубаны өлөрбүтүн сэтигэр умайдаҕа диэн кырдьаҕастар тойоннообуттара. Г. Угаров
ср. кирг. сэт ‘дурной, неприличный’

айылын

айылын (Якутский → Якутский)

ай диэнтэн атын
туһ. Эн биһикки биир ийэттэн-аҕаттан айыллан үөскээн төрүөбүппүт этэ; мин Айыы Умсуур удаҕан диэн эн аҕаһыҥ буолабын. Ньургун Боотур
Оҕону абааһы көрөр аньыы. Баҕар, бэйэтэ эһигини иитэр аналлаах киһи айыллыбыта буолуо. Амма Аччыгыйа
Чыркымай уон икки сымыыттаах буола айыллыбыт, оттон үгүрүө муҥнаахха түөрдү эрэ анаабыттар. Н. Заболоцкай

сэт-сэмэ

сэт-сэмэ (Якутский → Якутский)

сэт-сэлээн диэн курдук
Халбарыйбат халыҥ айыыгын Хааҥҥыттан иэстиэхтэрэ Сэрэн-сэрбэн эрэ, нойоон, Сэт-сэмэ туолуоҕа. П. Ойуунускай
Хамначчыт дьонноргун хара хаанынан ытаппыт сэтиҥ-сэмэҥ дьэ ситтэҕэ дии! Н. Якутскай
Сэтсэмэ ааҕыллар дьайыыларын, тылларын-өстөрүн сахалар «аньыы» диэн тылынан быһааран этэллэр. В. Кондаков

балыыһалаа

балыыһалаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Ыалдьан балыыһаҕа киир. Поступать в больницу (на лечение)
«Чэ, киһи улаханнык ыалдьар буоллаҕына – хайыахпыный – балыыһалаатаххыт дии», – диэтэ бэрэссэдээтэл. Софр. Данилов
Сорох тыаҕа таҕыстаҕа диирэ, оттон сорох «бу эрэйдээх балыыһалаабыт бэйэтэ дуу» диэн куттанара. Н. Заболоцкай
2. кэпс. Балыыһаҕа бар. Направляться, идти в больницу. Таһырдьа тахсан, Ылдьаана үгэһинэн балыыһалыах курдук буолан иһэн тохтоото: Аньыы даҕаны!» Софр. Данилов
Оттон Еля хаан уруу киһитэ ыалдьыбытыныы күҥҥэ хаста да суруу балыыһалыыр. И. Гоголев

моонньоо

моонньоо (Якутский → Якутский)

туохт. Үүнэн турар маһы куурдун диэн аллараанан тула кэрт, суллаа. Подрубать, ошкуривать дерево вокруг, чтобы оно скорее засохло
Тэйиччи соҕус ким эрэ …… моонньообут хаппыт тиитигэр тураах …… оҕолорунуун олороллор. И. Гоголев
«Эбээ, оччоҕо ити тииттэри моонньообут киһиэхэ аньыы буолуо, ээ?» — диэн аара сынньана олорон эбэбиттэн ыйытабын. Н. Лугинов
Дьиэлэрин таһыгар хас даҕаны тиити моонньоон кэбиспиттэрэ куурбуттар. В. Егоров. Биһиги балааккаттан чугас турар үс тиит маһы моонньоон кэбистибит, аны икки-үс сылынан хонон ааһар дьоҥҥо хаһаас да наада. Я. Семёнов. Тэҥн. моойторуктаа 2

таный

таный (Якутский → Якутский)

туохт., кэпс. Кими эмэ араастаан куһаҕан тылларынан үөх, мөх. Бранить, ругать, проклинать кого-л.
Дьиэлээх хотун биир умнаһыт эмээхсини талаҕынан илиигэ, санныга сып гына охсо-охсо, мөҕөн таныйа турар. А. Фёдоров
Кини диэтэх киһи таныйартан, часкыйартан, баргыытыыртан атыны билбэт. ФЕВ УТУ
Уопсайынан, оҕону куһаҕан, ыарахан тылынан таныйан саҥарар аньыы. ПНИ ЭД
Кинини киҥнээх хотуна хайаларынааҕар да ордук таныйара. «ХС»
ср. др.-тюрк. тану ‘передавать, сообщать’

атааннаах- мөҥүөннээх

атааннаах- мөҥүөннээх (Якутский → Якутский)

фольк. Охсуһуулаах, түрбүөннээх, иирээннээх, аймалҕаннаах (олоҥхоҕо аан дойдуну бөлөһүөктүү анаарар хоһоон көһөр олугуттан). Беспокойный, тревожный, полный раздоров, борьбы (из формулы олонхо, философски живописующей древнюю эпическую страну, вселенную, мир)
Ону ааһа көрдөҕүнэ — аҕыс иилээх-саҕалаах, атааннаах-мөҥүөннээх аан ийэ дойдуларын хаба ортотугар аҕыс салаалаах Аар Кудук Мас үүммүт эбит. Ньургун Боотур
Аҕыс иилээх-саҕалаах Атааннаах-мөҥүөннээх Айгыр-силик Аан ийэ дайдыбытыгар Ат таппатынан Аньыы баҕадьы Ааҥнаабыт эбит. Өксөкүлээх Өлөксөй
Аҕыс иилээх-саҕалаах, атааннаах-мөҥүөннээх Аан Ийэ дойдуга уол оҕо барахсан эрэй бөҕөнү эрэйинэн тэлэргэ, муҥ бөҕөнү муннунан тыырарга ананан айыллар буоллаҕа эбээт. Далан

тыҥырахтаах

тыҥырахтаах (Якутский → Якутский)

аат суолт.
1. Сиэмэх кыыл. Хищный зверь
Ноо, бу хайа мүччү туттунар бүүрүгүн туох сытыы тыҥырахтааҕа тырыта тардыбытай? Амма Аччыгыйа
Атыырдаах тыһы анды төбөтүн тыҥырахтаахха тыыттарбакка, түүтүн-өҥүн алдьаппакка, бэркэ харыстаан хатарбытын …… булан таһаарда. Н. Босиков. [Оҕото] сытыйдаҕына [эһэ] сохсону үрэйэн, абыычайын быһыытынан, тыҥырахтаахха тыыттарбат айылгылаах буолан, аны синим биир диэбиттии, оҕотун бэйэтэ сиэн баран тэскилиир. А. Пахомов
2. түөлбэ. Бөрө. Волк. Табаларбытын тыҥырахтаах тардыбыт
Тыҥырахтаах көтөр көр көтөр
[Чыркымай:] Биһигини [кус оҕолорун] эһэр кэриэтэ бултаабыттарын кэннэ аны тыҥырахтаах көтөрдөр буулаабыттара. Р. Кулаковскай
Олохсуйан бултуур дьон, тыҥырахтаах көтөр, суор эбэтэр атын сиэмэх кыыл булан сиэҕэ диэн куттаммат буоллахтарына, кылаҕа киирбит кииһи хапкаанынан эмиэ бултууллар. Я. Семёнов
Тыҥырахтаах көтөрү өлөрөр аньыы. Тэрис
Тыҥырахтаах кыыл — тыҥырахтаах көтөр диэн курдук. Онуоха туох баар оҕо барыта, тыҥырахтаах кыылтан үргүбүт көтөр үөрүн курдук, дьиэҕэ тигинэһэн киирдилэр. Бэс Дьарааһын
Далла атын үрдүгэр тыҥырахтаах кыыл курдук хатана түстэ. М. Доҕордуурап
Ол муҥнаахтар [кутуйахтар] күнүс, тыҥырахтаах кыыллартан куттанан, күн сырдыгар бэрт сэдэхтик тахсааччылар. Р. Кулаковскай