делать резкие, порывистые движения (выражая своё недовольство, несогласие с кем-чем-л.).

межд. выражает несогласие, отрицание нет; эс , барбаппын нет, не пойду; эс , оннук буолбатах нет, это не так.

ж. 1. (несогласие, вражда) атаан, өстөһүү; сеять рознь өстөһүүнү ыыт; 2. в знач. сказ, атын; человек человеку рознь разг. киһи киһиттэн атын.

туохт., кэпс. Туохтан эмэттэн аккаастан, буолунума. ☉ Отказаться от чего-л., выразить свое несогласие
Дьэ, онон, хайдах батыммыта буолары толкуйдаан, өйүгэр аттара санаан, оҕонньор саҥата суох чиҥии-чиҥии олорбохтоото. Н. Заболоцкай
Кыһалҕа ойуун ол тылы суруйартан кыккыраччы батынна. И. Гоголев

разг. мешать, препятствовать кому-л. (осуществить что-л. своим несогласием).

саҥа алл. сыһыан холб. Саҥарааччы сөбүлэспэт, сөбүлээбэккэ утары этэр эмоциональнай сыһыанын көрдөрөр. ☉ Выражает эмоциональное несогласие, возражение говорящего с неодобрением (соотв. ну и, что ты, скажите еще)
— Аата эттэххин, — Нина күлэ түһэр. — Мин саҕа кийииттэрдээх инилэр. Далан
— Мин өллөхпүнэ, ким да эйигин соруйуо, моһуоктуо суоҕа! — Аата эттэххин, мин ол туохпунуй? «ХС»
Аата эттэххин даа! Киһи киһиттэн үөрэммэккэ кыылтан үөрэниэ дуо! «ХС»

туохт., кэпс. Тугу эмэ оҥорору сыыһа диэн утар, тутус. ☉ Заявлять, выражать несогласие с чем-л.; возражать
Аны хонтуораҕа чааһынай киһиттэн матасыыкыл атыыласпыппын эмиэ боруоктууллар. В. Ойуурускай
Дьикти сэмэй Кууһума, Дьиибэлээмэ, кууһума. Үҥэр кыыһыҥ үксэ бэрт, Үктэтэриҥ биллибэт. Бостуой Боккуой көрүөҕэ, Боруоктуоҕа, мөҕүөҕэ. Күннүк Уурастыырап
Аҕаҥ [үөрэххэ] киллэрээри гынарын ийэҥ боруоктуур буолара, уолуҥ үөрэнэн баран саллаат буолуо диэн этэрэ. Н. Түгүнүүрэп

туттул. сыһ. холб.
1. Саҥарааччы утарсан, сөбүлэспэтин, аккаастыырын көрдөрөр. ☉ Выражает возражение, несогласие, отказ говорящего (нет-нет)
Кэбис-кэбис! Сөдүөччүйэ! Кыһыл көмүстээҕим да буоллар, эйигиттэн харыстыам суох этэ. Амма Аччыгыйа
Кэбис-кэбис, сүрэ бэрт. М. Ефимов
Кэбис-кэбис, оҕолоор, Катяны бырадабыаһыттан устуохха. В. Ойуурускай
2. Саҥарааччы бопсорун көрдөрөр. ☉ Выражает запрет говорящего (нетнет)
Кэбис-кэбис, инньэ диэмэ. П. Ойуунускай. Кэбис-кэбис, үлэлээҥ! А. Федоров

аат. Туохтан эмэ сылтаан хаппырыыстааһын, төттөрүлэһии. ☉ Каприз; несогласие с чем-л., про тивление чему-л.
Ыалдьыттарын кэп сэтиилэрэ улам кыыһырыынан, мундуйдааһынынан түмүктэниэх курдугун көрөн, биригэдьиир Өлүөскэ көмөҕө кэлбитэ. Далан
Өскөтүн бэйэҥ итинник саныыр буоллаххына, ону искэр тут. Мундуйдааһын уонна саарбаҕалааһын биһиги ортобутугар суох буолуохтаах. Болот Боотур
Звеноҕа үксүн улахан дьон бэйэлэрин оҕолорун илдьэ сылдьаллара, онон ханнык да мундуйдааһын, сүрэҕэлдьээһин диэн суоҕа. «ХС»

сыһыан холб.
1. Саҥарааччы быһаччы сөбүлэһэрин көрдөрөр. ☉ Выражает категорическое согласие говорящего (да, конечно, так ; конечно). Оннук буолумуна, от охсор диэн кытаанах үлэ
□ «Оннук буолумуна», — Мария Ивановна Кустурованы синньигэс биилиттэн кууста. Софр. Данилов
2. Саҥарааччы быһаччы сөбүлэспэтин, күлүү гынан туран, оннук буолбатах диирин көрдөрөр. ☉ Выражает категорическое несогласие, отрицание с иронией (ну, конечно! конечно, так! ). Оннук буолумуна! Били эн биллэххинэ, онтон атын буолуо дуо?